مۇناي باعاسى: پايدا مەن زياننىڭ اراسى

ءبىر تاۋلىكتە 20 پايىزعا قىمبات­تاپ شىعا كەلگەن Brent ماركالى كومىر­سۋتەگىنىڭ قۇنى باررەلىنە 71 دول­لاردان اسىپ ءتۇستى. لوندون بيرجاسىندا WTI ماركالى مۇناي 15 پايىزعا كوتەرىلىپ, 63 دوللاردان ارتىق­قا باعالاندى. ساراپشىلار پارسى شىعاناعىنداعى احۋال 3 اپتانىڭ ىشىندە وڭالماسا, شيكىزات نارىعىنداعى ستسەناري قالاي وربي­تى­نىنە بولجام ايتا باستادى.

«قارا التىن» قۇنىنىڭ كوتەرىل­گە­نىنە قاتىستى قازاقستاندىق ساراپ­شىلاردىڭ باسىم بولىگى وڭ كوز­قاراسپەن قاراپ وتىرعانى بايقا­لا­دى. كوپشىلىگى شيكىزات ەكسپورتىنا يەك ارتقان ەل ءۇشىن بۇل ءتيىمدى دەپ سانايدى. كەرى اسەرى دە بولۋى مۇمكىن. ءبىز تانىمال ەكونوميست جاقسىبەك قۇلەكەەۆتىڭ پىكىرىن بىلگەن ەدىك.

– مۇناي نارىعىنداعى سوڭعى ۋاقىتتا قالىپتاسقان جاعدايدى قا­زاق­ستان ەكونوميكاسى ءۇشىن جاقسى نە­مەسە جامان دەپ كەسىپ ايتۋ قيىن. الدى­مەن وڭ اسەرى قانداي بولاتىنىنا توقتالايىق. جالپى, ەكسپورتقا شىعاراتىن نەگىزگى تاۋارىمىزدىڭ دول­لارعا شاققانداعى قۇنى كوتە­رىل­گەنى قازاقستان ءۇشىن ءتيىمدى دەۋگە بولادى. سەبەبى ەلگە كوبىرەك ۆاليۋتا كەلەدى. ەلگە كەلەتىن ۆاليۋتا كوبەيسە, ونىڭ باعاسى ارزاندايدى, سەبەبى ۆاليۋتانىڭ ءوزى – تاۋار. سايكەسىنشە تەڭگە نىعايىپ, دەۆالۆاتسيا قاۋپى تومەندەيدى,– دەدى ول.

سونىمەن قاتار جاقسىبەك قۇ­لە­كە­ەۆ شيكىزات قۇنى قىمبات­تا­عا­­نىنىڭ كەرى اسەرى بولۋى مۇمكىن ەكە­نىن دە جوققا شىعارمادى.

– مۇناي – ەنەرگەتيكالىق رەسۋرس, قۋات كوزى. ەنەرگيانىڭ نەگىزگى كوزى كومىرسۋتەگى. ول قىمباتتاعان سايىن كوپتەگەن زاتتاردىڭ وزىندىك قۇنى بىرگە وسەدى. ياعني, ءوندىرىستىڭ وزگە سالالارىنداعى ونىمدەردىڭ قىمباتتاۋىنا اكەلىپ سوقتىرادى. بۇل – قازاقستانعا عانا ەمەس, دۇنيە جۇزىنە قاتىستى. قازاقستان ىشكى قاجەتتىلىكتى كوپ جاعدايدا يمپورت­تىڭ ەسەبىنەن وتەيدى, ەندى ونى قىم­بات­قا ساتىپ الۋعا تۋرا كەلەدى. ەكو­­نوميكادا ءبارى ءبىر-بىرىمەن تى­عىز بايلانىستى. تاعى ءبىر ايتا كە­تەر­لىگى, دوللار قۇنسىزدانىپ, تەڭگە نىعايا باستاسا, سىرتتان تاۋار اكەلۋ ءبىز ءۇشىن ءتيىمدى بولادى. بۇل وتان­دىق ءوندىرىستى قۇلدىراتىپ جى­بەر­ۋى مۇمكىن. ياعني, قازىرگى مۇناي نارىعىنداعى جاعدايدىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا وڭ ىقپالى دا, تەرىس اسەرى دە بار. ماسەلە مەملەكەتتىڭ ءتيىمدى ساياسات ۇستانىپ, دۇرىس شەشى­مىن تابۋىنا بايلانىستى. ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانك جاعدايدى جان-جاقتى تالداپ, ءار كەزەڭدە دۇرىس شەشىم قابىلداۋعا ءتيىس,– دەدى جاقسىبەك قۇلەكەەۆ.

تانىمال ەكونوميست ساۋد ارا­بيا­سى ءبىر-ەكى ايدىڭ ىشىندە بۇ­رىن­عى كورسەتكىشتى قالپىنا كەلتىرە الماسا, الەمدىك نارىقتاعى شيكىزات باعاسى ءالى دە شارىقتاي بەرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, درونمەن اتقىلاعاننان كەيىن كەنىشتەردىڭ باسىنداعى تەحنيكالىق جاعدايى جاقىن كۇندەرى بەلگىلى بولۋعا ءتيىس. ءوندىرىستى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسى بىرنەشە ايعا سوزىلىپ كەتسە, باررەل قازىرگى 69 دوللاردان 90-100 دوللارعا دەيىن كوتەرىلىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى.

«قارا التىن» قۇنىنىڭ كوتە­رىل­گەنى ءىرى شيكىزات ەكسپورتتاۋ­شى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنا كەرى اسەرى تۋرالى پىكىرلەر ءجيى ايتىلا باستادى. ماسەلەن, JP Morgan & Co ساراپشىلارىنىڭ پايىمداۋىنشا, باررەل 80-85 دوللارعا دەيىن جەتسە, اقش-تىڭ قور نارىعىنا قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن. ساراپشىلار تو­بى­نىڭ جەتەكشىسى ماركو كولانوۆيچ:

– باعا كوتەرىلگەن سايىن ەنەر­گە­تي­كا­لىق كومپانيالاردىڭ تابىسى ۇلعايا بەرەدى. الايدا اقش ەكونوميكاسىندا شەشۋشى ءرول وينايتىن حالىقتىڭ شىعىنى ودان زارداپ شەگەتىنى ءسوزسىز. اتاپ ايتقاندا, كاپيتالى ەڭ كوپ 500 كومپانيانىڭ جاعدايى ناشارلايدى, – دەيدى Bloomberg-كە بەرگەن سۇحباتىندا.