ورالدىق راحمەتوۆتەر اۋلەتىنىڭ ىشكى ىستەر ورگاندارىندا قىزمەت ەتىپ جۇرگەنىنە بيىل 125 جىلدان استى. اۋلەت باسى حاسان راحمەتوۆ ىشكى ىستەر ورگاندارىنداعى قادامىن سوناۋ سۇراپىل 1944 جىلى باستاپتى. كەيىن قوس ۇلى, ءۇش نەمەرەسى دە وقالى كيىم كيىپ, وتانعا قىزمەت ەتۋگە كىرىستى...
«ۇيادا نە كورسەڭ, ۇشقاندا سونى ىلەسىڭ» دەيدى قازاق ماقالى. سانالى عۇمىرىن بەيمازا تىرلىككە, قيىن دا جاۋاپتى ىسكە ارناعان اۋلەتتىڭ وتكەن ءومىر جولىندا ونەگە كوپ.
اتا
حاسان حاميت ۇلى 1927 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. كامەلەتكە تولار-تولماس 17 جاسىندا ىشكى ىستەر قاتارىنا قابىلدانعان ول 1980 جىلى زەينەت دەمالىسىنا شىققانعا دەيىن كىشى سەرجانتتان ميليتسيا پودپولكوۆنيگىنە دەيىن ءوسىپتى. ءتارتىپ كۇزەتىندە وتكەن 36 جىل عۇمىرىندا نەبىر قيىن دا قاۋىپتى ساتتەر باسىنان ءوتتى.
سوعىستان كەيىنگى قيىن جىلدارعا قاراماستان حاسان راحمەتوۆ كاسىبي بىلىكتىلىگىن جەتىلدىرۋگە كۇش سالعان. 1952 جىلى وتباسى جاعدايى قيىن بولا تۇرا حاركوۆ قالاسىنداعى ىشكى ىستەر حالىق كوميسسارياتى جەدەل قۇرامىن دايارلايتىن ارناۋلى مەكتەپتى ىشتەي وقىپ ءبىتىردى. كەيىن ماسكەۋ جوعارى ميليتسيا مەكتەبىن زاڭگەر ماماندىعى بويىنشا ءتامامدادى. تايپاق ميليتسيا بولىمىندە جەدەل ۋاكىل لاۋازىمىنان باستالعان قىزمەتى زەلەنوۆ, تەرەكتى اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, تاسقالا, جانىبەك اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى باستىعى سەكىلدى اسا جاۋاپتى مىندەتتەرمەن جالعاستى.
ارينە حاسان حاميت ۇلىنىڭ ۇزاق جىلعى جەمىستى ەڭبەگى مەملەكەت نازارىنان تىس قالعان جوق. ول «سوۆەت ميليتسياسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن, قازاق سسر جوعارعى سوۆەتى پرەزيديۋمىنىڭ, قازاق سسر ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرمەت گراموتالارىمەن, جالپى 18 مارتە مەملەكەتتىك جانە ۆەدومستۆولىق ناگرادامەن ماراپاتتالعان. 1969 جىلى ورال وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتى توراعاسىنىڭ قولىنان ءوز ەسىمى جازىلعان «پولەت» قولساعاتىن الدى. ءبىر قىزىعى, وسىناۋ سىيلىقتار, اتادان قالعان اسىل جادىگەرلەر – وفيتسەر پلانشەتى, قۇبىلناما, ىسقىرىق ت.س.س. بۇگىندە حاسان حاميت ۇلىنىڭ ۇرپاقتارىنىڭ قولىندا, وتباسىلىق مۋزەيدە مۇقيات ساقتاۋلى تۇر.
ۇلى وتان سوعىسىنىڭ تىل مايدانگەرى, ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ ارداگەرى, ميليتسيا پودپولكوۆنيگى راحمەتوۆ حاسان حاميت ۇلى 2003 جىلى ومىردەن ءوتتى. بۇگىندە اقساقالدىڭ ۇزاق جىل قىزمەت ەتكەن تەرەكتى اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى عيماراتىنىڭ قابىرعاسىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلعان. جۇبايى ءمادينا حابيقىزى ەكەۋى ءوسىرىپ-وندىرگەن قوس ۇلى – بولات پەن تالعات اكە جولىن جالعاستىرىپ, ءتارتىپ پەن تىنىشتىق كۇزەتىندە ەڭبەك ەتتى...
ۇلدار
«اتا كورگەن وق جونار» دەگەندەي, حاسان حاميت ۇلىنىڭ ءىزىن ۇلكەن ۇلى بولات راحمەتوۆ باستى. 1981 جىلى اسكەر قاتارىنان ورالعان سوڭ-اق ىشكى ىستەر قاتارىنا كىرگەن بولات حاسان ۇلى ەڭبەك جولىن جول-پاترۋلدىك قىزمەتىنىڭ ينسپەكتورى بولىپ باستاپتى. 1989 جىلى قاراعاندىداعى كسرو ءىىم جوعارى مەكتەبىن ءبىتىرىپ, قىلمىستىق ىزدەستىرۋ سالاسىندا قىزمەت ەتتى. قاتارداعى جەدەل ۋاكىل, ميليتسيا سەرجانتى بولىپ باستالعان قىزمەت باسپالداعى تەرەكتى اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, رۋ-170/2 ەڭبەكپەن تۇزەۋ مەكەمەسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى لاۋازىمىنا, ادىلەت پودپولكوۆنيگى شەنىنە جەتتى. ەڭبەك ەتكەن جىلدارى تالاي-تالاي قيىن دا كۇردەلى قىلمىستاردى اشكەرەلەپ, كاسىبي بىلىكتىلىگىن كورسەتىپتى. بۇگىندە ىشكى ىستەر سالاسىندا جۇرگەن تالاي مامان بولات حاسان ۇلىن وزىنە ۇستاز تۇتادى. «سوۆەت ميليتسياسىنىڭ ۇزدىگى» توسبەلگىسىمەن ناگرادتالعان ب.راحمەتوۆ 1986 جىلى ماسكەۋدە وتكەن «ىزگى نيەت ويىندارى» كەزىندە قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا اتسالىستى. ازەربايجان-ارميان ەلدەرى اراسىندا بولعان تاۋلى قاراباق قاقتىعىسىندا بەيبىت حالىقتى قورعاۋعا قاتىستى. اسىل ازامات, كاسىبي مامان 2018 جىلى 56 جاسىندا كەنەتتەن قايتىس بولدى.
حاسان حاميت ۇلىنىڭ تاعى ءبىر ۇلى تالعات راحمەتوۆ تە 1985 جىلى قاراعاندىداعى كسرو ءىىم جوعارى مەكتەبىن ۇزدىك ءبىتىرىپ, ەڭبەك جولىن تەرەكتى اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمىندە باستاعان ەكەن. كەيىن تاعدىر جولى تالعات حاسان ۇلىن اكەسىنىڭ ىزىمەن جانىبەك اۋدانىنا اپاردى. وسى جەردە اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى, ءبولىم باستىعى بولدى. كەيىن ءبورلى, زەلەنوۆ اۋداندىق, ورال قالالىق ىشكى ىستەر بولىمدەرىن باسقاردى. وبلىستىق باسقارمادا شتاب باستىعىنىڭ ورىنباسارى, كريمينالدىق پوليتسيا باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, ۇيىمداسقان قىلمىسپەن كۇرەس باسقارماسىنىڭ باستىعى بولدى. سوڭعى ون جىل قاتارىنان بقو ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولىپ ابىرويلى قىزمەت ەتتى.
تالعات راحمەتوۆ جاس كەزىنەن-اق عىلىمعا ىنتىق بولعان ەكەن. 1984 جىلى جوعارى مەكتەپ كۋرسانتى كەزىندە «ستۋدەنت جانە عىلىمي-تەحنيكالىق پروگرەسس» بۇكىلوداقتىق وليمپياداسىنا قاتىسىپ, قازاق كومانداسىنىڭ نامىسىن قورعادى. سۆەردلوۆ قالاسىندا وتكەن سول سايىستا تالعات حاسان ۇلىنىڭ كومانداسى كريميناليستيكا بويىنشا جۇلدەلى ورىنعا يە بولعان ەدى. تەوريا مەن پراكتيكانى, عىلىم مەن قىزمەتتى قاتار الىپ جۇرگەن تالعات راحمەتوۆ 2004 جىلى الماتى قالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اكادەمياسىنىڭ ماگيستراتۋراسىن ۇزدىك ءتامامداپ, 2010 جىلى زاڭ عىلىمدارىنىڭ كانديداتى اتاندى.
تالعات حاسان ۇلى ىشكى ىستەر سالاسىندا 36 جىل قىزمەت ەتىپ, 2017 جىلى قۇرمەتتى ەڭبەك دەمالىسىنا شىقتى. ەڭبەك جولىندا 16 مەملەكەتتىك مەدالمەن ماراپاتتالعان ازامات «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قىزمەتكەرى» اتاندى. بۇگىندە تالعات حاسان ۇلى ومىرلىك تاجىريبەسىن, ءبىلىمى مەن بىلىگىن كەيىنگى تولقىنعا, جاس بۋىن ماماندارعا تاراتىپ ءجۇر. ورال قالاسىنداعى قازيتۋ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ماگيستراتۋرا ءبولىمىن باسقاراتىن عالىم بولاشاق زاڭگەرلەردىڭ ۇلاعاتتى ۇستازى.
ءبىر قىزىعى, حاسان حاميت ۇلىنىڭ ەكى ۇلى بولات پەن تالعات قىزمەت بابىندا ءوز اكەسى اتقارعان لاۋازىمدا بولىپ, «ات تۇياعىن تاي باسار» دەگەن ماتەلدى اقيقاتقا اينالدىردى. ماسەلەن, حاسان حاميت ۇلى 1967-1980 جىلدارى تەرەكتى اۋداندىق ىشكى ىستەر ءبولىمى باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولسا, بولات حاسان ۇلى ءدال وسى قىزمەتتى 1995-1997 جىلدارى اتقاردى. حاسان حاميت ۇلى 1963-1967 جىلدارى جانىبەك اۋداندىق ىشكى ىستەر بولىمىنە باسشىلىق ەتسە, 1993-1995 جىلدارى ءدال وسى ورىندا تالعات حاسان ۇلى ەڭبەك ەتتى. ارينە, بۇل ۇلكەن مارتەبە!
نەمەرەلەر
القيسسا, بۇگىندە راحمەتوۆتەر اۋلەتىنىڭ ءۇشىنشى بۋىنى – حاسان حاميت ۇلىنىڭ ءۇش نەمەرەسى قازاقستان پوليتسياسى قاتارىندا ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. پوليتسيا مايورى قايرات تالعات ۇلى, پوليتسيا اعا لەيتەنانتتارى ەرجان تالعات ۇلى مەن قانات بولات ۇلى – ۇشەۋى دە قاراعاندى قالاسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اكادەمياسىن ءبىتىرىپ, بقو پوليتسيا دەپارتامەنتى كريمينالدىق پوليتسيا باسقارماسىنىڭ ءتۇرلى بولىمدەرىندە قىزمەت ەتەدى.
– جاس راحمەتوۆتەردىڭ پوليتسيا قاتارىنداعى جالپى ەڭبەك ءوتىلى 30 جىلعا جاقىن. ال جالپى راحمەتوۆتەر اۋلەتىنىڭ ءۇش بۋىنىنداعى ەڭبەك ستاجىن قوسساق, 125 جىلدان اسادى, – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىسى ءىىد ءباسپاسوز قىزمەتكەرى اسىلاي عۇباشەۆا.
ارينە, ءۇشىنشى بۋىن راحمەتوۆتەردىڭ ۇلگىلى ىستەرى تۋرالى ايتاتىن اڭگىمە الدا دەپ ويلايمىز. اتا وسيەتىن, اكە ونەگەسىن كوكىرەگىنە ءتۇيىپ وسكەن, «پوليتسيا قىزمەتكەرى» دەگەن قيىن دا جاۋاپتى قىزمەتتى سانالى تۇردە تاڭداپ العان نەمەرەلەر قازاقستانداعى ءتارتىپ پەن تىنىشتىقتىڭ, قۇقىق پەن بوستاندىقتىڭ كۇزەتىندە كۇن-ءتۇن دەمەي ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
باتىس قازاقستان وبلىسى