پارلامەنت سەناتىندا «قازاقستاننىڭ سۋ قاۋىپسىزدىگى: جاي-كۇيى, ماسەلەلەرى, ۇسىنىستار» تاقىرىبىندا پارلامەنتتىك تىڭداۋ ءوتتى. وعان سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا, دەپۋتاتتار مەن ۇكىمەت مۇشەلەرى قاتىستى.
2,5 ميلليون حالىق اۋىزسۋعا ءزارۋ
سەنات دەپۋتاتى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد توراعالىق ەتكەن جيىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى قايرات قوجامجاروۆ ءوز بايانداماسىندا ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىنىڭ جاي كۇيىنە توقتالىپ, حالىقتى سۋمەن قامتۋعا بولىنەتىن قاراجاتتى قاداعالاۋدى كۇشەيتۋ كەرەكتىگىن ايتىپ ءوتتى.
«ەلباسى ن.نازارباەۆ بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ سۋ كونۆەنتسياسى مۇشەلەرىنىڭ سەگىزىنشى سەسسياسىندا «سۋ ادامزاتتىڭ شەكتەۋلى قورى جانە ونىڭ جەتىسپەۋشىلىگى الەم ايماقتارىنىڭ تۇراقتى دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى» دەگەن بولاتىن. قازاقستان سۋ قورى مەن سۋ شارۋاشىلىق جۇيەلەرى السىزدىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. سوندىقتان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا سۋ كوزدەرىنە يە بولۋ گەوساياساتتىڭ ماڭىزدى فاكتورى رەتىندە بەلگىلەنگەن.
«ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى» زاڭعا سايكەس اۋىزسۋ جەتىسپەۋشىلىگى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ قاتەرى بولىپ تابىلادى. ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا وسى قاتەردىڭ الدىن الۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ, ۇكىمەتكە قارجى كوزدەرىن انىقتاۋ تاپسىرماسىن بەردى», دەدى. دەپۋتاتتىڭ اقپاراتىنا سۇيەنسەك, سۋ رەسۋرستارىنىڭ 56 پايىزى عانا قازاقستاندا ەكەن, ال قالعان 44 پايىزى – ترانسشەكارالىق وزەندەر. سونىمەن قاتار ق.قوجامجاروۆ 1,2 ترلن تەڭگە بولىنگەن «اق بۇلاق», «اۋىز سۋ» باعدارلامالارى اياسىندا حالىقتى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ اۋىلداردا 80 پايىزعا, قالالاردا 100 پايىزعا جەتۋ كەرەكتىگىن ەسكە سالدى. «الايدا اۋىل-ايماقتىڭ 51 پايىزى ءالى دە تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. بۇل – ورتاشا ەسەپپەن 2,5 ميلليونعا جۋىق حالىق, ياعني رەسپۋبليكا ازاماتتارىنىڭ 13 پايىزى. ال 87 قالانىڭ تەك 58-ءى عانا كارىز جۇيەسىمەن قامتىلعان. ولاردىڭ كوبى اپاتتىق جاعدايدا. 29 قالادا كارىز جۇيەسى مۇلدە جوق, ال بۇل پايدالانىلعان سۋدىڭ ءتيىستى جەرلەرگە جەتپەيتىنىن بىلدىرەدى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى سۋ رەسۋرستارىنا قاتىستى 102 قىلمىستىق ءىس قوزعادى. جالپى ەسەپپەن 5 ملرد تەڭگەگە جۋىق شىعىن ەسەپتەلدى. بۇعان جاۋاپتى 30 ازامات سوت الدىندا جاۋاپقا تارتىلدى», دەدى سەناتور.
139 سۋ نىسانىنىڭ تەك 3-ەۋى تازا
سونىمەن قاتار قايرات قوجامجاروۆ ەلىمىزدەگى ەڭ تازا وزەندەردى اتاپ ءوتتى. «زەرتتەۋ جۇمىستارى كورسەتكەندەي, 139 سۋ نىسانىنىڭ ىشىنەن ء«نورماتيۆتى تۇرعىدا تازا» ساناتىنا 3 وزەن جاتادى. اتاپ ايتار بولساق, بۇل تىزىمگە اتىراۋ وبلىسىنداعى جايىق, قيعاش, تۇركىستان وبلىسىنداعى بوگەن وزەنى جانە كاسپي تەڭىزى ەنگىزىلدى», دەدى ول. ونىڭ ايتۋىنشا, 102 سۋ نىسانى (68 وزەن, 17 كول, 14 سۋ قويماسى مەن 3 ارىق) «بىرقالىپتى دەڭگەيدە لاستانعان» ساناتىنا كىرگىزىلگەن. «جوعارى دەڭگەيدە لاستانعان» ساناتىندا 16 وزەن مەن 14 كول بار. «اسا لاستانعان» ساناتىنداعى 3 وزەن رەتىندە سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى كراسنوياركا وزەنى مەن اقمولا وبلىسىنداعى قىلشىقتى, شاعالالى وزەندەرى مەن مايبالىق كولى اتالىپ وتىر. «سۋدىڭ لاستانۋىنا بارلىق جاعدايدا ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ قالدىقتارى, قالدىق قويمالاردىڭ كومپونەنتتەرى, شاحتا مەن كەن ورىندارىنان شىعارىلعان قالدىقتار سەبەپ بولىپ وتىر», دەدى دەپۋتات.
وعان قوسا قازاقستانداعى سۋ قويمالارىنىڭ 40 پايىزى ەسكىرىپ كەتكەنىن دە مالىمدەدى. «ولاردىڭ 82 پايىزىنىڭ پايدالانىلا باستاعانىنا 40 جىلدان اسقان. قازىرگى تاڭدا سۋ قويمالارىنىڭ يەلەرى ينۆەستيتسيا سالماستان, بارلىق پايدانى ءوز قالتالارىنا سالادى. ال اينالىپ كەلگەندە توتەنشە جاعدايلارعا مەملەكەت جاۋاپتى بولىپ وتىر. قىزىلاعاشتاعى وقيعا ءبارىنىڭ ەسىندە بولار», دەدى قايرات قوجامجاروۆ. وسى سەبەپتى سەناتور سۋ قويمالارىنىڭ اۋقىمىنا قاراماستان, ونى كۇتىپ ۇستاۋدىڭ بىرىڭعاي تالابىن بەكىتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيتىنىن دە جاسىرمادى. «سونىمەن بىرگە سۋ نىساندارىنىڭ ەسەبى بويىنشا جاۋاپتى ورگاننىڭ قۇزىرەتىن بەكىتكەن دۇرىس. سەبەبى قازاقستاندا سۋ قويمالارىنىڭ سانى, تەحنيكالىق جاي-كۇيى مەن قايدا ورنالاسقانى تۋرالى ناقتى تولىققاندى بازا جوق. ءتيىستى زاڭ جوباسى قازىرگى تاڭدا سەناتتا قارالۋدا», دەپ تۇيىندەدى ول.
218 ملن تەكشە مەتر سۋ ءتيىمسىز پايدالانىلعان
وسى رەتتە ەسەپ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى ن.گودۋنوۆا تاۋەلسىزدىك العالى قازاقستاندا سۋ وبەكتىلەرى مەن نىساندارىن تىركەۋ جۇرگىزىلمەگەنىن حابارلادى. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى گيدروتەحنيكالىق نىسانداردىڭ كوبى اپاتتىق جاعدايدا, ال ماگيسترالدى كانالدار پايدالانۋعا جارامسىز بولىپ قالعان. «گيدروتەحنيكالىق نىسانداردىڭ رەكونسترۋكتسياسى مەن جوندەۋى كوبىنە بيۋدجەت نورماسىن بۇزۋمەن جاسالادى. وسىلايشا بۇگىنگى كۇنى 21 ملرد تەڭگەنىڭ ءتيىمسىز قولدانىلعانى انىقتالدى. ەسەپ كوميتەتى بۇل سالادا ۇلكەن اۋديت جاساپ, جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاردى دايىندادى», دەدى ن.گودۋنوۆا ءوز سوزىندە.
كوميتەت اقپاراتىنا سۇيەنسەك, تەكسەرىلگەن 10 سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنان 5,5 ملرد تەڭگەگە سمەتا باعاسىن اسىرۋ تىركەلگەنى بەلگىلى بولىپ وتىر. كوميتەت توراعاسى ن.گودۋنوۆا بۇل قاراجاتقا 600 ورىندىق 5 مەكتەپ سالۋعا بولاتىنىن ايتتى. «جالپى, مەملەكەتتىك اۋديت ناتيجەسىندە, سۋ رەسۋرستارى بويىنشا 2,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە قارجىلىق زاڭ بۇزۋشىلىق, 26,3 ملرد تەڭگەگە جۋىق ءتيىمسىز پايدالانۋ انىقتالدى. سونىمەن قاتار 2018 جىل بويىنشا 218 ملن تەكشە مەتر سۋ ءتيىمسىز پايدالانىلعانى, ال قۇبىرلاردىڭ جارامسىزدىعى سالدارىنان 16 ملرد تەڭگە كولەمىندە شىعىن شىققانى بەلگىلى بولدى», دەدى ول.
جيىنعا قاتىسقان دەپۋتاتتار ءتيىستى ورگاندارعا ءوز ساۋالدارىن جولدادى. وتىرىس سوڭىندا سەنات توراعاسى داريعا نازارباەۆا سۋ رەسۋرستارىن قورعاۋ مەن نىسانداردىڭ جۇمىسىن ارتتىرۋ ەلىمىز ءۇشىن دە, الەم ءۇشىن دە وزەكتى ماسەلە ەكەنىن ەسكە سالدى. وسى ورايدا سۋ رەسۋرستارى بويىنشا مەملەكەتتىك اۋديت جۇرگىزگەن ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ناتاليا گودۋنوۆاعا العىس ايتىپ, تاۋەلسىزدىك العالى ەلىمىزدە سۋ رەسۋرستارى بويىنشا مۇنداي كولەمدى تەكسەرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەگەنىن ەسكە سالدى.