كونە ءداۋىردىڭ كۋاگەرلەرىندەي بولعان قىزىلاۋىت – ءبازىل پەتروگليفتەرى ەرتە ورتاعاسىرلىق, ەرتە تەمىر عاسىرىنا جاتاتىن تاريحي قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى. تالاس توپىراعىندا ىقىلىم زاماننان بەرى جاساپ كەلە جاتقان قىزىلاۋىت – ءبازىل پەتروگليفتەرى اقتوبە اۋىلىنان 2,4 شاقىرىم وڭتۇستىك-باتىستا, ءبازىل دەپ اتالاتىن جەردەگى بوس جاتقان تاسقا سالىنعان. ال بايىرعى بەسكەپە تاڭبالارى قىزىلاۋىت اۋىلىنان 3,2 شاقىرىم وڭتۇستىك-باتىستا, بەسكەپە دەپ اتالاتىن جەردەگى الاسالاۋ توبەدەگى ۇلكەن تاس بەتىنە بەدەرلەنگەن. قازىنالى قاراتاۋدىڭ شاتقالدارى مەن سايلارىندا ەرتە داۋىرلەردەن قالعان پەتروگليفتەر كوپتەپ ۇشىراسادى. سونىمەن قاتار عىلىمي اينالىمعا ەنگەن سۋرەتتەر سانى بىرنەشە مىڭ. تاستاعى تاڭبالار سول كەزدەگى بابالار وركەنيەتى مەن تانىمىنان دا حابار بەرەدى.
«مۇندا كوبىندە نار مەن قوس وركەشتى تۇيە بەينەلەرى كەزدەسەدى. بەسكەپەدە ۇلكەن تاس بەتىنە تولىق سالىنعان تاڭبالاردىڭ ءبىر شەتى ساقتالعان. سىزىقتار بويىندا جالعاسىپ جاتقان تاڭبالار وزىندىك ءبىر كۇردەلى ورنەكتى قۇرايدى. تاڭبالار نەگىزىنەن ءبىر-بىرىنە ۇقساس. ۇلكەن تاستىڭ سىنىپ تۇسكەن جاعىندا دا جالعاسى بار. الايدا «قاسيەتتى قازاقستان» كارتاسىنا ەنگەن, تاريحىن تەرەڭنەن تارتقان تالاس جەرىندەگى تاريحي مۇرالاردىڭ بۇل ءبىر بولىگى عانا. الداعى ۋاقىتتا ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بويىنشا ىرگەلى, جان-جاقتى زەرتتەۋلەردى ءالى دە جۇرگىزۋ كەرەك», دەيدى تالاس اۋداندىق مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى الماس مۇحتاروۆ.
سونىمەن قاتار, قىزىلاۋىت اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ ايماعىندا ادامزاتتىڭ العاشقى مەكەندەرى سانالاتىن تاڭىرقازعان, بورىقازعان تۇراقتارى دا كەزدەسەدى. كەزىندە بەلگىلى ارحەولوگ حاسان الپىسباەۆ زەرتتەگەن بۇل تۇراقتاردان تاس داۋىرىندە تابىلعان زاتتار ورتالىق ارحەولوگيالىق مۇراجايعا قويىلعان بولاتىن. تاعى ءبىر تاريحي دەرەك, مۇندا جوڭعار باسقىنشىلارىنىڭ ءحVىىى عاسىردىڭ باسىنداعى جويقىن شابۋىلىنىڭ ءبىر پاراسى وسى جەردە بولعانىن دالەلدەيتىن قورىمدار دا بار. ەل اۋزىندا قازاقتىڭ ءۇش ءجۇز ساربازىنىڭ جوڭعاردىڭ ون سەگىز مىڭ ساربازىمەن شايقاسقانىن باياندايتىن قيسسا دا ساقتالعان. مۇنداعى كۇيگەنكول اتاۋى دا جاۋ قامىس ىشىندە جاسىرىنىپ جاتقاندا قازاق باتىرلارى كولدىڭ جان-جاعىنداعى قامىسقا ءورت قويىپ, ولاردى قىرعىنعا ۇشىراتقانىمەن بايلانىستى شىققان دەلىنەدى.
«جالپى العاندا, تۇراقتار ماڭىنداعى قىزىلدىڭ كەمەرىندە ساق داۋىرىندەگى پەتروگليف جازۋلارى كوپتەپ كەزدەسەدى. ول جازۋلاردان اتا-بابالارىمىزدىڭ وسىدان ەكى-ءۇش مىڭ جىل بۇرىنعى, ءتىپتى ودان دا ارىرەكتەگى تۇرمىسى مەن تانىمدارىن تانۋعا بولادى. سوڭعى جىلدارى بۇل تاريحي ورىنعا قاراتاۋ قالاسىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارىن اپارىپ, تۋعان تاريحىمىزبەن تانىستىردىق. بۇگىنگى تاڭدا اۋدانداعى تاريحي نىساندار تىزىمگە الىنىپ, ولاردىڭ بىرقاتارى مەملەكەتتىڭ, دەمەۋشىلەردىڭ ەسەبىنەن جوندەلىپ, قالپىنا كەلتىرىلۋدە», دەيدى تالاس اۋداندىق ۇلبيكە اقىن اتىنداعى مادەنيەت ورتالىعىنىڭ تاريحي ەسكەرتكىشتەردى قورعاۋ جانە ساقتاۋ ينسپەكتورى مۇحتار ابسادىقوۆ.
جامبىل وبلىسى