جەتىسۋ ولكەسىندەگى جىلىجاي ءوندىرىسى جاقسى جولعا قويىلعان ءوڭىردىڭ ءبىرى – ۇيعىر اۋدانى. بۇگىندە اۋداندا زامانعا ساي تەحنولوگيامەن جابدىقتالعان 5 جىلىجاي جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى اۋماعى 10,4 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان وندىرىستە وتكەن 6 اي ىشىندە 1200 توننادان استام ءونىم جينالعان.
قارادالادا وسكەن كوكونىس ونىمىنە سۇرانىس جوعارى. قازىر جىلىجايدان جينالعان قىزاناقتىڭ 500 تونناسى رەسەيگە جونەلتىلدى. كورشى ەلدىڭ نارىعىنا جاسالعان قادام ءساتتى بولىپ, الداعى كۇندەرى تاپسىرىس كولەمى ارتا تۇسەدى دەگەن سەنىم بار.
جىلىجاي بيزنەسىن دوڭگەلەتىپ, سۇرانىسقا ساي ءونىم جيناپ وتىرعان كاسىپكەردىڭ ءبىرى – ستاحان بەلعوجاەۆ. ۇيعىر اۋدانى عانا ەمەس, جەتىسۋ ولكەسىنە ەڭبەگى ەسەلى, بەدەلى زور اقساقال شونجى اۋىلى ماڭىنداعى جەراستى ىستىق سۋى اۋماعىنا دەمالىس ورنىن سالىپ, وتاندىق ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ كەلەدى. قازىر دەمالىس اۋماعىنان جىلىجاي اشىپ, كوكونىس ءوسىرۋدى قولعا الدى. تەرمالدى سۋ كوزدەرى – دەمالۋشىلار ءۇشىن قىسى-جازى قىزمەت كورسەتەتىن ناعىز شيپالى ورىن. دەمەك, كەلۋشىلەر ءۇشىن تابيعي تازا كوكونىس قاشاندا كەرەك. اۋەلگىدە دەمالىس ورنىنىڭ قاجەتى ءۇشىن شاقتاپ وسىرگەن قيار مەن قىزاناققا قىزىعۋشىلار قاتارى كوبەيىپ, ءوندىرىستىڭ ىرگەسىن كەڭەيتۋگە تۋرا كەلگەن ەكەن. ەندى ستاحان اقساقالدىڭ جىلىجايىندا وسكەن ءونىم رەسەيگە جونەلتىلىپ, سىرتقى نارىققا جول تارتىپتى.
– بۇگىندە تۇرعىنداردى ەكولوگيالىق جاعىنان تازا, ساپالى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قامىن جاساۋعا كىرىستىك. جەمىس-جيدەك باعىن وتىرعىزىپ, جىلىجاي سالدىق. ناتيجە جامان ەمەس. ەكى گەكتارداعى جىلىجايدان كۇنىنە 5-6 توننا قيار مەن قىزاناق تەرىپ الدىق. ءونىمدى الماتىعا تاسىمالدايمىز. كوكونىس تيەۋ ءۇشىن ارنايى جابدىقتالعان مۇزداتقىش اۆتوكولىك الدىق. دايىن ءونىم دەلدالدار ارقىلى سىرتقى نارىققا شىعارىلۋدا, – دەيدى شارۋاشىلىق يەسى.
ايتپاقشى, قارادالا توسىندە باۋ-باقشا كولەمى جىل سايىن جايقالىپ ءوسىپ, كوبەيۋدە. بۇگىندە اۋداندا 623 گەكتار باق بار. ونىڭ ىشىندە 513 گەكتارعا ورىك اعاشى, 40 گەكتارعا الما اعاشى وتىرعىزىلعان ەكەن. جالپى, جەمىس-جيدەك باقتارىنىڭ كولەمى 4532 گەكتارعا جەتسە, 1860 گەكتارىنان ءونىم الىندى. سونداي-اق اۋداندا المانىڭ «اپورت» سۇرپىن ءوسىرۋ جولعا قويىلدى. قازىر 380 گەكتاردى قۇرايتىن باقتا تەك وسى جەمىس ءتۇرى وسەدى. ءجۇزىم باعىنىڭ كولەمى 635 گەكتارعا جەتكەن. كۇتىپ, باپتاۋ ءىسىنىڭ ءبارى جاڭا تەحنولوگيادا جۇرەدى. ونىڭ ىشىندە 473 گەكتار باقتا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسى قولدانىلادى.
– اۋدانىمىز اۋىل شارۋاشىلىعىنا يەك سۇيگەنىمەن, قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسىن دە دامىتىپ وتىرمىز. قازىر ەلدە 15 ونەركاسىپ ونىمدەرىن وڭدەيتىن كاسىپورىن بار. وتكەن 9 ايدا 1 ملرد 585 ملن تەڭگەلىك ءونىم ءوندىرىلىپ, بىلتىرعى جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعانداعى تابىس كولەمى 100,2 پايىزدى قۇرادى. ال شاعىن جانە ورتا كاسىپ باعىتىندا 7639 ادام كاسىپكەرلىكپەن اينالىسىپ, ەسەپتى مەرزىمدە 5 702 214 تەڭگەلىك تاۋار ءونىمىن ءوندىردى. ياعني, اۋدان بيۋدجەتىنە 402576 تەڭگە وسى شاعىن كاسىپتەن ءتۇستى, – دەيدى ۇيعىر اۋدانىنىڭ اكىمى شۋحرات نۇراحۋنوۆ.
جالپى, ۇيعىر اۋدانىندا بيىلعى جىل قورىتىندىسى بويىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا وڭ ءوسىم بايقالدى. اتاپ ايتقاندا, اگرارلىق سەكتوردا عانا وتكەن 9 ايدا جالپى قۇنى 18 ملرد تەڭگەدەن استام دايىن ءونىم ءوندىرىلىپتى. ال اۋدانعا 4 ملرد 969 ملن تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلعان. مۇنىڭ قاتارىندا بىرنەشە جەكە كاسىپكەردىڭ باستامالارى بار. مىسالى, «جارتيەۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ جالپى قۇنى 120 ملن تەڭگە بولاتىن, 50 باس سيىرعا ارنالعان تاۋارلى-ءسۇت فەرماسى, «پريما قۇس» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ جىلىنا 35 مىڭ توننا برويلەر ەتىن وندىرەتىن قۇس فابريكاسى جانە «چۋندجا فرۋكتس» سەرىكتەستىگىنىڭ 200 گەكتار اۋماققا ەگىلەتىن باققا تامشىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن ەنگىزۋگە ارنالعان جوبالارى ىسكە اسسا, ايماقتا ءوندىرىس ۇلەسى ارتىپ, جاڭا جۇمىس ورنى دا كوبەيمەك.
الماتى وبلىسى