انا تۋرالى اڭگىمە قوزعالسا, تاياۋدا ءبىر تانىس ازاماتتىڭ ايتقان مىنا ءبىر اڭگىمەسى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.
– قاراپايىم وتباسىندا, اۋىلدا ءوستىم. جەتى بالانىڭ كەنجەسى بولعاندىقتان قاراشاڭىراققا يە بولىپ قالدىم. قولىمدا 80-نەن اسقان شەشەم تۇردى. قانشا جاسقا كەلسەم دە انام قامقورشىم بولدى. مەنى ەرەكشە جاقسى كورىپ, انالىق ماحابباتىن اياماي توكتى. ۇيلەنىپ, بالا-شاعالى بولسام دا ءاردايىم ەسىك الدىنان كۇتىپ الاتىن. ءتىپتى قىزمەت بابىمەن ءتۇن ورتاسىندا كەلسەم دە كوز ىلمەي توسىپ, مەنى كورىپ ء«ا, بالام كەلدىڭ بە؟ جۇمىسىڭنان شارشاپ كەلدىڭ بە, قارعام. قۇداي قۋات بەرسىن, بالام» دەپ, اللاعا سىيىنىپ بارىپ توسەگىنە جاتاتىن. «ماما-اۋ, مەنى توسپاي-اق دەمالا بەرمەيسىز بە» دەسەم, «اينالايىن, التىنىم. سەن ۇيدە جوق بولساڭ, بويىمدا دەگبىر پايدا بولىپ, ۇيقىم قاشادى. قانشا ءوزىمدى قيناسام دا كوز جۇمىپ, ۇيىقتاي المايمىن, جۇرەگىم تۋلايدى دا تۇرادى. جارقىنىم, امان بول, ابىرويلى بول» دەپ اق باتاسىن بەرەتىن. جاسى كەلىپ, قارتايىپ, قاجىپ وتىرسا دا مەن دەگەندە ءار كەز كوڭىلى الاڭداپ وتىرۋشى ەدى جارىقتىقتىڭ. دۇنيە مەن ءۇشىن سونىمەن قىزىق بولاتىن. قازاق ءانىنىڭ بىرىندە «اناسى بار ادامدار ەشقاشان قارتايمايدى» دەپ جاتادى ەمەس پە. سول ءسوزدىڭ جانى بار ەكەن. جاسىما قاراماي رەتى كەلسە اناما قالجىڭ ايتىپ, نەسىن جاسىرام, كەيدە جاس بالاشا ەركەلەيتىنىم دە بار بولاتىن. انام دۇنيەدەن وزعاننان كەيىن كوڭىلىم قۇلازىپ, اجەپتاۋىر «جالعىزسىراپ, جەتىمسىرەپ» قالدىم. ۇيگە كەلسەم كوڭىلىم انامدى ىزدەيدى, ونىڭ جىلى سوزدەرىن ەستىگىم كەلەدى, الاقان تابىنىڭ ىستىعىن سەزىنگىم كەلەدى. ءبازبىر كەزدە اناڭدى ساعىنىپ, جۇرەگىڭ ەزىلەدى, كەيدە, ءتىپتى كوكىرەگىڭ قارس ايىرىلىپ, كوزدەرىڭە مولتىلدەپ ىستىق جاس كەلەدى. قايران, انا! ءسويتىپ جۇرگەندە بىردە تۇندە ءىسساپاردان ۇيگە كەلدىم. ەسىكتى ءوز كىلتىممەن اشىپ, ىشكە ەندىم. بالا-شاعا, جۇبايىم, ءىنىم مەن كەلىن, بارلىعى قالىڭ ۇيقى قۇشاعىندا, كىمنىڭ ۇيگە كەلىپ-كەتىپ جاتقانىن ەش سەزەر ەمەس. سول ساتتە جارىقتىق انامنىڭ ۇيدە جوقتىعىن قاتتى سەزىندىم. ۋاقىتپەن ساناسپاي مەنى ءار كەز توسىپ وتىراتىن بەينەسى كوز الدىمنان كولبەڭدەپ كەتپەي قويدى. اياقتارىمدى جاي باسىپ, اسحاناعا ەنىپ, جارىقتى قوسىپ, شاي قويدىم. ۇستەل باسىندا وتىرىپ كەشەگى انام بار كەزدەگى كۇندەردى ەسكە الىپ, ويىم استان-كەستەن, ىشكى دۇنيەم الەم-جالەم بولدى. جۇدىرىقتاي جۇرەگىم كەۋدەمە سىيمايتىنداي اتتاي تۋلاپ, بويىمدا وكسىك پايدا بولىپ, ەرىكسىز جانارلارىما ىستىق جاس كەلدى. انامنىڭ «كەلدىڭ بە, بالام؟..» دەگەن جىلى ءسوزىن بۇگىن ەستي الماعانىم جانىما باتتى. انا ورنىن ەشكىم, ەشقاشان تولتىرا, الماستىرا المايتىنىن سول ساتتە تەرەڭ ۇقتىم. كوزدەرىم مولتىلدەگەن ىستىق جاسقا تولدى, كوڭىلىم بوساپ, جاپادان جالعىز وتىرعانداي «اتتىڭ باسىن بوس جىبەرىپ», ەگىل-تەگىل جىلاپ, ءيا, جىلاپ, انامدى ساعىنىپ, ىشتەگى شەرىمدى ءبىر تارقاتىپ الدىم. سوڭعى كەزدە سيرەكتەۋ بولسا دا, الگىدەي كوڭىل (باسقانى بىلمەيمىن!) مەندە بولىپ تۇرادى. ونىم ورىندى ما, الدە ورىنسىز با, بىلمەيمىن. اناعا دەگەن كوڭىل, ماحاببات, ساعىنىش جاس تالعامايدى-اۋ دەپ ويلايمىن. ءيا, انانىڭ مەيىرىمىن, نۇرلى ءجۇزىن, الاقاندارىنىڭ ىستىق تابىن, بالالارىنا دەگەن قامقورلىعىن, ءسىرا, ساناسىندا ساڭىلاۋى بار جان ۇمىتا الا ما؟ اتتەڭ, ونى كەش تۇسىنەتىنىمىز وكىنىشتى. قانشا جىلدار وتسە ءالى دە انامدى اڭسايمىن, ەلجىرەپ ساعىنامىن, ءاردايىم كوڭىلىمنىڭ تورىندە تۇرادى, باس ءيىپ تاعزىم ەتەمىن. كەيدە انامنىڭ باسىنا «اناعا تاعزىم» دەگەن ەسكەرتكىش قويعىم كەلەدى. مەنىڭ قيالىم بويىنشا, ەسكەرتكىشتە ەسىك جارتىلاي اشىلىپ, ارعى جاقتا سارىلا بالاسىن توسقان انا بەينەسىن كورگىم كەلەدى. بۇل ويىم ورىندالا ما, جوق الدە قيال كۇيىندە قالا ما بىلمەيمىن. ايتەۋىر مەنى سونداي وي كوپ مازالايدى, كوڭىلىمدە جۇرەدى. بارىنە ۋاقىت تورەشى عوي, كورەرمىز, ءومىر جەتكىزسە سولاي ەتكىم كەلەدى. بۇل انامنىڭ الدىنداعى وتەلگەن پارىزىم بولار ەدى, – دەپ ەدى جاسى ورتا جاستان اسقان, ۇل-قىز ءوسىرىپ, نەمەرە ءسۇيىپ وتىرعان ءبىر تانىسىم اعىنان جارىلىپ, اۋىر كۇرسىنىپ, كوزدەرى جاساۋراپ.
كەز كەلگەن ءتىرى پەندە انا الدىنداعى پارىزى مەن قارىزىن ويلاپ, ءدال وسىلاي «جۇرەككە جۇك» ارتا الار ما ەدى؟! جۇرەككە «سىزات تۇسىرگەن», ساناعا سالماق سالعان ءدال وسىنداي اناعا دەگەن ۇلى ماحابباتتى كەز كەلگەن پەرزەنت سەزىنە الار ما؟! ءاي, قايدام…
اتا-انا مەن پەرزەنتتەرى قانداي بايلانىستا بولۋى تۋرالى قاسيەتتى قۇراندا انىق جازىلعان وسيەتتەر جەتەرلىك. قۇران كارىمدە: «راببىڭ تەك ونىڭ وزىنە عانا عيبادات ەتۋىڭدى جانە اتا-اناعا جاقسىلىق قىلۋدى ءامىر ەتتى. ەگەر قۇزىرىڭدا ولاردىڭ بىرەۋى, ايتپەسە ەكەۋى بىردەي قارتايىپ, بويلارىنان كۇش-قۋات كەتىپ, قولىڭا قاراپ قالسا, ولارعا «ۇھ» دەۋشى بولما, كوڭىلىن جابىرقاتىپ, رەنجىتە كورمە جانە ولارعا جانىن جادىراتار جاقسى ءسوز ايت. ەكەۋىنە دە زور مەيىرمەن, كىشىپەيىلمەن باس يىڭدەر, ءتاڭىرىم, مەنى كىشكەنتايىمنان ماپەلەپ وسىرگەندەي سەن ولارعا راقىم ەت دە» دەلىنگەن. دەمەك, اللانىڭ عيباداتىنان كەيىن اتا-اناعا جاقسىلىق جاساۋ قاجەت. بۇل – اللانىڭ ءامىرى, پارىز. اللا تاعالا اياتتا وزىنە عيبادات ەتۋگە شاقىرىپ تۇرىپ, اتا-اناعا جاقسىلىق جاساۋدى ەسكەرتىپ تۇر. ءوز كەزەگىندە بۇل يسلام دىنىندە اتا-انا اقىسىنىڭ قانشالىقتى ەكەنىن بىلدىرەدى. يمام مۇسليم (ر.ا.) حاديس شارىپتە پايعامبارىمىز (س.ع.س.): «اتا-انالارىڭا مەيىرىمدى بولىڭدار, سوندا پەرزەنتتەرىڭنەن مەيىر كورەسىڭدەر», دەگەن.
– ءبىزدىڭ ەلدە ەرتەرەكتە ءبىر جالعىزباستى انا بولدى. جاستاۋ كەزىندە كۇيەۋى جول اپاتىنان كوز جۇمىپ, تىم ەرتە جەسىر قالىپتى. جالعىز ۇلىن ارقا ەتىن ارشا, بورباي ەتىن بورشا ەتە ءجۇرىپ, قاناتتىعا قاقتىرماي, تۇمسىقتىعا شوقىتتىرماي ءوسىردى. «ورىس ءتىلىن بىلسە, ساۋاتتى بولىپ وسەدى» دەپ بالاسىن ورىس مەكتەبىنە بەرىپ, بارىنشا ورىسشا تاربيەلەدى. راس, وبالى نە كەرەك, بالا العىر, ءبىلىمپاز بولىپ ءوستى. سوناۋ بالتىق تەڭىزىنىڭ جاعاسىنداعى ريگا قالاسىنا بارىپ, سونداعى ازاماتتىق اۆياتسيا ينستيتۋتىنا ءتۇستى. ديپلوم العاننان كەيىن سۆەردلوۆسك (قازىرگى ەكاتەرينبۋرگ) قالاسىنداعى اۆياوتريادقا قىزمەتكە جىبەرىلەدى. بىرەر جىلدان كەيىن سول ءوڭىردىڭ ءبىر ورىس قىزىمەن كوڭىلدەرى جاراسىپ, ۇيلەنىپ, وتباسىن قۇردى. ەلدەگى اناسىن سول جاققا – قولىنا الماق بولىپ ءبىراز اۋرەلەندى. وعان اناسى: «بالام, وركەنىڭ ءوسسىن! مەنى جىلى جەرىمنەن قوزعاپ نە قىلاسىڭ... وسكەن ەلىمدى, تۋعان توپىراعىمدى, جۇرگەن جەرىمدى, مىنا سەن وسكەن قاراشاڭىراقتى تاستاپ قاي جاققا بارامىن. كوڭىلىڭە, پەيىلىڭە ءدان ريزامىن, بالام! ازىرگە, قۇدايعا شۇكىر, بويىمدا كۇش-قۋات بار, دەنساۋلىعىم دا جامان ەمەس. جاراتقان يەمنىڭ ولشەپ بەرگەن ءومىرىن جاسارمىن. ماعان ەش الاڭداما. جىلى ورنىمدى سۋىتپاي, اعايىن-جۇرتتىڭ ورتاسىندا, اكەڭنىڭ شاڭىراعىنىڭ وتىن وشىرمەي وسى باۋىر باسقان بەرەكەلى ەلدە وتىرا بەرەيىن, بالام. حات بار, تەلەفون بار... حابارلاسىپ تۇرارمىز. وسكەن ۇياڭدى ۇمىتپاي نەمەرەلەرىم مەن كەلىنىمدى ەلگە اكەلىپ, اتامەكەنىڭدى ارالاتىپ, اكە-باباڭا قۇران ءتۇسىرىپ, بىزبەن ديدارلاستىرىپ تۇرساڭ بولعانى, جارىعىم!», – دەپ ريزاشىلىعىن بىلدىرەدى.
راس, العاشقى كەزدەرى جىل ارالاتىپ بولسا دا ۇشقىش جىگىت اۋىلعا كەلىپ-كەتىپ ءجۇردى. ايەلى ءبىر رەت كەلىپ, اۋىلدىڭ اۋىر تىرلىگىن كورىپ, اينالاداعى بارلىق دۇنيەگە مۇرىنىن ءشۇيىرىپ, نەسىن ايتامىز, ايتەۋىر, كەرى قايتۋى تەز بولىپتى. بارا-بارا بالاسى اناسىمەن تەك حات ارقىلى حابارلاسىپ تۇردى. بىرەر رەت شاي, كامپيت, ورامال جانە تاعى باسقا كاكىر-شۇكىر سالىنعان سالەمدەمە دە كەلىپتى. سوندا الگى ايەلدىڭ: «بالام, التىنىم مەنىڭ, سىيلىق جىبەرىپتى. لەتچيك بالام ۇمىتپاپتى مەنى, اينالايىن سول!» دەپ كورشى-قولاڭدارى مەن تانىستارىنىڭ الدىندا ماقتانىپ, جۇرەگى جارىلارداي قۋانعانىن كورگەندەردىڭ جانارلارىنا ىستىق جاس كەلىپ, كوڭىلدەرى بوسايتىن-دى.
اۋىل ۇستىنەن اندا-ساندا ۇشىپ وتكەن سامولەتكە قولىن كۇننەن قالقالاي سوناۋ بيىك كوككە كوز تىگىپ: «انە, اناۋ سامولەتتە مەنىڭ لەتچيك بالام ۇشىپ بارادى. بايقاعان بولارسىڭدار, قاناتتارىن قاعىپ, بىزگە سالەم جولداپ بارادى عوي, قارعام. اينالايىنىم مەنىڭ... جۇمىسباستىلىقتان كەلە الماي ءجۇر عوي مەنىڭ التىن جارىعىم. مەن تۇسىنەمىن عوي سەنى, جانىم. ايتەۋىر امان جۇرسەڭ بولعانى, ق ۇلىنىم. سونىڭ ءوزى كۇش-قۋات ماعان, كوگەرشىنىم, بالام...», دەپ مەيىرلەنىپ, ەكى جانارى ەرىكسىز سۋلانادى ەكەن.
بىراق ۋاقىت وتە كەلە ۇشقىش بالاسى اناسىن مۇلدەم ۇمىتىپ, تۋعان اۋىلىنا ات ءىزىن سالماي كەتتى. نەمەرەلەرىن ءبىر يىسكەۋدى ارمان ەتكەن, ولاردى جانە ىشىنەن شىققان ۇلىن كۇن سايىن سارعايا كۇتىپ, ۇكىلى ءۇمىتىن ۇزبەگەن انا ابدەن قاجىپ, سامايلارىن اق شالىپ, قارتايىپ, باقيلىق بولدى. ەل-جۇرت بولىپ الگى جالعىزباستى انانى قولدارىنان كەلگەنشە ارۋلاپ, جەر قۇشاعىنا بەردى. بالاسى قاي جەردە جۇرگەنىن ەشكىم بىلە الماي, وعان حابار جەتپەپتى.
...اۋىلعا بارعان سايىن جار جاعاسىنداعى ەسكى زيراتتا وقشاۋلاۋ تۇرعان ءبىر بەيىتكە كوز سالام. باسىنداعى قۋراعان جالعىز اعاش تا قورقىنىش, ۇرەي تۋدىرادى. ۋاقىت وتە ءشوپ باسىپ, جەرمەن جەكسەن بولىپ بارا جاتقان سول جالعىز بەيىت مەنىڭ كوڭىلىمدى استان-كەستەن ەتىپ, جان دۇنيەمدى توڭكەرگەندەي ءبىر اۋىر سەزىمگە بولەنەمىن. نەگە ولاي ەكەنىن ءوزىم دە بىلمەيمىن. ايتەۋىر كوڭىلىم قۇلازىپ, جۇدىرىقتاي جۇرەگىم كەۋدەمە سىيماي ءجيى قاعىپ, جانارلارىما ىستىق جاس ءمولت-ءمولت ەتىپ كەلىپ قالادى. سول دەل-سال كۇيدەن ارەڭ ارىلامىن, – دەپ اياقتادى ءوز اڭگىمەسىن مەنىڭ ءبىر ارىپتەسىم.
ءيا, ومىردە سيرەك بولسا دا كەزدەسىپ جاتاتىن وسى ءبىر وقيعاداعى اسىل انانىڭ ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ, ماپەلەپ وسىرگەن پەرزەنتى انا الدىنداعى پەرزەنتتىك بورىشىن وتەدى دەپ ايتۋعا اۋزىڭ ەش بارمايدى. انا كەشىردى مە ەكەن بالاسىن؟! قايدام, بۇل اۋىر سۇراق...
ايالاڭدار, قۇرمەتتەڭدەر انانى. انانىڭ ورنى لايىم, پەيىشتە بولعاي!
ساعىندىق وردابەكوۆ,
دارىگەر-حيرۋرگ, مەديتسينا پروفەسسورى, قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
تاراز