ءسات توقپاقباەۆ! گەنەرال-پولكوۆنيك, قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى!جەلمايا ۋاقىت زىمىراپ ءوتىپ جاتىر. بىراق ءسات اعا دەگەندە جۇرەگىم ەرەكشە تولقيدى. مۇمكىن بۇل ساكەڭدى جاس كەزىمنەن بىلەتىندىگىمنەن بە ەكەن؟ الدە پارلامەنت ماجىلىسىندەگى دەپۋتاتتىق قىزمەتىمدە ول كىسى مينيستر كەزىندە قورعانىس, قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى بويىنشا قابىلداناتىن زاڭداردى تالقىلاۋ بارىسىنداعى سىيلاستىق پەن سىرلاستىقتىڭ قالىپتاسۋى, كەيىنىرەك ماجىلىستە حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە بىرگە حالىق اماناتىن ارقالاپ قىزمەتتەس بولعاندىقتان با, ساكەڭمەن اعالى-ءىنىلى ءبىر قۇرمەتتەستىك التىن جەلى قالىپتاستى.
ءبىر وتباسىنىڭ جالعىز ۇلى! ءسات دەپ ازان شاقىرىلىپ اتىنىڭ قويىلۋى تەگىن ەمەس. شۋ بويىنان الماتى تۇبىنە, ياعني جامبىل اۋدانىنىڭ فابريچنىي ەلدىمەكەنىنە قونىس اۋدارعان بەسىمباي جۇبايىمەن قاسيەتتى ولكەنى پانالايدى. ويتكەنى وتكەن عاسىردىڭ 20-جىلدارى كامپەسكە باستالار الدىندا اۋقاتتى توقپاقباي ۇرپاعى دەپ يتجەككەنگە ايدالۋ قاۋپى تۋادى. سوندىقتان دا باس ساۋعالاپ, بەسىمباي تۋعان ءىنىسى دوسىمبايدى الىپ, قارعالىعا كەلىپ تۇرادى. وسى جەردە, 1939 جىلى 6 قىركۇيەكتە ماڭدايى تورسىقتاي ۇل دۇنيەگە كەلەدى. دۇنيەگە شىرىلداپ كەلگەن جاس سابيگە ات قويۋ كەرەك. مۇندايدا حالىققا تانىمال, اتى شىققان ادامداردىڭ ەسىمى ىرىكتەلەدى. ال قۇت قونعان قارعالىدا ۇلى ءجۇزدىڭ دۋلات رۋى, جانىس تارماعىنان شىققان ءسات بولىستىڭ ەسىمى زور قۇرمەتكە يە ەدى.
«قاي ەلدىڭ سۋىن ىشسەڭ, سول ەلدىڭ ارىن ارلا» دەگەن. بەسىمباي:
– جاس نارەستەنىڭ ەسىمىن ءسات قويامىن. ءومىر جولى ءساتتى بولسىن! ءسات بولىستاي حالقىنىڭ ۇلى بولسىن, – دەپ ازان شاقىردى. وسىلاي ءاۋ باستان ىرىمداپ قويىلعان ات ءسات توقپاقباەۆتى ءومىر سىنىنان امان-ەسەن الىپ كەلە جاتىر.
اكە تىلەگى
ءسات بەسىمباي ۇلى ماسكەۋدە قىزمەت ىستەپ جۇرگەندە ءۇيلى-باراندى بولىپ, ەكى بالا ءسۇيىپ ۇلگەرگەن ەدى. اكەسىنىڭ سىرقاتتانىپ, قينالىپ جاتقانىن ەستىگەندە الماتىعا ۇشىپ كەلەدى. بۇل اكە مەن بالانىڭ سوڭعى كەزدەسۋى دە, قوشتاسۋى دا ەدى. سول ساتتەردى ۇعىنۋ, ءتۇيسىنۋ ءۇشىن مىنا ءبىر وقيعانى جۇرەك ەلەگىنەن وتكىزەلىك:
– ءاي, ءسات, و دۇنيەدە ءومىر بار ەكەنىن بىلەسىڭ. ەگەر و دۇنيە جامان بولسا, سول ادامداردىڭ ەڭ بولماسا بىرەۋى قايتىپ كەلمەس پە ەدى. سەن مەنىڭ جالعىز ۇلىم ماعان سول ءومىردى قيماي, سوراڭدى اعىزىپ, جىلاپ وتىرعانىڭ مىناۋ. ءسات نە كۇلەرىن, نە جىلارىن بىلمەدى. ...اكە جۇرەگى توقتار سوڭعى ساعاتتا دا ءسات بالاسىنا ءومىر زاڭى بەرىكتىكتى تالاپ ەتەتىنىن ۇعىندىرۋعا تىرىستى. بوركەمىك ادامنىڭ ومىردە دە جولى بولمايدى. سىن ساعاتتا اكە اماناتىن ءسات توقپاقباەۆ وسىلاي جۇرەگىنە توقىعان ەدى.
اكە تىلەگىن ارقالاعان ءسات توقپاقباەۆ تاۋەلسىزدىك تۋىن كوتەرگەن ەلباسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ سەنىمدى سەرىگى بولدى.
انا جۇرەگى
قازاق قۇدايدان بالانى نە ءۇشىن تىلەيدى؟ ءيا, نە ءۇشىن؟! اسىراپ-باعۋ ءۇشىن ەمەس. ۇلت ازاماتى بولىپ, ۇرپاق جالعاستىرۋ ءۇشىن تىلەسە كەرەك.
...ماعريپا جاقىپقىزى – ءسات بەسىمباي ۇلىنىڭ اسىل اناسى. ول اۋقاتتى كىسىنىڭ قىزى ەدى. ويتكەنى جاقاڭ جۇرت سىيلايتىن, سوزىنە ۇيىتاتىن, بىرەۋدىڭ الا ءجىبىن اتتامايتىن مولدا بولاتىن. مەدەۋ شاتقالى جانىندا تۇردى. بىراق كەڭەستىك جۇيە وعان مولدالىق ىستەتپەيتىن. ءولىم-ءجىتىم, اتا-باباعا قۇران باعىشتاۋ قاجەت بولسا تۇندە, نە تاڭ الاگەۋىمدە بارىپ اتقارىپ قايتاتىن. ال نەگىزگى جۇمىسى – ۇستازدىق. ول ماتەماتيكا پانىنەن ساباق بەرەتىن.
ماعريپا انا رەتىندە باقىتتى ەدى. ال اجە اتانعان سوڭ ءتىپتى باقىتقا كەنەلدى. «انام اۋزىن اشسا, جۇرەگى كورىنەتىن اقكوڭىل, جۇرگەن جەرىنە گۇل بىتىرەتىن اسا مەيىرىمدى, جانارى جىلى, داستارقانعا قولى وتە بەرەكەلى جان بولاتىن, جارىقتىق», دەپ ەسكە الادى ساكەڭ اناسىن.
اسىل انا 1985 جىلى دۇنيە سالدى. اكە بالاعا سىنشى بولسا, انا بالاعا قامقورشى. جاقىندا عانا ءسات بەسىمباي ۇلى الماتىدا اتا-باباسىنا, اكە-شەشەسىنە ارناپ قۇران وقىتتى. ورتاسىندا بولدىق, قول جايدىق. ءوزى دە سەكسەنگە كەلگەن سەكەڭدى جەلەپ-جەبەپ جۇرگەن اكە تىلەگى, انا جۇرەگى. «قۇدايدان بالانى ادام نە ءۇشىن سۇرايدى» دەگەن ساۋالدىڭ جاۋابى وسى.
جەلتوقسان جەلى
1986 جىل! جەلتوقسان ىزعارى. سول كەزدە كىم قايدا بولدى؟ مەن كەڭەس وداعى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, گەنەرال-پولكوۆنيك بوبكوۆتىڭ ەستەلىك كىتابىمەن تانىسپىن. ول بويىنشا جاستاردىڭ جەلتوقسان كوتەرىلىسىن جانشۋ وپەراتسياسى تولىق ماسكەۋ شەنەۋنىكتەرىنىڭ جەتەكشىلىگىمەن جانە ۇيىمداستىرۋىمەن جۇرگىزىلگەندىگى ايتىلادى. دەگەنمەن, سول كەزدە «كىم قايدا بولدى, كىم نە ىستەدى؟» دەگەن ساۋال ءالى كۇنگە قوعامدى مازالايدى. جاۋابى جوق سۇراقتار مول. وسىعان وراي رەتى كەلگەندە ءسات بەسىمباي ۇلىمەن سويلەسكەنىم بار ەدى.
– ساكە, ءسىز جەلتوقسان كوتەرىلىسى بولعان كەزدە قايدا بولدىڭىز, قانداي قىزمەت اتقاردىڭىز؟
– جارالى كۇندەردىڭ جاراسىن تىرنادىڭ... مەن ول كەزدە الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسى بويىنشا قازاق كسر مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى باسقارماسى باستىعىنىڭ ورىنباسارى ەدىم.
بوبكوۆتىڭ ايتقانى راس. ماسكەۋلىك مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك قۇرىلىمدار جەرگىلىكتى ۇيىمدارعا سەنبەدى. بىزگە دە. ول اۋىر كۇندەر ءالى كۇنگە ۇيقىمنان شوشىتىپ وياتادى. ءوزىمىزدىڭ رەسپۋبليكامىزدا ءوز ازاماتتارىمىزدى قورعاي المادىق. ال قىز-جىگىتتەردىڭ تالابى ورىندى ەدى. سوندىقتان دا ولاردى «باسبۇزارلار», «ناشاقورلار» دەپ ايىپتاۋ شىندىققا مۇلدەم جاناسپايدى. ءبىزدى كابينەتتەن شىعارماي ۇستادى. «قاينايدى قانىڭ, اشيدى جانىڭ» دەپ, كۇيزەلىستىڭ كۇيىگىنە كۇيدىك.
– ءسات بەسىمباي ۇلى! ءسىز قازاق ۇلتشىلدىعى دەپ بۇكىل ۇلتقا سەنىمسىزدىك تانىتقان كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ اتىشۋلى قاۋلىسىنا قاتىسىڭىز بار ما؟ مۇنى سۇراپ وتىرعانىم, دەپۋتات بولىپ جۇرگەن كەزىمىزدە انگليادا بولدىق. ءبىر كەشتى كەڭەس وداعىنىڭ سوڭعى پرەزيدەنتى م.گورباچەۆپەن بىرگە وتكىزدىك. سوندا گورباچەۆقا دا وسى سۇراقتى قويعان ەدىم. ول «مۇنى دايىنداپ ۇسىنعان قازاقستاننىڭ ءوز باسشىلارى» دەپ ەدى. وسىعان ءسىز انىقتاما بەرە الاسىز با؟
– جوق, ءىنىم. م.گورباچەۆ ايتسا بىلگەنى دە. بىراق ول قاۋلىنى دايىنداۋعا ءبىزدىڭ قاتىسىمىز بولعان جوق. ء«يا», «جوق» دەپ تە ايتا المايمىن. مۇمكىن, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ يدەولوگيا ءبولىمى مەن مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى اپپاراتى تاراپىنان دايىندالعان شىعار. وعان قالا مەن وبلىس قىزمەتكەرلەرى قاتىستىرىلمايدى. بۇل – شىندىق.
– جەلتوقسان «كوتەرىلىسى» سول كەزدە «وقيعا» دەپ ايدار تاعىلعان جاستار ەرەۋىلى الماتىدا ءوتتى. سوندا الماتى قالاسى بويىنشا مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ءىستىڭ اق-قاراسىن تەكسەرۋدەن مۇلدەم شەتتەتىلگەن بە؟
– جوق, مەن ساياسي شەشىمدەر تۋرالى ايتىپ تۇرمىن. ءبىر وقيعا ەسكە ءتۇسىپ وتىر. ۇمىتپاسام, جەلتوقساننىڭ 21-23-ءى ارالىعىندا تاڭەرتەڭگىسىن تەلەفونىم بەزەكتەي جونەلدى. قازاق كسر مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى, گەنەرال-لەيتەنانت ۆ.ميروشنيك ەكەن. بىردەن دۇرسە قويا بەردى. «كەشە الماتىدا مەديتسينا ينستيتۋتىندا جينالىس ءوتىپتى. سول ماجىلىستە پروفەسسور كامال ورمانتاەۆ الاڭعا شىققان جاستاردى قورعاپ سويلەپتى. تاعى دا الاڭعا شىعۋعا ۇگىتتەگەن كورىنەدى. سەندەر نەگە بىلمەگەن بولىپ, بۇعىپ وتىرسىڭدار», دەپ جەر تەپكىلەپ, ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن بىلۋگە بۇيرىق بەردى. بۇيرىقتىڭ اتى – بۇيرىق. ارنايى ادام جىبەرىپ, ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىن ءبىلۋدى تاپسىردىم. ءبىر پروفەسسور, ەكى عىلىم كانديداتى وزدەرىمەن قىزمەتتەس بولعان كامال ورمانتاەۆتى جامانداپ, ونى «ۇلتشىل», «جاستاردى ارانداتۋعا ۇمتىلدى» دەپ جاۋاپ بەرىپتى. نە ىستەۋ كەرەك؟ مەديتسينا ينستيتۋتىنا باسقا قىزمەتكەردى تەكسەرۋگە جىبەردىم. ءارى اتاقتى پروفەسسوردى مۇمكىندىگىنشە كۇيەلەمەيتىن جول ىزدە دەگەندەي مەڭزەۋ جاسادىم. كەشكە تاعى دا ول ادام 4 پروفەسسوردان جازباشا تۇسىنىكتەمە الىپ كەلدى. وسى ەكى ورتادا ۆ.ميروشنيك «نەگە سوزبالاقتاتىپ جاتىرسىڭدار» دەپ تەپسىنە تاعى دا تەلەفون شالدى. سوڭعى ءتورت پروفەسسوردىڭ جازبالارىن قاراپ شىقتىم. ولاردىڭ ەكەۋى «الىپ بارا جاتقان دانەڭە جوق. كامال اعامىز جاستاردىڭ كەلەشەگى تۋرالى تەبىرەنىپ سويلەگەنى راس. بىراق بيلىككە قارسى كوتەرىلەيىك, كوشەگە شىعايىق دەگەن ءسوزىن ەستىگەنىمىز جوق», دەپ جازىپ بەرىپتى. جينالىستىڭ حاتتاماسى دا وڭتايلى ەكەن. «وندا اۋىلدان كەلگەن جاستار ورىس تىلىنە شورقاق, الماتى ەل استاناسى, تەك وڭتۇستىكتىڭ بالالارى وقيدى دەگەن جالعان. ارينە, جاقىن وبلىستاردىڭ بالالارى الماتىعا كوپتەۋ كەلەدى. باسقا وڭىرلەردە 5 مەديتسينا ينستيتۋتى بار. شاكىرتتەردى جەر-جەرگە ءبولىپ, الالاۋدى دوعارايىق. جاقسى مامان دايىنداپ, بىلگەنىمىزدى ۇيرەتەيىك» دەگەن ەكەن.
وسى قۇجاتتاردى الىپ ۆ.ميروشنيككە اپارىپ بەردىم. كوڭىلىنەن شىقپاعانىن سەزىپ تۇرمىن. «بارا بەرىڭىز, قازاقتار ءبىر-بىرىڭە شاڭ جۋىتپايسىڭدار», دەپ قوشتاسپادى دا. ءبىر جىلدا 1056 اقپارات كەلىپ ءتۇستى. بارلىعىنا دا «ۇلتشىلدىق جوق» دەپ بۇرىشتاما سوعىپ, تەرگەۋ امالدارى جۇرگىزىلگەن جوق.
– جەلتوقسان كوتەرىلىسى ءسىزدىڭ تاعدىرىڭىزعا قالاي اسەر ەتتى؟ ءوستىڭىز بە, بولماسا ء«وشتىڭىز بە؟» تىكەلەي سۇراعىما ناقتى جاۋاپ بەرە الاسىز با؟
– ماسەلەنىڭ ىشەك-قارنىن اقتارماي-اق قويايىن. جەلتوقساننان كەيىن ۆ.ميروشنيكتىڭ قاھارىنا ىلىكتىم. وسىرگەن بولىپ تومەنگى دەڭگەيدەگى باسقارماعا باسشى ەتىپ جىبەرمەكشى بولدى. كەلىسپەدىم. وتباسىلىق جاعدايىم بار ءارى انامنىڭ جاسى ۇلعايعان. ول كىسىنى تاستاپ كەتە المايتىنىمدى ايتتىم. ءارتۇرلى تاجىكەلەسۋمەن ءۇش-ءتورت اي ءوتتى. ءبىر كۇنى باستىعىم بولات ءابدىراحمان ۇلى باەكەنوۆ شاقىرىپ الىپ:
– سەن زەينەتكە كەتەسىڭ, – دەدى.
– زاڭسىز عوي. ماعان كەمىندە ەكى اي ۋاقىت كەرەك. كەڭەس وداعى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ كەلىسىمى قاجەت.
بولات ءابدىراحمان ۇلى سالدەن كەيىن شىنىن ايتتى:
– ...مەن نە ايتايىن. ادام رەتىندە, مەنىڭ ورىنباسارىم رەتىندە, توتەنشە وكىل رەتىندە ءسىز مەنىڭ كوڭىلىمنەن شىعاسىز. قىزمەتكە بەرىلىپ كىرىسەسىز. امالىم بولماي تۇر, – دەدى.
ۆ.ميروشنيكتىڭ قابىلداۋىنا جازىلدىم. كەشكى 8-دە قابىلدادى. قاسىندا ب.باەكەنوۆ وتىر ەكەن. مەن ءوز ءۋاجىمدى ايتىپ, زەينەتكە «كەتىرۋدىڭ» سەبەبىن سۇرادىم. ءارى كسر جوعارعى كەڭەسىنىڭ اپپاراتىندا ءبىرىنشى ءبولىم بار ەكەنىن, ول جەر بوس ەكەن, سوعان اۋىسۋ ءۇشىن ارىز بەرگەنىمدى ايتتىم. ۆ.ميروشنيك باسىن شايقادى.
– سەن ءبارىبىر جۇمىستان كەتەسىڭ, – دەدى. بۇل مەنىڭ شىمبايىما باتتى.
– ۆيديمو يا ۆ فيزيولوگيچەسكوم پلانە وتليچايۋس وت تەح ليۋدەي, كوتورىە پەرەۆودياتسيا يز زاپادنوي چاستي سسسر. ەتو گلاۆنايا پريچينا... تاك نا پەنسيۋ نە وتپراۆليايۋت. رازۆە ەتو پارتينىي پودحود, – دەدىم.
بۇل ءسوز ۆ.ميروشنيككە وقتاي قادالدى. باسشى كادرلاردى قازاقستاننان تىس جەرلەردەن اكەلۋ پروتسەسى باستالعان-دى. ول سودان سەسكەندى عوي دەيمىن. كەنەت پىكىرىن وزگەرتىپ ماقتاي جونەلدى. جانە ءوز قىزمەتىمدە قالا بەرەتىنىمدى ايتتى. كەيىن ب.باەكەنوۆ قازاقستان مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ كەلدى دە, مەن الماتى قالاسى جانە الماتى وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك باسقارماسىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدىم.
تاۋەلسىزدىك تۋى جەلبىرەيتىن كۇن الىس ەمەس ەدى...
توسىن تاعايىنداۋ
زامان, قوعام وزگەرىپ, بيلىك باسىنا ن.نازارباەۆ كەلگەن. ءسات بەسىمباي ۇلى كۇندەلىكتى جۇمىس بارىسىمەن جەدەل اقپاراتتاردى قاراستىرىپ وتىرعان. سوسىن كوللەگيا ۋاقىتىندا مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە كەلدى. ويىندا ەشتەڭە جوق. بارىمەن امانداسىپ ورنىنا وتىردى.
– ءسات بەسىمباي ۇلى, ءسىزدى قۇتتىقتاۋعا رۇقسات ەتىڭىز, – دەدى ب.باەكەنوۆ.
كوللەگيا مۇشەلەرى دە, ءسات بەسىمباي ۇلى دا اڭ-تاڭ.
– ءسىز مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالدىڭىز! مىنە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ شەشىمى, – دەپ ب.باەكەنوۆ بۇيرىقتى كورسەتتى. جاي ورىنباسار ەمەس, ءبىرىنشى ورىنباسار.
ادەتتە, تاعايىنداۋ الدىندا ادامدى شاقىرىپ پىكىرلەسەدى. ال مىنا تاعايىنداۋ ءراسىمى بولەك. «باراسىڭ با, كەلىسەسىڭ بە؟» دەگەن سۇراق تا جوق.
ودان كەيىن ن.نازارباەۆ قازاقستان تاۋەلسىزدىگىن جاريالادى. مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك قىزمەتى بولىپ قايتا قۇرىلدى. جاڭا ەرەجە دايىندالدى. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قۇرىلىسىنا رەفورما جۇرگىزىلىپ, ونىڭ قىزمەتى اتا زاڭعا سايكەستەندىرىلدى. ءسات بەسىمباي ۇلى «ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اگەنتۋرالىق وپەراتيۆتىك جۇمىسىنىڭ ورىندالۋ نۇسقاۋلىعىن» جاسادى. بۇل نۇسقاۋلىق كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءوز كۇشىن جويعان جوق.
جۇمىسقا ابدەن ءپىسىپ, رەفورمالار ورنىققان كەزدە ءسات توقپاقباەۆ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى بولىپ تاعايىندالدى. جاڭا كادرلار دايارلاۋ قاجەت بولدى. سوندىقتان دا قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ اكادەمياسى قۇرىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ ءالى بۋىنى بەكىمەگەن كەز. ونى قورعاۋ باستى مىندەت بولدى. سوعان ساي كادرلار دايارلانىپ, از جىلدار ىشىندە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى اياعىنان نىق تۇردى. مەملەكەت مۇددەسىن, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قورعاۋ سىندى ماسەلەلەر سىن ساعاتتا ىرگەلى ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا ابىروي اكەلدى.
وسىلاي ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى ورنىقتى جۇمىس ىستەگەن شاقتا ەلباسى, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆ پرەزيدەنتتىڭ كۇزەت قىزمەتىن قۇرۋ مىندەتىن جۇكتەدى. وسىلايشا ەۋروپا مەن باتىستىڭ تاجىريبەسىن ەكشەپ, ساراپتاپ, پرەزيدەنتتىڭ كۇزەت قىزمەتىنىڭ ارحيتەكتونيكاسىن جاساپ, ونى جولعا قويادى.
گۆارديا قولباسشىسى
كەيىپكەرىمنىڭ قىزمەتىن, رەفورماتورلىق تۇلعاسىن اشۋ ءۇشىن جۋرناليستىك ادىسپەن سۇراق-جاۋاپ الۋعا تىرىستىم.
– ءسات بەسىمباي ۇلى, ءسىز پرەزيدەنتتىڭ كۇزەت قىزمەتىن باسقارىپ قانا قويماي, جاڭا قۇرىلىم «ۇلان» گۆاردياسىنىڭ دا قولباسشىسى بولعان جوقسىز با؟
– ءيا, 1992 جىلى 16 ناۋرىزدا پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن «ۇلان» اسكەري جاساعى قۇرىلدى. العاشقى كەزدە ەكى قىزمەتتى قاتار الىپ جۇرۋگە تۋرا كەلدى. پرەزيدەنتتىڭ كۇزەت قىزمەتى ورنىققان سوڭ 1997 جىلى تولىقتاي گۆارديا قولباسشىسى دەگەن لاۋازىمدى يەلەندىم. ۇلتتىق گۆارديا تمد ەلدەرىندە ءبىرىنشى بولىپ قازاقستاندا قۇرىلدى. كوپتەگەن شەتەلدىك تاجىريبە جيناقتالدى. گۆارديانىڭ جالپى ەرەجەسىن ءوزىم جازدىم. ۇلاننىڭ كيىمى, قارۋ-جاراعى بولەك بولۋعا ءتيىس. ساربازداردىڭ بويى, دەنە-بىتىمىنە دەيىن ەسكەرىلدى. ويتكەنى شەتەلدىك رەسمي دەلەگاتسيالار باسشىلارى, پرەزيدەنتتەر, كورولدەر كەلگەندە ويقى-شويقى تۇرۋعا بولمايدى. بۇل دا مەملەكەتكە سىن, پرەزيدەنتكە سىن ەكەنىن ەسكەردىك. ۇلان ساربازدارى مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك ءبىلۋى ءتيىس. وسىعان قول جەتكىزىلدى.
كۇتپەگەن شەشىم
1999 جىلدىڭ تامىز ايى. اپتاپ ىستىق. ءسات بەسىمباي ۇلى 60-قا تولار شاقتىڭ الدىندا تۇر. زەينەتكەرلىك جاس. پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ قابىلداۋ كۇنى بەلگىلەنگەنى تۋرالى حابار كەلىپ ءتۇستى. ەكەۋارا اڭگىمە ءوربيدى.
س.توقپاقباەۆ: – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, زەينەتكە شىعاتىن جاس تاقادى. سىزگە كوپ-كوپ راحمەت. قانداي قىزمەتكە قويساڭىز دا ادال اتقارۋعا تىرىستىم. ەندى ابىرويمەن زەينەتكەرلىككە بەت بۇرسام دەيمىن. بۇل – ءبىر. ەكىنشىسى – مەرەيتويىما وراي جولداستارعا, دوستارعا, اعايىنعا شاي بەرمەك ويىم بار.
ن.ءا.نازارباەۆ: – 60 جاس وڭاي جاس ەمەس. شاي بەرگەنىڭ دۇرىس تا شىعار. شاقىرساڭ, ارينە, بارامىن. ال الگى زەينەتكە شىعۋ جاعىن ويلانۋ كەرەك ەكەن. نەگە سونشا اسىقتىڭ؟ تاجىريبەلى ادامداردىڭ بارلىعى دەمالىسقا شىعىپ كەتە بەرەتىن بولسا, ەلىمىزدە كىم جۇمىس ىستەيدى؟ ءوزىڭ ايتشى. بۇل ماسەلەنى ساعان دا, ماعان دا اسىقپاي ويلانىپ قاراۋ كەرەك. جاقسى ما؟
قازان ايىندا پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ ءسات بەسىمباي ۇلى توقپاقباەۆتى قورعانىس ءمينيسترى ەتىپ بەكىتۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. كەيىن وسى قىزمەتتەن زەينەتكەرلىككە شىقتى.
ءيا, بۇگىندە 80 جاسقا تولىپ وتىرعان ءسات بەسىمباي ۇلى توقپاقباەۆ ءوز باقىتىن قازاقستان تاۋەلسىز, ەگەمەن ەل بولعاندا تاپتى. تاۋەلسىزدىك گەنەرال-پولكوۆنيگى ومىرگە قۇشتار. اكە تىلەگى مەن انا جۇرەگىنەن دارىعان ۇلتجاندىلىق قاسيەتتەر ونى ۇلكەن ءومىر جولىندا اداستىرماي الىپ كەلەدى.
ءۋاليحان قاليجانوۆ,ۇعا اكادەميگى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى