مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆتىڭ جولداۋى ساباقتاستىقتى ساقتاي وتىرىپ, ودان ءارى دامۋ باعىتىن كورسەتىپ بەردى... سوڭعى وتىز جىل ەلىمىز ءۇشىن بەيبىتشىلىك پەن العا ىلگەرىلەۋدىڭ كەزەڭى بولدى. ەلىمىزدە زاڭ سالتانات قۇرىپ, ەركىندىك قۇندىلىققا اينالدى. ارينە مۇنىڭ ءبارى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىزدىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە جۇزەگە استى.
قازاقستان كوپدىندى, كوپەتنوستى مەملەكەت. بۇل ارالۋاندىق ءبىزدىڭ باعىمىز بولدى. ازاماتتاردىڭ ءدىني سەنىمىنە كەسىرىن تيگىزبەيتىن قۇقىقتىق, ءدىني قىسىم تۋىنداتپايتىن زايىرلى, ەتنوستىق قىرقىستى بولدىرمايتىن الەۋمەتتىك مەملەكەت قۇرىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا وسى ماسەلەلەر انىق ايتىلدى.
جولداۋدا كورسەتىلگەن دىنارالىق تۇسىنىكتى ساقتاۋىمىزدىڭ ماڭىزى وتە جوعارى. سەبەبى الەمدەگى ءدىني احۋالدى ساراپتاپ وتىرساق, ءدىني سەنىمدەرگە بايلانىستى ءبىر-ءبىرىن كىنالاعان حالىقتاردى بايقايمىز. ونىڭ سوڭى ەل ىشىندە ازاماتتىق سوعىسقا ۇلاسىپ جاتىر. شىنايى دىندارلىق, ول – بەيبىتشىلىك. «شىنايى ءدىن – بەيبىتشىلىك, ال قالعانى – جامان ءتۇسىندىرۋ» دەگەن ناقىل بار. ءبىزدىڭ جولىمىز بەيبىتشىلىككە باستاپ تۇرسا, ەڭ دۇرىس يدەيا, ماڭىزدى ءىس سول دەپ سانايمىز. قازاق كوپپەن بىرگە بولۋعا ۇندەيدى. كوپتىڭ تىلەۋى – بەيبىتشىلىك. بۇل باعىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان دىنارالىق تۇسىنىستىكتىڭ ءمانى جوعارى.
وسى ورايدا دىنارالىق كەلىسىمدى قالىپتاستىرۋدىڭ قازاقستاندىق مودەلى بولعان الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا ەرەكشە توقتالعىم كەلەدى.
الەمدىك قوعامداستىق حXI عاسىرعا قادام باسا وتىرىپ, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىككە ءتونىپ تۇرعان سىن-قاتەرلەردىڭ جاڭا ءتۇرى, حالىقارالىق سيپات العان تەرروريزم جانە ءدىننىڭ اتىن جامىلعان ەكسترەميزم ماسەلەسىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. ال ءوز كەزەگىندە تەرروريزم مەن ەكسترەميزم يدەولوگيالىق كۇش كورسەتۋگە بايلانىستى ساياسي كۇرەستىڭ ءبىر ءتۇرى.
وسىنداي ءدىننىڭ اتىنا تەلىنىپ وتىرعان قايشىلىقتار مەن قاسىرەتتەر زامانىندا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر جەتەكشىلەرى مەن وكىلدەرى پىكىرلەرىنىڭ ءبىر ارناعا توعىسۋى, ولاردىڭ اراسىندا ءوزارا تۇسىنىستىكتىڭ ورناۋى, بايسالدىلىق ۇستانىمدارىنىڭ باسىمدىق تانىتۋى, ءتىپتى ورتاق ماسەلەلەردى بەلگىلى ءبىر مامىلەگە كەلە وتىرىپ تالقىلاۋ, مۇمكىن بولسا ورتاق شەشىمدەر قابىلداۋ وركەنيەت تاريحىندا, قازىرگى ادامزات قوعامىنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن يگىلىگى ءۇشىن اۋاداي قاجەت شارا. وسىنداي الەمدە بالاماسى جوق شارانىڭ ەلىمىزدىڭ باستاماشى بولۋىمەن قولعا الىنۋى, ونىڭ ەلوردامىز نۇر-سۇلتاندا ءار ءۇش جىل سايىن ۇيىمداستىرىلۋى ادامزات قوعامىنىڭ بەيبىتشىلىگى مەن تۇراقتىلىعىن نىعايتۋعا قوسىلعان ۇلەس, قارقىنداپ دامىپ, اياعىنان تىك تۇرىپ كەلە جاتقان ەلىمىز ءۇشىن ۇلكەن ابىروي.
مەملەكەت باسشىسى دىنارالىق تۇسىنىك دامۋىمىزدىڭ نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 18 كونفەسسياعا تيەسىلى 3754 ءدىني بىرلەستىكتىڭ وكىلدەرى بەيبىت ءومىر سۇرۋدە جانە ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋدا. ونىڭ ىشىندە سانى از ءدىني توپتار ءدىني راسىمدەردى وتكىزۋ ءۇشىن جينالۋعا, ءدىني ادەبيەتتى قولدانۋ نەمەسە قايىرىمدىلىق ۇيىمدارىن قۇرۋعا قۇقىلى.
اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى ەلدەگى كونفەسسياارالىق كەلىسىم مەن جالپىۇلتتىق بىرلىكتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا مەملەكەتتىك ساياساتتى ىلگەرىلەتۋگە باعىتتالعان كەشەندى جۇمىستاردى بەلسەندى جالعاستىرۋدا. جۇمىستىڭ نەگىزگى باعىتى ەلباسى بەكىتكەن ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىنا سايكەس قۇرىلعان.
ستراتەگيالىق تاسىلدەر مينيسترلىك جانىنداعى ءدىني بىرلەستىكتەرمەن بايلانىس جونىندەگى كەڭەس, ءدىني بىرلەستىكتەر كوشباسشىلارىنىڭ جينالىسى, ءدىنتانۋشىلار فورۋمى, سونداي-اق الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى سياقتى ديالوگ الاڭدارى ارقىلى بەلسەندى تۇردە العا جىلجۋدا.
2018 جىلى الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ VI سەزىندە كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋ جونىندەگى ن.نازارباەۆ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى باستاما ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپتى. قازىرگى تاڭدا ورتالىق قۇرىلدى جانە جۇمىس ىستەپ جاتىر.
مينيسترلىكتىڭ ۇيلەستىرۋىمەن ءدىن ماسەلەلەرى بويىنشا رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توبىنىڭ مۇشەلەرى ەلىمىزدىڭ 17 وڭىرىندە حالىق اراسىندا ءدىني ەكسترەميزم كورىنىستەرىنە قارسى جانە دىنارالىق كەلىسىمدى ناسيحاتتاۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىپ كەلەدى. ءدىن ماسەلەلەرى بويىنشا ايماقتىق اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ توپتارى مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وسى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا 1 ملن-نان استام ادامدى قامتىعان ءتۇرلى فورماتتاعى 16 800 ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلدى. جاستار اراسىندا ءتۇسىندىرۋ ءىس-شارالارى ۇنەمى جالعاسىپ كەلەدى. بارلىعى 316 مىڭنان استام ادامدى قامتىعان 6700-دەن استام شارا وتكىزىلدى. سونىمەن قاتار بالالار ۇيلەرى مەن ينتەرناتتاردا 670-تەن استام تاربيەلەنۋشىنى قامتيتىن 38 ءتۇسىندىرۋ شارالارى ۇيىمداستىرىلدى.
كونفەسسياارالىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مينيسترلىك جۇزەگە اسىراتىن شارالار ەلدەگى ءدىني احۋالعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ ناتيجەلەرىنە قاراي, ءدىني احۋالدىڭ دامۋىنىڭ نەگىزگى ۇردىستەرىن تالداۋ, وزەكتى ماسەلەلەردى انىقتاۋ نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلادى. ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ءدىني قاتىناستاردى رەتتەۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن ۇسىنىمدار ازىرلەنەدى.
بيىلعى جىلدىڭ II توقسانىندا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا حالىقتىڭ 90%-ى ءدىن سالاسىنداعى جۇرگىزىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن قولدايدى. ازاماتتاردىڭ 85%-ى ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى ىلگەرىلەتۋ جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن باعالاۋ تۋرالى وڭ جاۋاپ بەردى.
ەلباسى ء«بىزدىڭ ورتاق وتانىمىز – قازاقستان» دەگەن بولاتىن. ءتۇرلى ءدىني كوزقاراستارىنا قاراماستان ازاماتتارىمىز ەلباسى اتاعان ورتاق يدەيا اياسىندا قىزمەت ەتۋدە. بۇل – ءبىزدىڭ جەتىستىگىمىز. مينيسترلىك وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ۇزدىكسىز اتقارۋدا.
مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋىندا «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىق نەگىزى. ۇلى اباي ءوزىنىڭ التىنشى قارا سوزىندە «بىرلىك – اقىلعا بىرلىك» دەگەنىن بىلەسىزدەر» دەگەن بولاتىن. جولداۋداعى وسى ايتىلعان قۇندىلىقتاردىڭ ەلىمىزدەگى ءدىني احۋالعا تىكەلەي قاتىسى بار.
وسىندايدا حاكىم ابايدىڭ «اقىل, قايرات, جۇرەكتى بىردەي ۇستا, سوندا تولىق بولاسىڭ ەلدەن بولەك» دەپ, ادامنىڭ جىگەرىن ىنتالاندىرعان ءسوزى دە ەسكە تۇسەدى. ەلىمىزدەگى دىنارالىق كەلىسىم ساياساتى دا وسى كەمەڭگەرلىك يدەياعا نەگىزدەلگەن دەپ سانايمىن. ناعىز بايلىق ادامنىڭ اقىلىندا, ساناسىندا. سەنىمدە تۇسىنىك, قوعامدىق ديالوگتا تۇسىنىستىك, سانادا بىرلىك بولعاندا عانا ەلدىڭ داميتىنىنا وسى ۋاقىتقا دەيىن ءجۇرىپ وتكەن 30 جىلىمىز مىسال بولا الادى.
قوعامدى بەيبىتشىلىككە كەلتىرەتىن كۇش ەمەس, تۇسىنىستىككە ۇمتىلعان سانا جانە سابىرلى اقىل ەكەنىن ەلباسىمىزدىڭ سارا جولى كورسەتتى. سوندىقتان مەملەكەت باسشىسى ءوز جولداۋى ارقىلى وسى ۇعىمداردىڭ ماڭىزدىلىعىن العا تارتىپ وتىر.
مارات ءازىلحانوۆ,
اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى