...ءالى ەسىمدە. جەتىنشى قاباتتان ءۇشىنشى قاباتقا تۇسكەنىمە دە ءبىر ايدىڭ و جاق, بۇ جاعى بولاتىن. «لەنجاستان» «سق-عا» قىزمەتكە اۋىسقان كەزىم. پارتيالىق گازەتتىڭ ءتارتىبى قاتال. جۇمىستان سەبەپسىز ءبىر مينۋت كەشىكپەۋىڭ كەرەك. قانشا دەگەنمەن, الاۋ جاستار ۇياسىنىڭ ءجونى بولەك-اۋ. ارقانى كەڭگە سالىپ, قاننەن-قاپەرسىز جۇرەتىن الاڭسىز كۇندەر كوزدەن بۇل-بۇل ۇشقان. العاشقى ۋاقىتتا قىزمەتىمە ەرتەرەك ىلىنۋگە ۇمتىلعانىم دا, تىرىسقانىم دا شىن. سىقىرلاعان-سىقيعان ۇجىمنىڭ ۇلكەن-كىشىسى بىردەي, كوزگە شۇقىماسا دا كەشىككەندەردى جاقتىرمايدى. اۋەلدە-اق بايقاعام. «اناۋ كەشە توعىز مينۋت كەشىكتى, مىناۋ بۇگىن تۇپ-تۋرا جيىرما مينۋت وتكەندە كەلدى عوي...». ءازىل-قالجىڭعا سۇيەگەن بوپ, تالايلاردى سىرتىنان سىباعانداردى ءوز قۇلاعىممەن ەستىگەنىم بار. «قوي, قاراپتان-قاراپ قاقپانعا ءتۇسىپ قالمايىن...». وسى ويمەن ەسىك كوزىندە جولىققاندارمەن اسىعىس-ۇسىگىس سالەمدەسىپ, ءليفتىنى توسپاستان, باسپالداقپەن جۇگىرە ورلەگەم. سويتكەنشە ىلە وكشەمنەن قۋالاعان داۋىس:
– ءاي, بالا, قايدا تارتتىڭ! – دەدى كۇلكى ارالاسا. – ءبىزدىڭ «سوتسياليستىك قازاقستان» ءۇشىنشى قاباتتا ەمەس پە؟! نەمەنە, كەلمەي جاتىپ, ۇمىتىپ قالعانىڭ با؟ ...الدە ۇيرەنە الماي ءجۇرسىڭ بە؟..
– ؟..
كوڭىلىندە بوتەن دانەڭە جوق جىلىۇشىراي امانداسقان زۇقاڭنىڭ (زۇلقارناي ساقيەۆ) قولىن قىسىلا-قىمتىرىلا قىستىم. ۇيرەنشىكتى ادەتپەن جوعارى كوتەرىلىپ بارا جاتقانىمدى كوزى شالىپ قالعان ول مەنى بەسىنشى قاباتتان كەرى قايىرعان. «ونداي-ونداي بولادى» دەپ ارقامنان قاققان بەتى جانىنداعى بادىراق كوز, اشاڭ ءوڭدى, ورتا بويلى جىگىتتى تانىستىرعان.
– عالىمجان قاللەموۆ دەگەن اعاڭ, ءبىزدىڭ ونەركاسىپ-قۇرىلىس بولىمىندە ىستەيدى. ەڭبەك دەمالىسىنان بۇگىن شىقتى, عالەكە, ءوزىڭىز جوقتاعى جاڭالىق. مىنا جانات باۋىرىڭ «لەنينشىل جاستان» بىزگە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى بولىپ كەلىپ جاتىر. تانيتىن شىعارسىزدار ءبىر-ءبىرىڭىزدى...
– بىلەمىن, – دەدىم ەلپ ەتە كىشىرەيىپ.
– فاميلياسى ەلشىبەكوۆ ەمەس پە؟ جازعاندارىن وقىپ جۇرەمىن... ءبىر شاتىردىڭ استىندا تۇرىپ جاتساق تا, جىعا تانىمايتىن سياقتىمىن. – قولىنىڭ ۇشىن سۇلەسوق ۇسىنعان ول جۇرە تىلدەسكەن. ءۇنى قاجىڭقى ەستىلگەن. – وكىنىشكە قاراي, ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدى جەتە بىلمەي-اق كەتەرمىز, وسى؟ ۇلكەن گازەتكە كەلىپ جاتىر ەكەنسىڭ. ءبارى ءساتتى بولعاي!..
راس. ءبىز اڭ-تاڭ كۇيدە مەلشيىپ قالدىق. كۇتپەگەن قىرسىقتاۋ جاۋاپتىڭ استارىن ۇقپاعاندايمىز. ءۇشىنشى قاباتقا كوتەرىلگەن تۇستاعى ەڭ ءبىرىنشى كابينەتكە كىرىپ كەتكەن عالەكەڭنىڭ قىلىعىنا قايرانبىز. جانىمدا تۇرعان باستىعىنىڭ نە ويلاعانىن قايدام. ال سول زاماتىندا مەنىڭ باسىما جەتىپ كەلگەنى: «تاناۋ شۇيىرگەن تىكباقاي كوكىرەك بولار. مەيلى...».
جوق. مەن قاتتى قاتەلەسىپپىن. سول كۇنى ەكىنتى اۋا بولمەمە باس سۇققان زۇلقارناي كوكەم ءبىراز قۇپيادان حاباردار ەتكەن.
– ءاي, بالا, باعانا سەنىڭ الدىندا جام-ا-ن ىڭعايسىزداندىم. جالپى, ءوزى ءتاۋىر جىگىت. عالىمجاندى ايتامىن دا. سەزدىرگىسى كەلمەيتىن ءتارىزدى, كوپتەن بەرى اۋىرىپ ءجۇر. اسىرەسە كوكتەم شىعا شالىعى قوزىپ, ەلىرىپ كەتەدى. الگىندە ماعان جاسىرماي, ءبار-ءبارىن تۇسىندىرگەن بولدى. قۇداي باسقا بەرمەسىن. سەن بىلمەيسىڭ عوي, ول رەداكتسياداعى ەڭ مىقتى جۋرناليست قانا ەمەس, وتە جاقسى جازۋشى. ادامدىق قاسيەتى دە بيىك ازامات. بىربەتكەي, وتكىر جىگىت. تاياۋدا «مەن جەتىم ەمەسپىن» دەگەن كىتابى شىققان. ەندى, مىنە, كوردىڭ بە, جۇمىستان كەتىپ جاتىر؟! وبال-اق!..
– نەعىپ!.. و نەسى... ءوز ەركىمەن بە؟..
– ايتتىم ەمەس پە ساعان. ەلەس اۋرۋىمەن سىرقاتتاناتىن كورىنەدى. «جۇيكەم ابدەن ءبىتتى. ماڭايىما سەكەممەن, كۇدىكپەن قارايمىن دا تۇرامىن. كۇنى-ءتۇنى مەنى كگب اڭدىپ جۇرگەندەي, ءبىرتۇرلى ەلەڭدەپ وتىراتىندى شىعاردىم. بۇل جۇمباق ءبىر تۇسىنىكسىز جاڭعىرىقتان قايتىپ قۇتىلامىن؟ ەمدەلۋىم كەرەك... سىرىمدى وزىڭىزگە عانا ايتىپ وتىرمىن, زۇقا. ءوتىنىشىمدى جازىپ قويدىم. قازىر ۇلكەن باستىققا, رەداكتورعا تاپسىرىپ شىعام. جۇمىستان كەتپەسەم بولمايدى...» دەگەن. جاڭا عانا قاسىندا وتىراتىن كەڭەسحان زاكەنوۆپەن قوشتاسىپ, ماعان كىرمەي ءبىرجولا كەتىپ قاپتى. شەت جاعاسىن وزىڭە بىلدىرگەنىم عوي. دابىرلاتۋدىڭ قاجەتى شامالى. جۇرت بىرتىندەپ وزدەرى ەستىپ جاتار...
– قيىن ەكەن, – دەدىم مەن اۋىر كۇرسىنىپ.
– تالايسىز تاعدىر دەگەن وسى, باۋىرىم. جاماندىققا قيمايتىن-اق جاسىن جىگىت قوي ءبىزدىڭ عالىمجان.
اللا اۋزىنا سالعان شىعار, شىنىمەن ءبىز ءبىر-بىرىمىزبەن كەزدەسپەدىك. العاشقى جۇزدەسۋدەن سوڭ مەن ونى كورمەدىم. قايدا كەتىپ, قايدا جۇمىس ىستەگەنىن دە بىلمەيمىن. كوپ ۇزاماي رەداكتسيانىڭ قىزمەتكەرلەرى «الگى بىزدە ىستەگەن عالىمجان قاللەموۆ بالكوننان سەكىرىپ كەتىپ مەرت بوپتى» دەپ سىبىرلاپ-كۇبىرلەپ ءجۇردى.
ەندى, مىنەكي, مەن ونىمەن قىرىق جىلدان كەيىن كەزدەيسوق ۇشىراسىپ وتىرعاندايمىن. وكىنىشكە تولى وتكەلەكتى ءومىردىڭ جىقپىل-جىقپىل بۇرالاڭى كوپ-اۋ. ويلاماعان, كۇتپەگەن جاي. الدەقاشان كومەسكىلەنىپ قالعان, جۇرەك سىزداتار كوڭىلسىزدەۋ كورىنىستى قايتا جاڭعىرتقان «تاڭعى شىق» جيناعى ەدى. بۇعان دەيىن مۇلدە اڭعارماپپىن. جاس جازۋشىلار كىتابىنا عالىمجان قاللەموۆتىڭ شاعىن-شاعىن ەكى اڭگىمەسى ەنىپتى. دەمدە وقىپ شىقتىم. اشىعىن ايتقان ءجون. الاقانداي ەكى دۇنيە دە جىلى اسەر قالدىردى. نەسىمەن؟ ۇزاق-سونار بايانداۋعا قۇرىلعان جاسىق اڭگىمەلەرگە قاراعاندا «ورىن» مەن «مىنەزدە» ديناميزم باسىم. شيىرشىق اتقان بۇلقىنىس پەن وقيعالار شارپىسۋىنىڭ قىزۋى بىردەن باۋراپ الادى.
قوس شىعارماعا دا دۋماندى, قىزىقتى ستۋدەنتتىك شاقتىڭ ۇمىتىلماس مەزەتتەرى وزەك بولادى. العاشقى «ورىن» اڭگىمەسىندەگى باس كەيىپكەر قازىعالى ەشكىمگە ۇقساي بەرمەيتىن وزگەشە تيپ. جاعىنا پىشاق جانىعانداي ارىق, قول-اياعى ءجىپ-جىڭىشكە قاتپا جىگىتتى كۋرستاستارى «ماسا اياق» اتاپ كەتكەن. وسى قازىعالىنىڭ ەرمەگى – كۇنى-ءتۇنى ولەڭ جازۋ. كۇن سايىن ءبىر بلوكنوتتى «تولتىرادى». جانكەشتى «اقىن» جازعان ولەڭدەردىڭ ىشىنەن دوستارى جارامدى جالعىز شۋماقتى زورعا ىرىكتەپ الادى. ولاردىڭ «سوڭعى كەزدە, ءتىپتى سىڭىرىڭە ءىلىنىپ قالدىڭ, بۇ كاسىبىڭدى تاستاپ, باسقا ءبىر پايداسى تيەتىن, قولىڭنان كەلەتىن ءجونى دۇرىس ىسپەن شۇعىلدانساڭشى» دەگەنىنە دە قۇلاق اسپايدى. اۆتور بۇدان كەيىنگى وقيعانى تومەندەگى ديالوگتارمەن كورسەتەدى.
«– قازىعالى, ءوزىڭدى ءوزىڭ تەككە قامشىلاپ قايتەسىڭ. كەيىنگى كەزدە ءتىپتى جۇدەپ كەتتىڭ, وسى ولەڭدى قويا قويسايشى. باسقا قولدان كەلەر ىسپەن شۇعىلدانساڭ وزىڭە دە, وزگەگە دە كوپ پايدالىراق بولار ما ەدى, – دەيمىز ءبىز.
– ەپيحرام «كۇندەلىكتى جاتتىعۋ دارىننان ارتىق» دەگەن, مەن جاتتىعۋ ۇستىندەمىن, اقىن بولاتىنىما سەنىمىم مول. ال اقىندى حالقىنا پايداسىز دەپ كىم ايتا الار ەكەن, – دەپ ول مىقتىلىق كورسەتەتىن.
– جاتتىققاننىڭ ءبارى اقىن بولا بەرمەس, جازۋعا دا ءبىر نەگىز, تەرەڭ ارشىلماي جاتقان كوز كەرەك بولار, – دەيمىز دە ەسەمىزدى جىبەرمەي.
وندا ول:
– مىنە نەگىز, مىنە كوز, – دەپ گازەتكە باسىلعان ءبىر ولەڭىن كورسەتەتىن. جارىق كورگەن ءبىر ولەڭى بارى راس تا ەدى. قازىعالىنىڭ جاستىعىنا قاراپ جاريالاعان با, ايتپەسە, ولەڭى مىقتى ەمەس-ءتى. ونى شايتانشا ارباپ تەرىس الىپ كەتكەن وسى ءتورت شۋماق ءالسىز ولەڭ ەدى.
ءالى ەسىمدە: وقۋدى بىتىرگەن سوڭ, ول ءوز وبلىسىنا كەتتى. پويىز جۇرەردە شىعارىپ سالۋعا كەلگەن مەنىڭ قولىمدى قىسىپ تۇرىپ:
– مەنەن ءالى تۇڭىلمەڭدەر. ەرتە مە, كەش پە بويىمداعى شابىت فونتانشا اتقىلايدى, – دەگەن.
مەن ونىڭ كوڭىلىن قيماي:
– ارينە, ارينە, – دەپ باسىمدى يزەگەم...».
اراعا بىرنەشە جىل سالىپ, وبلىس ورتالىعىنا ىسساپارعا بارعان قاسىم ءبىر كەزدەرى ستۋدەنتتىك دوسىن كەزدەستىرىپ, مارە-سارە بوپ قالادى. اۋەلدە ول باياعى ولەڭ جازعىش «ماسا اياقتى» تانىمايدى. بۇعاعى سالبىراعان, ەكى يىعىنا ەكى ادام قونجيعانداي الىپتى ەلەمەيدى. تالتاڭ-تالتاڭ ءجۇرىسى دە, تاۋ قوزعالسا قوزعالمايتىن دوسىنىڭ ايرىقشا پاڭدىعى دا تاڭعالدىرادى. «بەس جىل بىرگە وقىپ, ءبىر بولمەدە جاتىپ, ءبىر ءتىلىم قارا ناندى ءبولىپ جەگەن مەنى شىنىمەن-اق تانىمادىڭ با؟» دەگەندە بارىپ قازىعالىنى قۇشاقتاپ, استى-ۇستىنە تۇسە ءجون سۇرايدى.
قالانىڭ كورىكتى جەرلەرىن ارالاتىپ, مەيرامحاناعا اپارىپ قوناق ەتەدى. دوسىنىڭ قاتتى وزگەرگەنىن بايقاپ قۋانسا دا, ول قازىعالىعا كومەيىن بۇلكىلدەتكەن تۇيتكىل ساۋالدارىن ىشكە بۇگىپ, سىرتقا شىعارمايدى. ىرزا-حوش پەيىلمەن تىسقا شىققاندا قازىعالى كۇپتى سۇراقتارعا ءوزى جاۋاپ بەرەدى.
ء«بىزدىڭ ءحالىمىز, ءوزىڭ كورگەندەي جامان ەمەس. وسى رەستوراننىڭ ديرەكتورىمىن. ولەڭىڭ قايدا قالدى دەپ سۇراماقسىڭ عوي؟ شايتاننىڭ ارباۋىمەن قول جەتپەس ءۇمىتتىڭ سوڭىندا ءبىراز تيتىقتاپ قالىپ ەدىم, ءوز جولىمدى ەندى تاپقاندايمىن. سول ولەڭدى تاستاعاننان بەرگى كوڭىل كۇيىمدى ءوزىڭ دە بايقاپ كەلە جاتقان شىعارسىڭ. تابيعات بەرمەگەن دارىندى وقۋمەن بويعا دارىتۋعا بولمايدى ەكەن...».
كەلەشەككە قۇشتار دوس جۇرەگىنىڭ ءلۇپىلىن ەستىپ تۇر. قانداي باقىتتى, جۇلدىزدارى جىمىڭداعان كەش. قاسىمنىڭ دا كوڭىلى كوتەرىڭكى. جولداسىنىڭ كەش بولسا دا قولىنان كەلەر ءىسىن تاپقانىنا قۋانعان.
اڭگىمەنىڭ تۇپكى يدەياسى, نەگىزگى ماقسات-مۇددەسى دە وسى. ادامدى قۋانتۋ, ءبىر-ءبىرىنىڭ جەتىستىگى مەن تابىسىن بولىسە بىلۋدەن ارتىق نە كەرەك؟!
جاس جازۋشى ع.قاللەموۆتىڭ ەكىنشى تۋىندىسى «مىنەز» دە نازار اۋدارتادى. اتى ايتىپ تۇرعانداي, شاعىن ءازىل اڭگىمەدە ادام بويىندا ۇشىراساتىن وعاش مىنەز اشكەرە ەتىلەدى. پەندە بولعان سوڭ ءار قيلى ويقى-شويقى قىلىقتارىمەن كۇلكىگە قالىپ جاتاتىنداردى اراگىدىك كەزدەستىرىپ قالامىز. سويتسە دە ءسات سايىن قۇبىلىپ, تابانسىزدىق كورسەتۋ – جاستارعا جاراسپايدى. وسىنداي ورەسكەلدىككە ۇرىنىپ, ۇياتقا قالماۋدى ەسكەرتەتىن «مىنەز» كوتەرىپ وتىرعان ماسەلە ەشقاشان ەسكىرمەيدى. بۇدان ەلۋ جىل بۇرىن جازىلعان يۋمورەسكانىڭ سيۋجەتى ءالى دە بوي كورسەتىپ قالارى داۋسىز.
ءبىر بولمەدە تۇراتىن ءتورت-بەس ستۋدەنت جىگىت وزدەرىنىڭ قۇرداستارى جاقاندى سىناپ كورەدى. ماقتان سۇيگىش, داڭعوي دوسىنىڭ كونكيىن الىپ مۇزايدىنعا بارىپ سىرعاناۋ ءۇشىن ونىڭ ء«تىلىن» تابۋ كەرەك. ويتكەنى ول كەرەۋەت استىندا جاتقان كونكيدى وپ-وڭاي ۇستاتا سالمايدى. ونىڭ, ارينە وسال تۇسى بار. كوزىن باقىرايتىپ قويىپ ماقتاساڭ بولدى, سىلق ەتە تۇسەدى. الدىن الا كەلىسىپ العان دوستار جاقاندى كوپىرتىپ ماقتايدى. العاشقى ىلىك – ونىڭ اۋەزدى دە, زور داۋسى. ء«وزىن ءوزى قولعا الىپ, ەرىنبەي-جالىقپاي ماشىقتانسا ادەمى ءانشى, ءتىپتى لەۆيتانداي بولماسا دا, ورتان قولداي ديكتور بوپ كەتەر ەدى». تابان استىندا بەدەلى كوتەرىلگەن جاقان ك ۇلىمدەپ, ماقتاۋ سوزدەرگە ەلىتىپ, ساقيلانىپ انشەيىندە ەشكىمگە وڭايشىلىقپەن ۇستاتپايتىن كونكيىن ۇسىنادى. «جارايدى, كاتوكقا بۇگىن بارماي-اق قويايىن» دەيدى ءماز-مەيرام قالپى. بىراق... ارتىنشا جىگىتتەردىڭ ءبىرى جاقاننىڭ جۇيكەسىنە شي جۇگىرتىپ, قىتىعىنا تيەدى.
– ءاي قايدام, مۇنىڭ داۋسى مۇڭدىلاۋ عوي. وڭكەي كوڭىلسىز حابارلاردى عانا وقيدى ما دەپ قورقامىن...
سول-اق ەكەن ول لەزدە وزگەرىپ, قىلت-سىلت مىنەزىن كورسەتەدى. الگىندەگى ۋادەسىنەن اينىپ «كونكي تەبۋگە ءوزىم بارام» دەيدى. ونان كەيىنگى جاعداي بەلگىلى. ءبىر قيسايسا جاقاندى قايتا ءجىبىتۋ وڭاي ەمەس. قىلجاقباس قۇرداستارى ىلە ونى ماقتاي جونەلەدى. كانە, زەر سالايىقشى:
«– بۇگىن قابىرعا گازەتى شىعىپتى, وقىدىڭدار ما؟ – دەپ سۇرادىم.
– وقىدىق. جاقاننىڭ ەكى ولەڭى بار ەكەن, – دەيدى كەرەۋەتتە وتىرعان قايقى مۇرىن قارا. ءارى قاراي جىگىتتەر تاعى دا كەزەكپەن قاقپايلاپ الا جونەلدى.
– جاقان كەيىنگى كەزدە جاقسى جازىپ ءجۇر.
– ولەڭدەرىندە وي بار. وزىندىك ءستيلى دە قالىپتاسا باستاعان سەكىلدى.
– كۇشتى ليريك شىعادى. تەك ىزدەنۋ كەرەك.
بۇل ماقتاۋلاردىڭ قاي ماعىنادا ايتىلعانىن بىلمەدىم, ايتەۋىر, جاقاننىڭ اشۋىن باسىپ, كوڭىلىن ءجىبىتتى. قايتادان جىمىڭ قاعىپ:
– قايدام, قىسقا ولەڭدى جازىپ ءجۇرمىز عوي وزىمىزشە, – دەدى. داۋسى مۇرنىنان دىڭىلداي شىعىپ, قۋانىشتى ەكەنى ءبىلىندى.
– ولەڭنىڭ قىسقالىعى ۇتىمدى. پۋشكين قىسقا جازعاندى جاقسى كورگەن, ال چەحوۆ «قىسقا جازۋ – تالانتتىڭ ءسىڭلىسى» دەگەن, – دەدىم مەن بىلگىرسىپ.
– راس. جاقاننان كوپتى كۇتۋگە بولادى, – دەدى الگى قايقى مۇرىن.
ماقتاۋ سوزدەر اش وزەگىنە ءتۇستى بىلەم جاقان قايتا ەلتىدى.
– بارام دەسەڭ مىنە, مەن بۇگىنشە بارماي-اق قويايىن, – دەدى كونكيىن كورسەتىپ».
قازەزدىڭ قۋانىشى ۇزاققا سوزىلمايدى. اڭگىمەگە ءبىر بۇيىردەن قوسىلعان تەمىربولات بولاشاق «اقىننىڭ» كوڭىلىنە تيەتىن ەپيگرامماسىن كولدەنەڭ تارتا قويادى.
ەكى ادامنىڭ ءبىرى اقىن,
ەكى ولەڭ جازسا ءىرى اقىن.
ليريكالار تىم-اق كوپ,
جىلامسىراپ تۇراتىن.
جىگىتتەر شۋ ەتە تۇسەدى. «مىنە, ناعىز ەپيگرامما. شالا ءدۇبارا اقىنداردى وڭدىرماپتى». شامدانعان جاقان ءۇن-ءتۇنسىز سىلەيىپ تۇرىپ قالادى. ءوز-وزىنەن قۋىستانعان ول دەرەۋ قازەزدىڭ قولىنداعى كونكيىن ج ۇلىپ الىپ, بولمەدەن زىتا جونەلەدى. جىگىتتەر تاعى دا مىرس-مىرس كۇلە باستادى.
نە ءۇشىن؟ كىمگە؟..
بالعىن قالام يەلەرىنىڭ العاشقى شىعارمالارى جاقسى ىرىكتەلگەن. بايگەگە قوسىلىپ, باق سىناۋ – اركىمنىڭ ارمانى. جۇيرىكتەردىڭ دە شابىسى ءار قالاي. وسى تۇرعىدان كەلگەندە جاس تالاپكەر عالىمجان قاللەموۆتىڭ دە وزىندىك ءسوز ساپتاۋى, وزىندىك قالام سىلتەسى دىتتەگەن بيىكتەن كورىنگەنى انىق. وبرازدار, حاراكتەرلەر سومداۋعا بەيىم ول ەڭ باستىسى, ءسوز سارالاي بىلەدى. نىسانالى تاقىرىبىن مەيلىنشە جان-جاقتى يگەرۋگە ۇمتىلىسى جوعارىدا توقتاعان «ورىن» مەن «مىنەزدەن» ايقىن بايقالادى.
الاقانداي اڭگىمەلەردەن اۆتوردىڭ جەكە ءبىتىم-بولمىسى اڭعارىلادى. ۇلى فرانتسۋز سۋرەتكەرى ستەندال «جاقسى جازۋ ءۇشىن جاقسى ءبىلۋ كەرەك» دەگەن عوي. قاراپايىم قاعيدانىڭ استارىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلگەن سايىن, كوپ نارسەگە قانىعارىمىز جانە ايان. بۇعان ءبىزدىڭ كوزىمىز ءار جىلدارى «سوتسياليستىك قازاقستاندا» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى) ونىمەن بىرگە ەڭبەك ەتكەن قالامداس ارىپتەستەرىمەن تىلدەسكەنىمىزدە جەتە تۇسكەنى بار. بەلگىلى جۋرناليست-جازۋشىلار سارباس اقتاەۆ, ۋاحاپ قىدىرحان ۇلى, ماماديار جاقىپ, ءادىل دۇيسەنبەكتەر زامانداستارى عالىمجان تۋرالى, ونىڭ تۆورچەستۆوسى حاقىندا ەرەكشە دارالاپ اڭگىمەلەگەن-ءدى.
– عالىمجان قاللەموۆ وتە قابىلەتتى جۋرناليست بولاتىن. ەپتەگەن مىنەزىنىڭ شاتاعى بار. كوپ جاعدايدا ارتىق اۋىز ءسوزدى كوتەرمەيتىن. ال جازۋىندا ءمىن جوق. – وتكەن جىلدار ەلەسىن ەسكە تۇسىرگەن سارباس اعا ونىڭ جازۋشىلىق قىرىنان دا حاباردار ەتكەن. – جالپى, ول ءوز قارىمىنا سەنەتىن. سوندىقتان وركوكىرەك كورىنۋى مۇمكىن. اڭگىمەلەر, پوۆەست جازدى. «تاڭعى شىققا» شىققان جىگىتتەردىڭ ءبارى دە العاشىندا جەر باسا الماي ءجۇردى. بىردەن «جازۋشى» دەگەن اتتى يەلەندى ەمەس پە. مارقۇم, ءبىزدىڭ عالىمجان ءتىرى بولعاندا, ءسوز جوق, ءوز جولى بار قالامگەرلەر قاتارىندا كورىنەر ەدى...
جازۋشى ۋاحاپ قىدىرحان ۇلى ءبۇي دەيدى:
– رەداكتسياداعى تەگەۋرىندى جىگىتتەردىڭ ءبىرى وسى عالىمجان بولعانى اقيقات. جازۋى مىقتى. جۋرناليستىك ماتەريالدارى قارابايىرلىقتان ادا. ءبىلىمدى, ويلى ازامات. وزگەلەردىڭ جاداعاي شيمايلارىن لەزدەمەدە بىت-شىت قىپ سىنايتىن. ارينە ونىسىن ءبىراز ادام ۇناتپايتىن. سىلاپ-سيپاپ, مايموڭكەلەپ, جاعىمپازدىق كورسەتكەندەردى جەك كورۋشى ەدى. ءار ۇجىمدا مىنەزدەرى «قيسىق» كىسىلەر كەزدەسەدى. ءبىزدىڭ «سق»-دا وسى عالەكەڭ, ەسلام زىكىباەۆ, توقتاسىن بەركىمباەۆ ۇشەۋى بىرىگىپ, بەتىڭ بار, ءجۇزىڭ بار دەمەي ۇلكەن-كىشىنىڭ كەمشىلىكتەرىن ىرەپ, وسىپ-وسىپ ايتاتىن. بىلايشا بەينەلەپ جەتكىزسەم, جۋرناليستيكاداعى «دەدوۆششيناعا» ولەردەي قارسى. كەي پىكىرلەرى دۇرىس تا سياقتى. الايدا وندايلاردى جۇرت جاقتىرمايدى. ادىلدىكتى قالايتىن ول ءوزىنىڭ ادەبي شىعارمالارىندا دا جەكە باسىن كۇيتتەۋشى ىشمەرەزدەردى ۇدايى مىنەيتىن. فانتازياسى كەرەمەت. ءتىل بىلەدى, ءسوز تانيدى. ەڭ باستىسى, ونىڭ بويىندا جازۋشىعا قاجەت قاسيەتتەر بار ەدى. اڭگىمەلەرى «قازاق ادەبيەتى», «لەنينشىل جاس», «جۇلدىز», ت.ب. گازەت-جۋرنالداردا تالاي رەت باسىلدى. كوزى تىرىسىندە «مەن جەتىم ەمەسپىن» دەگەن پوۆەست-اڭگىمەلەر كىتابى جارىق كورگەن.
جاڭا جىل قارساڭىندا ما, جوق الدە ءباسپاسوز مەيرامىنا وراي ما «قىزىل قالام» قابىرعا گازەتىندە ءبىر توپ ارىپتەستەرگە ەپيگراممالار جازعان ەدىم. سونداعى عالىمجانعا ارناعان جالعىز شۋماقتا ونىڭ بەينەسى ءدال اشىلعان دەپ ويلايمىن. ءوزىڭ تىڭداپ كورشى:
جەتىم ەمەس, عالىمجان زور ازامات,
كوپ ويلار ءجۇر كوكىرەگىن مازالاپ.
كەسىپ ايتىپ, تەسىپ ايتىپ تاستايتىن,
كەي كەزدەرى ىشتەگىسىن تازالاپ.
بۇل مىنەزدەمە-ولەڭ جولدارى عالىمجاننىڭ وزىنە ۇناعان بولۋى كەرەك. قولىمدى شىن پەيىلىمەن قىسقانى ەستە. مارقۇم ومىردەن ەرتە وزىپ كەتتى. ءبىر ۇل, ءبىر قىزى بار ەدى. ەستۋىمشە ۇلى امەريكادان ءبىلىم الىپتى. ۇلكەن مامان. قازىر استاناداعى اتاقتى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ەڭبەك ەتەتىن كورىنەدى. قانداي قۋانىش! ونىڭ تۋىپ-وسكەن جەرى بۇرىنعى سەمەي وبلىسىنىڭ بەسقاراعاي اۋدانى. قازىر زەردەلەسەك, وسى ءوڭىر ايگىلى پوليگون ايماعىنا جاتادى. تۋعان جەرىنە بارىپ جۇرگەندە بەلگىسىز سىرقاتقا شالدىقتى ما ەكەن؟ كىم بىلەدى؟ مۇمكىن دە شىعار... وي تىزبەكتەرى ءار ساققا جەتەلەيدى عوي... و كەزدە تاجال وشاعىنىڭ قۇپياسى مەن جۇمباعى مۇلدەم ايتىلمايتىن...
– عالەكەڭمەن ۋنيۆەرسيتەتتە بىرگە وقىدىق. ءۇشىنشى كۋرستا اسكەرگە كەتىپ قالدىم. كەيىنىرەكتە «سق»-دا باسىمىز قايتا قوسىلدى, – دەگەن ەدى كوزى تىرىسىندە قالامگەر ءادىل دۇيسەنبەك. – مىنەزى قىزىقتاۋ ەدى. وجەت, وتكىر, باسىنان ءسوز اسىرمايدى. مۇنداي كىسىلەر نەگىزىنەن وزىنە-ءوزى سەنىمدى بولادى. جاقسى جۋرناليست, جاقسى جازۋشى. ونىڭ تۇڭعىش كىتابى «مەن جەتىم ەمەسپىنگە» كەزىندە رەتسەنزيا جازعام. رەداكتسيانىڭ ءبىراز بولىمدەرىندە تەر توكتى. ەڭ العاشقى زاۆوتدەلى بالعابەك قىدىربەك ۇلى بولدى, ءبىلىم-عىلىم بولىمىندە. سوڭعىسى زۇلقارناي ساقيەۆتىڭ قاراۋىندا, ونەركاسىپ-قۇرىلىس, بايلانىس-ترانسپورت بولىمىندە ىستەدى. مەن مۇنى جاي ايتىپ وتىرعام جوق. ءوسۋ-ەسەيۋ باسپالداقتارىن, شىڭدالۋ مەكتەبىن, قانداي تۇلعالارمەن قىزمەتتەس بولعانىن جەتكىزگىم كەلەدى. تالانت-دارىنى تولىق اشىلماي كەتتى. بۇل جەردە مەن ونىڭ جازۋشىلىق باعىتىن ايتام. كۋرستاس, ارىپتەس دوستىڭ جازسام دەگەن تاقىرىبى كوپ ەدى. امال نەشىك... ارماندا كەتتى-اۋ!.. كوڭىلگە مەدەت ەتەرى, جۋرناليست قاللەموۆ قالامىنان تۋعان تۇشىمدى دۇنيەلەر باسىلىمنىڭ شەجىرەسىندە سايراپ جاتىر. جۇزجىلدىق ءتول تويىمىزدىڭ تۇسىندا قاسيەتتى قابىرعادا ارىپتەستەرى سوۆەت اققوشقاروۆ, ءانۋار جاپاروۆ, ءدارىباي ءاليسۇلتانوۆ, تالاپ قالمىرزين, بۇقارباي باتىرحانوۆپەن بىرگە قالام تەربەگەنىن ايتقان ابزال.
...ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا يىق تىرەسىپ قاتار جۇرگەن اعالار لەبىزى مەنىڭ ەسىمە الاشتىڭ ارداقتىسى ءاليحان بوكەيحاننىڭ مىنا ءبىر ءسوزىن تۇسىرگەن. «كوپ وقىسا, زەيىندى بولسا – ءبىلىمدى بولماق, ال مىنەزى جاقسى بولا ما, الدە جامان بولا ما ونى قۇداي بىلەدى». اۋەلدە-اق تەمىرقازىق ماقساتىمىزدى ەسكەرتكەنبىز. گازەت بەتىندە ءوز ءىزى بار عالىمجان قاللەموۆ جايىندا از-كەم وي بولىستىك, بۇكپەسىز سىر اقتاردىق...
ءيا, تانىمايتىندار تانىپ, بىلمەيتىندەر بىلە ءجۇرسىن...
جانات ەلشىبەك,
حالىقارالىق «الاش» ادەبي
سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
الماتى