التىن استىق قامباعا تولىق قۇيىلدى

– مارات يمانباي ۇلى, بيىل­عى وراق ناۋقانى قالاي اياقتالدى؟

– وراق ناۋقانى بيىل دا جەڭىل بولعان جوق. جاز وتە ىستىق بولىپ, كوپ ۋاقىت بويى  ىلعال بولمادى. وراق باستالعاندا اۋا رايى بىردەن قىسىپ, جاۋىن ۇزىلمەي جاۋدى. مۇندايدا استىق جيناۋ مۇمكىن ەمەس. بىراق ايتەۋىر, كەيىن كۇن اشىلىپ, ديقانداردىڭ ەڭبەگى جاندى. ءبىزدىڭ وبلىس ەلىمىزدە جينالاتىن بارلىق استىقتىڭ تورتتەن ءبىرىن بەرەدى. بيىل دا سول مەجەدەن شىعىپ وتىرمىز. وبلىستا جينالعان بارلىق ءداندى داقىلدار 4,8 ملن توننا, سونىڭ ىشىندە بيداي – 3,3 ملن توننا. ءسويتىپ ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپ­سىزدىگىنە سۇبەلى ۇلەسىمىزدى قوستىق دەپ ايتا الامىز.

– گەكتار بەرەكەسى بويىنشا قاي اۋداندار الدا بولدى؟

– بىزدە جەرىنىڭ قۇنارى مەن ەڭبەكتى ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋ بويىنشا ۇنەمى الدا جۇرەتىن اۋداندار بار. بيىل دا ولار الدىڭعى ورىندارعا شىقتى. اتاپ ايتاتىن بولساق, قىزىلجارلىق ديقان­دار گەكتارىنان 22, مامليۋتتىكتەر  19,1, اق­جار­لىقتار 19 تسەنتنەردەن الدى. قالعان اۋدانداردا, نەگىزىنەن اۋا رايى­نىڭ قولايسىز بولعانى سەبەپتى گەكتار بەرەكەسى تومەندەۋ بولدى.

– استىق جيناۋ, تاسىمالداۋ, ساق­تاۋ تەحنيكالارى, باسقا دا قا­جەت­­تى­لىكتەر ديقانداردىڭ ەڭ­بەگى­نە قول­بايلاۋ جاساعان جوق پا؟

– بۇل جاعىنان كەمشىلىگىمىز جوق دەپ ايتۋعا بولادى. بيىلعى وراققا 7,5 مىڭ كومباين قاتىسسا, جار­­تى­سى­نان استامى جوعارى ءونىم­دى تەحنيكا. استىق تاسىمال­داۋعا 6 مىڭنان اسا جۇك ماشينا­لارى قاتىستى. جانار-جاعار ماي جە­تىس­­­پەۋ­شىلىگىنەن كىدىرىس بولعان ەمەس, قاجەت وتىنمەن تولىق قامتىلدى.

استىقتى قابىلدايتىن جانە ساقتاي­تىن ورىنداردىڭ سىيىم­دىلىعى 6 ملن توننادان ارتىق. بۇل استىعىمىزدى قا­بىلداۋعا تولىق جەتەدى.

– استىقتىڭ بيىلعى باعاسى دا ديقان ەڭبەگىنىڭ ەسەسىن اقتاۋعا تولىق جەتەتىن سياقتى؟

– راس, بيىل «ازىق-ت ۇلىك كور­پوراتسياسى ۇك» اق 3-سىنىپ­تى, اقۋىزى 23% بولاتىن بيدايدىڭ ءبىر تونناسىن 85 مىڭ تەڭگەدەن الىپ جاتىر. بۇل ديقان ەڭ­بەگىنىڭ تولىق وتەمى دەپ ايتۋعا بولا­دى. مۇنداي باعا ولاردىڭ كوڭىل­دەرىن كوتەرىپ, ەڭبەككە دەگەن قۇل­شى­نىستارىن ارتتىرا ءتۇستى. قازىر دي­قاندارمەن كەزدەسكەندە ولار­دىڭ جارقىن جۇزبەن جۇرگەنىن كورەمىز.

– ديقاندارعا مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن كومەكتىڭ تيىمدىلىگى قانداي؟

– مەملەكەت تاراپىنان بەرى­لەتىن سۋبسيديا تۇرىندەگى كومەك­تىڭ تيىمدىلىگى وتە زور. جوعارى سۇرىپ­تى تۇقىم, مينەرالدى تىڭايت­قىشتار, وسىمدىكتى قورعاۋ قۇرال­دارىن ساتىپ الۋعا مولىنان مۇمكىندىك بەرىلىپ وتىر. وسى­نىڭ ءوزى ديقانداردىڭ ەڭبەككە ىنتا­سىن ارتتىرا تۇسۋدە. ولار ءوز تا­راپىنان اۋىسپالى ەگىس نورما­لارىن ساقتاپ, پارلار قال­دى­رىپ, اگروتەحنولوگيالاردى قول­دانۋعا قۇلشىنىس تانىتتى. شارۋاشىلىقتار اگروتەح­نو­لو­گيانىڭ تالاپتارى تولىق  ساقتال­عاندا جەتىستىككە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىنا كوز جەتكىزدى.

ديقاندار مينەرالدى تىڭايت­قىشتار قولدانۋدى جىل سايىن ارتتىرىپ كەلەدى. ەگەر 2017 جىلى 1,5 ملن گەكتار ەگىس القابىنا بارلىعى 91 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىش سەبىلسە, بيىل 2 ملن گەكتار القاپقا 115 مىڭ توننا سەبىلدى. ءسويتىپ ءوسىم 26%-دى قۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا ديقاندار ەگىس القاپتارىن كەلەسى ەگىسكە دايىنداۋعا قىزۋ كىرىسىپ كەتتى. قازىر­دىڭ وزىندە 3 ملن گەكتار جەر­دىڭ سۇدىگەرى جىرتىلدى.

تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەل­با­سى ن.نازارباەۆتىڭ بەرگەن ناق­تى تاپ­سىرماسىنىڭ شەڭ­بەرىندە 2012 جىلدان باستاپ ەگىس­­تىكتى ءارتا­راپ­تاندىرۋ, مايلى دا­قىل­داردى مولىنان ەگۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جەر­دىڭ قۇنارلىلىعىن ساقتاۋ­عا, كەيدە ونى ارتتىرۋعا دا ۇلكەن اسەر ەتەدى. بۇل حالىقارالىق با­سە­­­كە­لەس­تىككە توتەپ بەرە الاتىن تا­بىس­­قا قول جەتكىزەتىنىنە ديقان­دارى­­مىزدىڭ كوزىن جەتكىزىپ كەلەدى.

 – مايلى داقىلدار دەمەك­شى, ونىڭ وبلىستاعى كولەمى قانداي؟

– ءبىز بيىل 970 مىڭ گەكتار جەر­­گە مايلى داقىلدار ەكتىك. بۇل بار­لىق ەگىس القابىنىڭ 23%-ى. سونىڭ ىشىندە رەنتابەلدىگى جو­عارى سويا داقىلىنىڭ ۇلەسى 20 مىڭ گەكتار جەرگە جەتتى. مايلى داقىلداردى جيناۋ كەشىرەك باس­تالادى, ءالى كۇنگە ونى تولىق اياق­تاعان جوقپىز. ازىرگە, 752 مىڭ تون­نا ءونىم الىندى. الداعى بول­جامدارعا قاراعاندا, بيىلعى اۋا رايى ونى تولىق جيناپ الۋعا مۇم­كىندىك بەرۋگە ءتيىس. مايلى داقىل­داردىڭ ەكونوميكالىق تيىمدى­لىگى وتە جوعارى, قازىردىڭ وزىندە رەنتابەلدىلىك 50%-دان اسىپ وتىر.

– ال جەمازىق, كارتوپ, كوكونىس­­تەر تولىق جيناپ الىندى ما؟

– بارلىعى تولىق جينالىپ, قامباعا ءۇيىلدى. 2020 جىلعى تۇ­قىم دا تولىق تازالانىپ, قام­با­لاردا ساقتاۋعا قويىلدى. جەم­ازىق ءۇشىن بيىل 799 توننا پىشەن, 202 مىڭ توننا پىشەندەمە, 191 مىڭ توننا سۇرلەم دايىندالدى. بۇل دا بەلگىلەنگەن مەجەدەن ارتىق.

اڭگىمەلەسكەن

جاقسىباي سامرات,

«Egemen Qazaqstan»

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى