زاماناۋي كوركىن اسقاقتاتىپ, الەمدەگى دامىعان قالالار ۇدەسىنەن شىعۋ الماتى شاھارى ءۇشىن ايشىلىق الىس قاشىقتىق ەمەس. Almaty Investment Forum الاڭىندا وتاندىق جانە شەتەلدەردەن كەلگەن ينۆەستورلار «جاڭا قالانىڭ» كەلەشەگىنە قاتىستى ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويعان ساتتە ءسوزىمىزدىڭ راستىعىنا كوز جەتكىزگەندەي بولدىق. ال قاعاز جۇزىندە كۇشىنە ەنگەن كرەاتيۆتى جوسپارلار قالا حالقىمەن بىرگە جۇزەگە اساتىن بولادى. ويتكەنى الماتىدا ەلىمىزدەگى جانە وڭىردەگى ەڭ كرەاتيۆتى, ەڭ باتىل ءارى ءبىلىمدى ادامدار تۇرادى. ءدال وسىنداي پىكىرمەن بولىسكەن قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ كرەاتيۆتى ادامي كاپيتال الماتىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى دەپ اتاپ ءوتتى. قالادا جۇمىس ىستەيتىن تۇرعىنداردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى جوعارى ءبىلىمدى. ال جۇمىسپەن قامتىلعانداردىڭ ۇشتەن ەكى بولىگىن قۇراپ وتىرعان شاعىن جانە ورتا كاسىپ يەلەرى قازىناعا سالىقتىڭ 63 پايىزىن بەرىپ وتىر.
«جاڭا الماتى» جوسپارى مەگاپوليستىڭ شەتكى اۋداندارىن دا قامتيدى. ب.ساعىنتاەۆ اتاپ وتكەندەي, قالالىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋ الداعى 5 جىلدا ينۆەستيتسيا ءۇشىن جاڭا الاڭدار اشادى. «جاڭا الماتى» جوسپارىنا 834,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا سالىنادى. بۇل اعىمداعى باعام بويىنشا 2 ملرد 155 ملن دوللار. ارنايى بريفينگتە الماتى اگلومەراتسياسىنىڭ دامۋىنا قاتىستى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى ساپاربەك تۇياقباەۆ قالا ماڭىنداعى تالعار, قاسكەلەڭ سياقتى باعىتتار بويىنشا زاماناۋي جولاۋشىلار جۇيەسى ىسكە قوسىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. ازىرگە بۇل باعىتتا شەتەلدىك ساراپشىلار مونيتورينگ جۇرگىزۋدە. قالا مەن اۋىل اراسىن جالعايتىن داڭعىل جولداردا جۇرەتىن كولىكتەر زەرتتەۋلەر ناتيجەسىنەن كەيىن الداعى جارتىجىلدىقتا بەلگىلى بولادى.
الماتىنىڭ بولاشاعى جاھاندىق ىسكەرلىك ورتالىق, جاڭا جىبەك جولىنداعى كولىك-لوگيستيكالىق جانە تۋريستىك حابقا اينالۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل – قارجى جانە ساقتاندىرۋ, اقپاراتتىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار, لوگيستيكا جانە ديستريبۋتسيا. الداعى مەرزىمدە قالا قۇرىلىسى دا قارقىن الا تۇسپەك. قالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, الماتىنىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىنىڭ ماڭىزدى درايۆەرى – الەۋمەتتىك ەكونوميكا. وسى باعىتتا ەڭ الدىمەن ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا باسىمدىق بەرىلەدى. ال بەس جىلدا كەمىندە 19 مەكتەپ پەن 16 قوسالقى نىسان, 400 مەملەكەتتىك جانە جەكەمەنشىك بالاباقشا, 30 مەديتسينالىق مەكەمە سالۋ مىندەتى تۇر. ينفەستفورۋمدا قول جەتكەن ناتيجەلەرگە وراي قۇلجا تاس جولى, اقساي شاعىن اۋدانىندا سالىناتىن كلينيكالاردىڭ ارتىقشىلىعى زاماناۋي تالاپتارعا نەگىزدەلەتىنىن تولىقتىرىپ وتكەن ساپاربەك تۇياقباەۆ عىلىمي-زەرتتەۋ باعىتىنداعى ورتالىقتاردىڭ, فارماتسەۆتيكالىق وندىرىستەردىڭ, سونداي-اق حالىقارالىق مەكتەپتەردىڭ دە قۇرىلىسى قارقىن الاتىنىن جەتكىزدى.
الماتى – تۋريزم ورتالىعى. مالىمەتتەر بويىنشا, وتكەن جىلى مەگاپوليسكە 1 ملن-نان استام تۋريست كەلگەن. بۇل رەسپۋبليكاعا كەلەتىن شەتەلدىكتەردىڭ 43,9 پايىزىن قۇرايدى. تۋريستەردىڭ كەلۋىمەن قوناقۇي بيزنەسى دە قارقىندى دامىپ كەلەدى. قوناقۇي ورىندارىنىڭ سانى 2015 جىلدان باستاپ 41 پايىزعا ارتقان. الەمدىك مەگاپوليستەر تاجىريبەسىنەن تۋريستەر جۇرگەن ايماقتا ينۆەستيتسيالىق سالىمداردىڭ دا كوپ بولاتىندىعىن اڭعارۋعا بولادى. ال 2050 جىلعا قاراي جالپى وڭىرلىك ونىمدەگى ءتۋريزمنىڭ ۇلەسى 6 پايىزعا جەتەدى دەپ بولجانۋدا.
قالا ەكونوميكاسىنىڭ جاڭا يندۋسترياسىنا جانە تسيفرلاندىرۋعا ارنايى پلاتفورمالار قۇرۋعا باسىمدىق بەرىلەدى. بۇگىندە الماتى ايتارلىقتاي عىلىمي-تەحنيكالىق الەۋەتكە يە. قالادا 39 جوعارى وقۋ ورنى, عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى جۇزەگە اسىراتىن ۇيىمداردىڭ 35 پايىزى ورنالاسقان. بۇل سالادا قىزمەتكەرلەردىڭ 42 پايىزى جۇمىسپەن قامتىلعان. عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ەكونوميكانى دامىتۋعا, جاڭا اقپاراتتىق تەحنولوگيالارعا, جوعارى تەحنولوگيالىق تاۋارلار ءوندىرىسىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ دا جوسپاردا بار. ال قالانىڭ ەكوجۇيەسىنە – جوعارى وقۋ ورىندارى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى جانىنداعى ترانسفەرت جانە تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ ورتالىقتارى, تەحنولوگيالىق بيزنەس-ينكۋباتورلار مەن تەحنوپاركتەر, يننوۆاتسيالىق جانە IT-كۆارتالدار ەنگىزىلمەك. مادەني كرەاتيۆتى قالانىڭ بولاشاعىن وسىلايشا جوسپارلاپ وتىرعان قالا باسشىلىعى كرەاتيۆتى ەكونوميكا ينۆەستيتسيا ءۇشىن تارتىمدى سالا دەپ بىلەدى. دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ بولجامىنا سايكەس باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ 65 پايىزى تاياۋ بولاشاقتا ءالى پايدا بولا قويماعان ماماندىقتار بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
الماتى – ورتالىق ازيانىڭ ءىت قالىپتاسقان, عىلىمى مەن كرەاتيۆتى ينفراقۇرىلىمى بار, جارقىن جاستار قالاسى. بۇگىندە كرەاتيۆتى سەكتوردىڭ 45 پايىزى شوعىرلانعان قالادا وسى باعىتتا يندۋستريالار پاركىن سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. سونىمەن قاتار دامۋىنا باسا نازار اۋدارىلاتىن 8 كرەاتيۆتى يندۋستريا انىقتالدى. قالا جانە قالا ماڭىنداعى كوركەم تابيعات, دامىعان ينفراقۇرىلىم كەز كەلگەن جانرداعى, ايتالىق تاريحيدان فەنتەزيگە دەيىنگى فيلمدەردى تۇسىرۋگە زور مۇمكىندىك. بۇل باعىتتا شەتەلدىك ستۋديالاردىڭ دا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ, قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ وتۋگە بولادى. ال وتاندىق ونىمدەر ءتۇسىرۋ ءۇشىن قالا اكىمدىگى جانىنان Almaty Film Commission قۇرىلاتىن بولادى. «وتاندىق كينەماتوگرافيانى دامىتىپ, الماتىنى الەمدىك كينو ءتۇسىرۋ الاڭى جاسايمىز. الماتىنىڭ انيماتسيالىق مەكتەبى كەڭەس داۋىرىندە-اق بيىك ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. ال بۇگىندە انيماتسيا ستۋديالارى جوق. بۇل دا ينۆەستيتسيالار ءۇشىن قوسىمشا رەزەرۆ. ال الماتىلىق انيماتورلاردىڭ الەۋەتى زور», دەپ اتاپ ءوتتى ب.ساعىنتاەۆ.
الماتى – مۋزىكا باعىتى بويىنشا يۋنەسكو-نىڭ كرەاتيۆتى قالالار جەلىسىنە كىرگەن ورتالىق ازياداعى جالعىز قالا. الماتىلىق مۋزىكانتتاردى قولداۋ ءۇشىن ارنايى پلاتفورمالار قۇرىلىپ, ونىمدەرى iTunes, ءۇandex, Spotify, تاعى دا باسقا زاماناۋي تسيفرلى قۇرالدار ارقىلى تاراتىلاتىن بولادى.
مەملەكەتتىك قولداۋدى كوبىرەك قاجەت ەتەتىن سالانىڭ ءبىرى – ادەبيەت. ەڭ الدىمەن جاس تالانتتارعا, جازۋشىلار مەن وقىرماندارعا جاعداي جاسالىپ, قالاداعى كىتاپحانالار قوعامدىق كەڭىستىككە اينالادى. كىتاپحانالاردا جاس قالامگەرلەر iTunes, ءۇandex, ۆookmate, اmazon ارقىلى ساتۋ, ىلگەرىلەتۋ ادىستەرىنە ۇيرەنىپ, الەمدىك دەڭگەيدەگى جاۋھار تۋىندىلار جازاتىن بولادى.
الماتى – قازاقستاندىق ساۋلەتشىلەردى دايىندايتىن نەگىزگى ورتالىق. الماتىدا ەلىمىزگە دە, شەتەلدەردە دە تانىمال ساۋلەت جانە ديزاين بيۋرولارى كوپتەپ اشىلۋدا. سوندىقتان بىرىڭعاي ساۋلەت جانە ديزاين كودىن جاساپ, قالانى بولاشاقتىڭ نىساندارى قۇرىلىسىنا ەنگىزۋ, زاماناۋي ديزايندى تاريحي عيماراتتارمەن ۇيلەستىرۋ سياقتى كەشەندى مىندەتتەر جاڭا قالانىڭ كوركىن اشا تۇسەتىنى ءسوزسىز.
سوڭعى جىلدارى ءسان يندۋسترياسى قارقىندى دامىپ كەلەدى. دەسەك تە ءالى جۇزەگە اسپاي كەلە جاتقان ۇلكەن مۇمكىندىكتەرى بار. وسى ەرەكشە سالانى دۇرىس دامىتا بىلسەك, الەمگە ۇلى دالا وركەنيەتىنىڭ داستۇرلەرىنە نەگىزدەلەتىن ءسان ونەرىن, وعان دەگەن شىنايى كوزقاراسىمىزدى ۇسىنا الارىمىز انىق دەيدى قالا باسشىسى. جەتەكشى ءسان ۇيلەرى مەن زەرگەرلەر الەم جۇرتشىلىعىن اتا-بابالارىمىزدىڭ «اڭ ستيلىمەن», حالىقتىڭ قولدانبالى ويۋ-ورنەكتەرىمەن شابىتتاندىراتىن بولادى. وسى باعىتتا جاس ديزاينەرلەرگە شەبەرحانالار ۇسىنىپ, ونىمدەرى ىشكى نارىقتا ناسيحاتتالاتىن بولادى.
جاڭا مەديا جانە تسيفرلىق مادەنيەت – قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ينتەراكتيۆتى ەلەكتروندى باسىلىمدار. YouTube, Instagram, Twitter سەكىلدى پلاتفورمالار ءتيىمدى كونتەنت قۇرىپ, جاقسى تابىس تابۋعا مۇمكىندىك بەردى. ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزىپ وتىرعان جاستار ەلىمىزدە عانا ەمەس, الىس-جاقىن شەتەلدەرگە تانىمال. الماتىنىڭ اۋديوۆيزۋالدى كونتەنتىنىڭ دامۋىن ەسكەرە وتىرىپ, بۇكىل ورتالىق ازيانى قامتيتىن نارىق قالىپتاستىرۋدىڭ العىشارتتارى بار.
الماتىنىڭ «كۇن بەلدەۋى» ۇلكەن اتتراكتسيوندار پاركىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ول شەتەلدىك تۋريستەر ءۇشىن دە تارتىلىس ايماعىنا اينالادى. ال الماتى مۇراجايلارى ينتەراكتيۆتى جانە ويىن-ساۋىققا ىڭعايلى. ول وسكەلەڭ ۇرپاققا تسيفرلى ورتاعا بەيىمدىلىگىمەن تارتىمدى بولۋى ءتيىس. سوندىقتان دا قالا باسشىلىعى مەگاپوليستىڭ عىلىمي-اعارتۋشىلىق جانە كوممۋنيكاتيۆتىك ورتالىعىنا اينالاتىن گالەرەيا نەمەسە زاماناۋي ونەر مۇراجايىن قۇرۋدى ۇسىنىپ وتىر. ال قالادا الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى بازاسىندا اشىلعان ء«بىر تەرەزە» Almaty Invest ورتالىعى ينۆەستورلار ءۇشىن كەڭ مۇمكىندىكتەر الاڭىن ۇسىنادى. مىنە, ارايلى الماتىنىڭ كرەاتيۆتى يندۋسترياسىنىڭ باعدارى وسىلاي بەدەرلەنەدى.