ەل ومىرىندەگى ماڭىزدى ماسەلەلەردى تالقىعا سالىپ, ستراتەگيالىق جوبالاردى سارالاۋعا, وسىلارعا قاتىستى ۇسىنىستار مەن ۇسىنىمدار ازىرلەۋگە باعىتتالعان ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىنىڭ قۇرىلعانىنا كوپ ۋاقىت بولا قويعان جوق. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋدا ايقىندالعان مىندەتتەر مەن باستامالاردىڭ جۇيەلى جۇزەگە اسۋىن ناق وسى كەڭەس شەڭبەرىندە دامىتۋ قاجەتتىگىن باسا ايتقان ەدى. وسى ورايدا پرەزيدەنت جانىنان قۇرىلعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, بەلگىلى ساياساتتانۋشى راسۋل جۇمالىنى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىنىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتتى. كوكەيدە جۇرگەن ءبىراز دۇنيە قاۋزالدى. سونىڭ ءبارىن سارالاي وتىرىپ كەڭەس مۇشەسى رەتىندە, ساياساتتانۋشى رەتىندە قانداي وي ءتۇيدىڭىز؟
– ءاۋ باستا قوعامدا دا, ساراپتامالىق ورتالاردا دا كۇمان-كۇدىك كوپ بولدى. مەنىڭشە, بۇل كۇمان ءالى دە تولىقتاي سەيىلدى دەپ تە ايتۋعا كەلمەس. العاشىندا كەڭەس قۇرامىنا مۇشە بولىپ ەنگەن ازاماتتاردىڭ كوڭىلىندە دە سەكەم بولعانى راس. سەبەبى بۇعان دەيىن وسىعان ۇقساس فورماتتاعى كوپتەگەن جيىندار كوڭىلدەن شىقپاعان-دى. باسى جاپ-جاقسى باستالىپ, سوڭى قۇمعا سىڭگەن سۋداي بوس اڭگىمەنىڭ اينالاسىنان ۇزاي الماعان, تالاي باسى بار, اياعى جوق باسقوسۋلار جۇرتشىلىقتى كۇماندى ويعا جەتەلەگەن ەدى. بۇل تۇرعىدا جەر تۋرالى كوميسسيا جۇمىسىن, دەموكراتيا ماسەلەلەرى بويىنشا كەڭەس سەكىلدى دىتتەگەن مەجەسىنە جەتە الماعان بىرقاتار جوبانى مىسالعا كەلتىرسەك جەتكىلىكتى. قالاي دەگەندە دە ەلىمىزدە ساياسي ترانزيت باستالدى. كوپتەگەن وڭ وزگەرىستەر بايقالۋدا. ولاي دەيتىنىم مەملەكەتتىڭ ساياسي تۇراقتىلىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىندەي شيەلەنىستى جاعدايلار بولعان جوق. مەنىڭشە مۇنىڭ ەڭ جاعىمدى تۇسى وسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پرەزيدەنت رەتىندە جاساعان مالىمدەمەلەرى كوپشىلىكتىڭ ويىندا جۇرگەن ناقتى پروبلەمالاردىڭ تامىرىن تاپ باسقانداي كورىندى. ەندىگى كەزەكتە دەموكراتياعا قاتىستى, بيلىكتىڭ حالىققا جاقىن بولۋى تۇرعىسىندا, سايلاۋلاردىڭ ءادىل ءوتۋى جونىندە, ەلدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋدىڭ اينالاسىنداعى ناقتى قولعا الىنعان شارالار ناتيجەسىن بەرسە يگى. شىن مانىندە مەملەكەتتىڭ الدىندا ۇلكەن مىندەتتەر تۇر. شەشىمىن كۇتكەن تۇيىندەر دە از ەمەس. ونى وڭتايلى رەتتەۋ ءۇشىن تىڭ تالپىنىس قاجەت. قۋانتاتىن ماسەلە, قازىر قوعام ويانىپ كەلەدى. بەلسەندىلىك ارتا ءتۇستى. مۇنى سوڭعى سايلاۋدان دا بايقاۋىمىزعا بولادى. نارازى توپتار ءوز ويىن اشىق بىلدىرە باستادى. ەڭ باستىسى, وسى ماقسات-باعدارلاردى مامىلەمەن ەڭسەرۋ, وركەنيەتتى جولمەن وزگەرتۋ, تۇراقتىلىققا نۇقسان كەلتىرمەي العا باسۋ قاعيداسى كوزدەلىپ وتىر.
وسى رەتتە حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى ماسەلەلەردى جولعا قويۋعا ءتيىس قوعامدىق كەڭەس, تاۋەلسىز ءباسپاسوز, تاۋەلسىز سوت سىندى ينستيتۋتتار بار. دەگەنمەن ولارعا دەگەن حالىقتىڭ سەنىمى تومەن. حالىق پەن بيلىك اراسىنا دانەكەر بولا الاتىن, شىن مانىندە ناقتى كوپىر قىزمەتىن اتقارا الاتىن تىرەك كەرەك بولدى. وسىنى ءجىتى تۇسىنگەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇرت كوڭىلىندەگى سەنىمدى قايتاراتىن الاڭ رەتىندە ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىن قۇرۋ قادامىنا باردى. تۇيىندەپ ايتقاندا كەڭەستىڭ ماقساتى – قوردالانعان ماسەلەلەردى وڭتايلى, بەيبىت جولمەن شەشۋ, جۇرتشىلىقتى تاتۋلىق پەن ىنتىماققا ۇيىستىرۋ. مەنىڭ باعالاۋىمدا پرەزيدەنتتىڭ كومانداسى ۇلتتىق كەڭەستى جاي پوپۋليزم ءۇشىن نەمەسە ايتەۋىر جاعدايدى ۋاقىتشا قالىپتا ۇستاي تۇرايىق دەگەن ويمەن ەمەس, ەل دامۋىنا باستايتىن ناقتى ستراتەگيالىق قادام رەتىندە ۇستانىپ وتىر. بايكوت جاريالاپ, شەت قالعانمەن ماسەلە شەشىلمەيدى. «ەشقانداي سەنىم جوق, ءبارى بەكەر, تەك قانا كوشەگە شىعىپ ميتينگ ارقىلى ماسەلەنى شەشەمىز» دەۋ بولاشاعى ب ۇلىڭعىر قاتە ۇعىم. ولاي جالعاسا بەرسە, مۇنىڭ ارتى جاقسىلىققا اپارمايدى.
بۇكىلالەمدىك تاجىريبەگە شولۋ جاساساق, قانتوگىس پەن رەۆوليۋتسيا ەشكىمدى ۇشپاققا شىعارعان جوق. ارانداتۋشىلار بار, ايداپ سالۋشىلار بار, وسىلاردىڭ سويىلىن سوعىپ بارىمىزدان ايىرىلىپ قالماۋ قاجەت. ءدال وسى ۇستانىمداردى نازارعا الا وتىرىپ كەڭەس قۇرامىنا مۇشەلىككە ەندىك. كەڭەسكە كىرگەن ءوزىم سەكىلدى ازاماتتاردىڭ ماقساتى دا وسى. مەيلىنشە وسى كەڭەستىڭ قۇرامىندا ءجۇرىپ ەل تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلەلەرگە تيتتەي دە بولسا ءوز سەپتىگىمىزدى تيگىزەيىك دەگەن ۇمىتپەن ۇيىمعا مۇشە بولدىق. نەگىزگى ۇستانىم – «جوقتان بار جاقسى». بيلىك ەلدەگى پروبلەمالاردى وركەنيەتتى جولمەن شەشۋگە مۇمكىندىك تۋدىراتىن وسىنداي الاڭ ۇسىنار بولسا, نەگە ونى ءتيىمدى پايدالانباسقا. العاشقى وتىرىس مارەگە جەتتى. اشىق اڭگىمە, جاقسى تالقى بولدى. مەيلىنشە ماڭىزدى ماسەلەلەر كوتەرىلىپ, ۇسىنىستار ايتىلدى.
ارينە ۇلتتىق سەنىم كەڭەسى پارلامەنت سياقتى زاڭ قابىلدايتىن, ءيا بولماسا ۇكىمەت مۇشەلەرىن شاقىرىپ الىپ سۇراق قوياتىن لاۋازىمعا يە ەمەس. دەگەنمەن مەملەكەت باسشىسى باستاپ, قالىڭ جۇرتشىلىق قوستاپ وتىرعان قۇرىلىمنىڭ بولاشاعىنان مول ءۇمىت كۇتۋگە بولادى دەپ سەنەمىن.
– كەڭەستىڭ بىردەن-ءبىر ماقساتى – قوعام دامۋىن قالىپتاستىرۋ, ياعني ءالى دە اقساپ جاتقان سالالاردى اياققا تۇرعىزۋ. پرەزيدەنت كەيبىر سالالارعا تۇبەگەيلى رەفورما قاجەتتىگىن, بۇل رەتتە ازاماتتىق قوعامنىڭ پىكىر-تىلەگى, ۇسىنىسى مىندەتتى تۇردە ەسكەرىلۋى كەرەكتىگىن ايرىقشا اتادى. سىزدىڭشە, ەڭ الدىمەن قاي سالاعا جاڭاشىلدىق كەرەك؟
– قاي سالانى الىپ قاراساق تا شەشىمىن كۇتكەن ماسەلە تابىلادى. اۋىل شارۋاشىلىعى, ءوندىرىس, الەۋمەتتىك, بيۋدجەتتىك, مادەنيەت, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سىندى نەگىزگى سالالاردىڭ بارىنە تىڭ سەرپىلىس قاجەت. تۇراقتىلىقتىڭ ازايۋى, نارازىلىقتىڭ كوبەيۋى, شىعىنعا باتۋ, كاسىپورىنداردىڭ جابىلۋى, قىلمىس دەڭگەيىنىڭ ارتۋى قوعام دامۋىن تەجەيدى. سولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كەلەلىسى ساياسي رەفورما. ۇلتتىق سەنىم كەڭەسىنىڭ قۇرامىنا ەنگەن 44 مۇشە ساياسي مودەرنيزاتسيا, الەۋمەت پەن رۋحانيات, ەكونوميكا مەن قارجى سەكىلدى ءۇش توپقا بولىنگەنىن بىلەسىزدەر. سونىڭ ىشىندە مەن ساياسي بولىمگە كىردىم. باسقا دا بىلىكتى ساياساتكەرلەر مەن ءباسپاسوز ماماندارى, وپپوزيتسيا وكىلدەرى مەن ساياساتتانۋشىلار بۇل باعىتتىڭ قۇرامىنا ەندى. ءبىز ازىرگە بەس باسىمدىقتى العا تارتتىق. ياعني, بەس ءتۇرلى زاڭعا وزگەرتۋ ەنگىزۋدى ۇسىندىق. ءسوز بولىپ وتىرعانى سايلاۋ, ساياسي پارتيالار, ءباسپاسوز, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جانە شەرۋلەر مەن ميتينگىلەر ماسەلەسىن قامتىعان زاڭدار.
ماسەلەن, ءادىل سايلاۋلارسىز ءبىز دەموكراتياعا جەتە المايمىز. ءادىل سايلاۋسىز پارلامەنتكە شىن مانىندە حالىقتىڭ قالاۋلىلارى كەلمەيدى. قوعامنىڭ سەنىمىنە لايىق, قولىنان ءىس كەلەتىن تاجىريبەسى مول ادامدار كەلگەندە عانا ءتۇرلى كەزدەيسوق جولمەن نەمەسە تامىر-تانىستىقپەن ءوتۋ ارەكەتى تىيىلادى. ساياساتتا العا باسۋ ءۇشىن ونى جىگەرلى, مىقتى, اقىلدى ادامدار جۇرگىزۋى كەرەك. ولار ساياسي باسەكەلەستىكتىڭ ءباسى جوعارى بولعاندا عانا بيلىك باسىنا كەلەدى. ياعني, باسەكە بارلىق سالانى قوزعاۋشى كۇش. قاراپايىم ەكونوميكانىڭ وزىندە باسەكەلەستىك ارقىلى ساپا وسەدى, نارىقتا مىقتى وندىرۋشىلەر پايدا بولادى, السىزدەر شىعىنعا ۇشىراپ, مىقتىلار سۋىرىلىپ العا شىعادى. ءومىردىڭ ءوزى باسەكەدەن تۇرادى. ساياسي باسەكەلەستىك بولۋ ءۇشىن ساياسي پارتيالار بولۋى شارت. ساياسي پارتيالار تۋرالى زاڭدى قايتا قاراۋ قاجەت. وسى تاقىلەتتەس تاقىرىپتاردى قامتىعان ءوز ۇسىنىستارىمىزدى ورتاعا سالدىق. كەڭەستىڭ العاشقى وتىرىسى بارىسىندا بۇل زاڭدار قانداي تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك, ولاردىڭ فيلوسوفياسى قانداي دەگەن ساۋالدارعا جاۋاپ بەرەتىن ءوز وي-پىكىرىمىزدى بىلدىردىك. قاجەت بولسا زاڭداردىڭ رەداكتسياسىن جاساۋعا دايىنبىز. ارامىزدا حالىقارالىق سالانىڭ ماماندارى, زاڭگەرلەر بار. ءتىپتى مەملەكەتتىك قۇزىرەتتى مەكەمەلەرمەن سول زاڭداردى تالقىلاۋعا, پارلامەنتتىڭ الدىنا شىعىپ قورعاۋعا دا ءازىرمىز. ازىرگە ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان العاشقى وتىرىستا كوتەرىلگەن ماسەلە وسى.
– سوڭعى ۋاقىتتارى قوعام تىڭ بەتبۇرىستارعا قادام باسىپ, بىرقاتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ وڭ شەشىمىن تاۋىپ وتىرعانىن كورىپ وتىرمىز. ءسىز بۇعان نە ايتاسىز؟
– پرەزيدەنتتىڭ ءوزىنىڭ كوتەرگەن ۇرانى «كۇشتى پرەزيدەنت, ىقپالدى پارلامەنت جانە ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت». سونىڭ باعدارىن قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ جولداۋىندا ايقىنداپ كورسەتتى. جولداۋدا قامتىلعان ماسەلەلەردى وڭ باستامالار دەپ ايتا الامىز. ونىڭ ىشىندە حالىق پەن بيلىكتىڭ جاقىن بولۋى, شەنەۋنىكتەردىڭ اشىقتىعى, باسپاسوزگە, شەرۋلەرگە قاتىستى ءتۇرلى كەدەرگىلەردىڭ الىنىپ تاستالۋى سەكىلدى بىرقاتار ماسەلەلەردى ايرىقشا اتاۋعا بولادى. ميكروبيزنەستى سالىقتار مەن قيسىنسىز تەكسەرىستەردەن بوساتۋ, مۇعالىمدەردىڭ جالاقىسىن ەكى ەسەگە دەيىن ۇلعايتۋ سەكىلدى الەۋمەتتىك ماڭىزدى ماسەلەلەردى قامتىعانى كوڭىل قۋانتادى. جانە ەڭ باستىسى, ءسوز بەن ءىستىڭ اراسىندا ساباقتاستىق بار. جەمقورلىقتى جۇگەندەۋ, ىسىراپشىلدىققا بوي الدىرماۋ, بيلىك باسىنداعى ازاماتتاردىڭ ەلمەن ەتەنە جاقىن بولۋى پرەزيدەنتتىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىنە اينالىپ وتىر. ونى ءبىر عانا مىسالمەن ايتا كەتۋگە بولادى. مەملەكەت باسشىسى اقتاۋعا جاساعان ساپارىندا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەگىلەردىڭ «توقاەۆتى قولدايمىز», «جاڭا پرەزيدەنتىمىز جاساسىن» دەگەن سارىندا ىلىنگەن بانەرلەردى, جازبالاردى العىزىپ تاستادى. بۇل – قاراپايىمدىلىقتىڭ قاراپايىم عانا مىسالى.
ەلدى دۇرلىكتىرگەن ارىستاعى جاعدايدىڭ العاشقى كۇنى-اق ءوزى ەل ىشىنەن تابىلىپ, قاسىرەت شەككەن حالىققا ۇلكەن دەمەۋ جاسادى. ەڭ باستىسى, ول حالىقارالىق جاعدايلاردى تەرەڭ سەزىنەتىن, الەمدىك دەڭگەيدە ويلاي الاتىن تۇلعا. مۇنىڭ بارلىعى تاكتيكالىق ەمەس, ستراتەگيالىق تۇرعىدان جاسالىپ وتىرعان ءىس. ۇلتتىق كەڭەستىڭ ماقساتى دا وسىنداي دانەكەرلىككە يە بولۋ بولسا, ەكىنشى جاعىنان حالىقتىڭ قولداۋىنا يە بولۋ.
– جاستار ەلىمىزدىڭ بولاشاعى دەپ جاتامىز. سول جاستار ءوز الەۋەتىن تولىق پايدالانا الىپ ءجۇر مە؟ كەرىسىنشە ءبىز جىگەرلى جاستارىمىزدىڭ اقىل-ءبىلىمىن قانشالىقتى مەملەكەت يگىلىگىنە باعىتتاي الىپ وتىرمىز؟
– ادام بالاسىنىڭ اقىل-ويىنىڭ قابىلەتى اسىپ-تاساتىن, ەڭ ءبىر عىلىمي جەتىستىكتەردى ەڭسەرەتىن, تابىسقا جەتەتىن جاس – ول جيىرما مەن وتىز بەس جاستىڭ ارالىعى. «تالاپتىڭ اتى ارىنداپ تۇرعان» بۇل كەزەڭ ءومىردىڭ ناعىز قۋاتتى دا شۋاقتى ءساتى. ناعىز رەفورما جاسايتىن, قوعامدى العا جەتەلەيتىن, ءومىردى وزگەرتەتىن ول – جاستار. بۇل تابيعاتتىڭ زاڭدىلىعى. كوپتەگەن ەلدەر جاستاردىڭ وسى قاسيەتىن جاقسى باعالاپ, ولاردىڭ الەۋەتىن ەل دامۋىنا ءتيىمدى پايدالانادى. الەمدىك تاجىريبەدە ءوزىنىڭ جاستارىنا جاعداي جاساعان مەملەكەتتەر ءتۇبى كەمەلدەنەدى. جاستارىنا ءبىلىم بەرەتىن, باسەكەلەستىككە جەتەلەيتىن, جۇمىس ورنىمەن قامتيتىن ەلدەر تاريحتا كەيىن قالىپ كورگەن ەمەس. ماسەلەن, امەريكانى, ەۋروپانى الىپ قاراڭىز. ولاردىڭ العا وزۋىنا باسپالداق بولىپ, ماسەلەسىن شەشىپ وتىرعان وسى جاستار. بۇل تۇرعىدا مارك تسۋكەربەرگ, دجوبس سياقتى جاستايىنان الەم تانىعان تۇلعالاردى العا تارتساق تا جەتكىلىكتى. كەرىسىنشە كەيبىر مەملەكەتتەر جاستارىنا جاعداي جاساۋدى سوڭعى ماسەلە رەتىندە ىسىرىپ قويادى. مۇنداي جاعدايدا جاستار العا جەتەلەيتىن كۇش ەمەس, رەۆوليۋتسيالىق زور تولقىنعا اينالادى.
كەزىندە اراب ەلىندەگى «اراب كوكتەمىن» تۋىنداتقان ورتا نەمەسە اعا بۋىن وكىلدەرى ەمەس, جاستار بولاتىن. مۇنداي جاعداي مىسىردا دا, تۋنيستە دە بولدى. ياعني, قامقورلىق بولماسا جاستار وركەنيەتتى كۇش ەمەس, توڭكەرىسشىل توپقا اينالادى. بىزدە دە جاستاردى قولدايتىن ءتۇرلى ۇراندار ورتاعا تاستالادى. بيىلعى جىل جاستار جىلى بولىپ جاريالاندى. دەسە دە بۇل قولداۋلار ناۋقانشىلدىققا اينالماي كەشەندى تۇردە جۇيەلى جالعاسىن تاپسا يگى. ەڭ الدىمەن جاستارعا الەۋمەتتىك جاعداي جاسالۋى كەرەك. ستاتيستيكاعا ۇڭىلسەك ءوزىنىڭ بولاشاعىن شەت مەملەكەتتەرمەن بايلانىستىراتىن جاستاردىڭ دەنى ارتقان. ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قاتارىنان دارالانىپ شىققان ەڭ بىلىكتى جاستار. ماسەلەن, پارلامەنتتى, مينيسترلەر كورپۋسىن الىپ قاراساق, ونداعى جاستاردىڭ ۇلەس سالماعى تىم از. ءتىپتى جوقتىڭ قاسى. قابىلەتتى, اقىلدى, تاجىريبەلى جاستار جەتەرلىك. ولارعا سەنىم ارتۋ كەرەك.
– بىزدەگى مودەراتورلاردىڭ سالالىق تاقىرىپتارعا بەيىمدەلۋى تۇرعىسىندا نە ايتاسىز؟ ماسەلەن, ءسىزدى ورتالىق ازيا ەلدەرى ينتەگراتسياسىنا ماماندانعان ساياساتتانۋشى رەتىندە تانيمىز. بىراق ءتۇرلى تاقىرىپتا قالام تەربەپ, بايلام ايتىپ ءجۇرسىز. بۇل سالالىق تاقىرىپقا تەرەڭنەن دەندەۋىڭىزگە كەدەرگى كەلتىرمەي مە؟
– ارينە كەلتىرەدى. كەز كەلگەن مەملەكەتتە ماماندار سول ەلدىڭ, قوعامنىڭ سۇرانىسىنا قاراي يكەمدەلۋى كەرەك. مىسالى, بەلگىلى ءبىر ەلگە جىلىنا ءجۇز ەكونوميست كەرەك, مىڭ ينجەنەر كەرەك دەگەن سياقتى ناقتى سۇرانىس بولۋى شارت. بىزدە دە مۇنداي سۇرانىس بار. بىراق وكىنىشكە قاراي, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا وسى ەكى ارانى جالعاپ, قاجەتتىلىك پەن سۇرانىستى وتەپ تۇراتىن بايلانىس جوق. ستاتيستيكاعا ۇڭىلسەك, جوعارى وقۋ ورىندارىن ءبىتىرىپ شىققان جاستاردىڭ 50 پايىزى ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى. ونىڭ ىشىندە ءسىز ايتقان ساياساتتانۋشىلار سەكىلدى باسقا دا ماماندىقتىڭ وكىلدەرى بار. ول ماماندىقتار بويىنشا ورىن تابا المايدى. ساياساتتانۋشى ماماندار بىزگە قانشالىقتى دەڭگەيدە كەرەك ەكەندىگىنىڭ سانىن مەن ناقتى ايتا المايمىن. بالكىم, كوپ مولشەردە, ءسىز ايتقان اۋقىمدا كەرەك ەمەس تە شىعار. ەسەسىنە بىزگە ينجەنەرلەر, تەحنولوگتار, IT ماماندار كەرەك. ول سالاداعى وقۋ ورىندارىنىڭ جەتىسپەۋى ءوز الدىنا, اشىعىن ايتۋ كەرەك, ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ ساپاسى دا تومەن.
سوزىمىزگە تۇزدىق بولسىن, بىزدەگى بىردە-ءبىر جوعارى وقۋ ورنى الەمدىك رەيتينگتە العاشقى ەكىجۇزدىككە كىرمەيدى. بۇل دا ءبىلىم سالاسىنا تۇبەگەيلى رەفورما قاجەت ەكەنىن ايعاقتاپ تۇر. بيلىك بارلىق ىسكە ارالاسا بەرمەۋى كەرەك. ياعني, مەملەكەت بارلىق سالادا «بالاعا تاماق شايناپ بەرگەندەي» ءبارىن دايىنداپ بەرۋگە مىندەتتى ەمەس. مۇمكىندىگىنشە مۇنى جەكەمەنشىككە, ازاماتتاردىڭ ءوزىنىڭ بەلسەندىلىگىنە اۋدارۋ كەرەك. بارلىعىن شەكتەپ قويۋ, بارلىعىن رەتتەپ وتىرۋ مەملەكەتتىڭ عانا جاۋاپكەرشىلىگى ەمەس. مەملەكەت, بىرىنشىدەن, قاۋىپسىزدىككە, ستراتەگيالىق باعىتتارعا جاۋاپ بەرۋى ءتيىس, ەكىنشىدەن, ازاماتتاردىڭ ومىرىنە, دامۋىنا تەڭ جاعداي جاساپ, ءادىل ويىن ەرەجەلەرىن ۇستانۋى كەرەك. قالعانىن باسەكەلەستىك شەشسىن. الەمدەگى ەڭ ۇزدىك 200 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ساناتىنا كىرەتىن وكسفورد, گارۆارد, ستاففورد سەكىلدى تاعىسىن تاعى وزىق وقۋ ورىندارىنىڭ 90 پايىزى جەكەمەنشىك ءبىلىم وشاقتارى. مەنىڭشە, ءبىلىم بەرۋ سالاسىن قايتا ىرىقتاندىرۋ كۇن تارتىبىندە تۇرعان ماسەلە. جاستاردى نارىققا جاقىن ماماندىقتارعا بەيىمدەۋ قاجەت.
اڭگىمەلەسكەن
ارمان وكتيابر
الماتى