تامىز كەڭەسىنەن نە كۇتەسىز؟

ءبىلىم سالاسىندا بيىل قانداي بەتبۇرىستار جاسالماق؟ جاڭا وقۋ جىلىندا نەندەي جاڭالىقتار بار؟ وسى سۇراقتىڭ بارلىعىنا جاۋاپ تابىلاتىن, الداعى باعىت-باعدار ايقىندالاتىن كونفەرەنتسيادان اتالعان سالانىڭ قازانىندا قاي­ناپ جۇرگەن قاۋىم نە كۇتەدى؟

رەسپۋبليكالىق ءبىلىم سالاسى ساراپشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى, رھD دوكتورى عاني بەكتاي ۇلى بولاشاعىمىزدى قالىپتاستىراتىن ءبىلىم بەرۋ سالاسىن العا سۇيرەۋ, ساپاسىن ءبارىمىز قالايتىن جوعارى ساتىعا كوتەرۋ ورتاق جۇكتى جۇمىلا كو­تەرە بىلۋگە بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. سەبەبى ستاتيستيكالىق مالى­مەتتەرگە جۇگىنسەك, ءبىر عانا ءبى­لىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ قىز­مەتى  5,5 ملن اداممەن تىكەلەي قارىم-قاتىناستا اتقارىلادى. ونىڭ 2,8 ملن-ى – مەكتەپ وقۋ­شى­لارى. «بۇل سانعا پەداگوگتار, بالاباقشا تاربيەلەنۋشىلەرى, كوللەدج, جوو ستۋدەنتتەرى جانە اتا-انالار قوسىلمادى. بۇ­گىن­گى جىلدام وزگەرىستەر مەن ين­نوۆاتسيانىڭ قارىشتاپ دامىعان ءححى عاسىرىنداعى ءبىلىم جۇيەسىنە تۇسەر جۇك سالماعىنىڭ سانسىز ەسە ارتۋىن ەسەپتەڭىز. بۇل ورايدا مۇعالىمدەرىنىڭ ەڭ تومەنگى اي­لىق جالاقىسى ۇلتتىق ۆاليۋتامەن ەسەپتەگەندە 600 مىڭ تەڭگەنى قۇرايتىن الدىڭعى قاتارلى وزىق مەملەكەتتەردى اتاۋدىڭ ءوزى ارتىق بولار», دەيدى ساراپشى.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەگەر دە ەلىمىزدىڭ تاعدىرىن ويلاساق, ۇل-قىزىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن, ماقسات-مۇراتتارى ايقىن, الەمدىك باسەكەگە دايىن بولۋىن قالاساق, وندا بيلىك پەن حالىق بىرلەسە وتىرىپ ءبىلىم سالاسىنا كومەككە كەلۋى كەرەك. ياعني وعان قىزمەت ەتۋگە دا­يىن بولعان ابزال. ويتكەنى وندا وزگە ەلدىڭ,  وزگە پلانەتانىڭ ەمەس, ءسىز بەن ءبىزدىڭ ۇرپاعىمىز ءبىلىم الىپ جاتىر. وسىعان وراي ع.بەكتاي ۇلى بيىلعى تامىز كەڭەسىنەن ەلەۋلى وزگەرىستەر كۇتەتىنىن جەتكىزدى.

اتاپ ايتقاندا, ەل مۇعالىم­دەرى­نىڭ ورتاشا ايلىق جالاقىسىنىڭ مولشەرى رەسپۋبليكالىق ورتاشا ايلىق جالاقى كورسەتكىشىمەن تەڭ بولسا يگى. ەكىنشىدەن, مەكتەپتى ارتىق فۋنكتسيالاردان ارىلتىپ, سانيتارلىق, ءورت قاۋىپسىزدىگىن تەكسەرۋشىلەردىڭ ايىپپۇل سالۋىن توقتاتۋ كەرەك. ماسەلەن, سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق تا­لاپتاردىڭ جاڭا ەرەجەسى بويىن­شا مەكتەپ ديرەكتورىنا 500 مىڭ تەڭگەگە دەيىن ايىپپۇل سالۋ كوزدەلگەن. 150 مىڭ تەڭگەدەي عانا ايلىعى بار باسشى بۇل قارجىنى قايدان الماق؟ دەمەك, مەكتەپتەگى جەم­قورلىقتى دامىتۋعا قول­دان ىقپال ەتىپ جاتىرمىز. ۇشىنشى­دەن, ءبىلىمدى باسقارۋداعى قاتەلىك­تەردى تۇزەۋ قاجەت. بۇل ءۇشىن ءبىلىم كەڭىستىگىندە ساپاعا ىقپال ەتەتىن, ءبىر-بىرىنەن تاۋەلسىز ءۇش ءىرى ينستي­تۋت جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزگەنى ءجون, ياعني ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­تر­لىگى, ۇلتتىق ءبىلىم اكادەميا­سى, ءبىلىم سالاسىنىڭ ساراپ­شىلار قاۋىمداستىعى. ولار نەن­دەي قىزمەت اتقارماق؟ ءبىلىم مي­نيسترلىگىنىڭ قىزمەتى – باقىلاۋ, ءنور­ماتيۆتى-قۇقىقتىق نەگىزدەگى قىزمەت. ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسى – عىلىمي-ادىستەمەلىك نەگىز­دەگى قىزمەت. ءبىلىم سالاسى ساراپشى­لا­رىنىڭ قاۋىمداستىعى – تاۋەلسىز تالداۋ جاساۋ نەگىزىندەگى قىزمەت.

ال شىمكەنت قالاسىنداعى №41 مەكتەپ-ليتسەيى تاريح ءپا­نىنىڭ مۇعالىمى, قوعام بەلسەندىسى ءومىر شىنىبەك ۇلى جاڭا ءمينيس­تر­دىڭ قابىلداۋىندا بولعانىن, كەز­دەسۋدە ۆەدومستۆو باسشى­سىنىڭ ءبىلىم سالاسىندا كوتەرگەن ماسە­لەلەرمەن كەلىسكەنىن جەتكىزدى. دەسە دە, ءوزىنىڭ وسى ءماسليحات­تان ايتارلىقتاي وڭ وزگەرىس كۇتپەيتىنىن ايتادى.

وسى ورايدا ءبىلىم سالاسىنىڭ ءار دەڭگەيىندە ەڭبەك ەتىپ جۇر­گەن مامانداردىڭ پايىمىنا قۇلاق تۇرگەن ەدىك.

تاربيەشى تۋرالى باپ كەرەك

اقجايىق سابىربەكقىزى,

قىزىلوردا وبلىسىنداعى «بەگىم انا» بالاباقشاسىنىڭ تاربيەشىسى

مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم – بار­لىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ىرگە­تاسى. مەملەكەتتىك «بالاپان» باعدارلاماسى ارقىلى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدارعا قوعامنىڭ كوزقاراسى ءبىرشاما وڭالدى. قازىر اتالعان باعدارلامانىڭ نەگىزىندە 3-6 جاستاعى بالالاردى قامتۋ 95 پايىزعا جەتىپ وتىر. دەسە دە, ءالى اتقارىلار شار­ۋا شاش-ەتەكتەن. سونىڭ ءبىر پاراسىنا توقتالسام, «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالانعان «سان بار, ساپا قايدا؟» اتتى ماقالادا كوتەرىلگەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ جوباسىنا تاربيەشى تۋرالى ارنايى باپ قوسۋ كەرەكتىگى تۋرالى ۇسىنىس – بارشا ارىپتەستەرىمنىڭ قالاۋى. بۇل – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. سەبەبى جۇمىسىنا سال­عىرت قارايتىن كەي جانداردىڭ كەسىرىنەن ءبىز سەكىلدى جاس تا بولسا كاسىبي, سونداي-اق بالا تاربيەسىنە قانشاما جىلىن ارناعان مايتالمان مامانداردىڭ مارتەبەسى تومەندەپ بارادى.

ادام ءوز سالاسىندا جاقسى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ جولىندا جان-جاقتى ىزدەنىپ جۇرسە دە, كەدەرگى كەلتىرەتىن جايتتار بولادى. سونىڭ ءبىرى – مەملەكەتتىك بالاباقشالاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى. قازىر بىزگە قويىلاتىن تالاپ – وتە كۇشتى, ءبىرىنشى سىنىپقا ارىپتەردى تانىپ, ءتىلى دامىپ, قاراپايىم ماتەماتيكالىق ۇعىمداردى مەڭگەرىپ العان بالانى دايىنداۋىمىز كەرەك. بۇل ءۇشىن ءار توپ ينتەراكتيۆتى تاقتا, روبوتتەحنيكا قۇرالدارى, بالالار دەڭگەيىنە ساي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ مەن ەكپەريمەنت جاساۋعا ارنالعان جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلۋى كەرەك. ال ونى الۋعا ازعانتاي ايلىعىمىز جەتپەيدى.

سونىمەن قاتار بالا­باق­شالاردى ءجونسىز تەك­سەرىستەردەن قۇتقاراتىن تالاپتىڭ زاڭدىق كۇشى بولسا دەيمىز.

مەكتەپ ءتىلى – مەملەكەتتىك ءتىل

اياتجان احمەتجان,

حيميا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, رەسپۋبليكالىق «QAZBILIM» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى

مەكتەپتەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ باعى اشىلماي تۇر. ءۇش تۇعىرلى ءتىل ۇعىمى قازاق تىلىنە قىزمەت ەتپەيدى. الىپپە قايتا ورالا ما؟ ورىس ءتىلدى مەكتەپتى بىتىرگەندەردىڭ دەنى شەتەل اسادى, تۇلەكتەرى مەم­لەكەتتىك تىلدە سويلەمەيدى. مۇنداي مەكتەپتەر بىزگە كەرەك پە؟ قا­زاق بالاسى اۋدارما نەگىزىندە الەم ادەبيەتىن وقيتىن كۇن تۋا ما؟ مەك­تەپ­كە بارعان, بۋىنى قاتىپ, ساناسى جالعىز تىلدە قالىپتاسپاعان بالاعا ءۇش ءتىلدى تىقپالاعان ورەس­كەل پەداگوگيكالىق قاتەلىك كۇشىن جويا ما؟ مەم­لەكەتتىك گرانت بولۋدە قازاق تىلىندە وقۋعا تۇسۋدەن ورىس تىلىندە وقۋ­عا ءتۇسۋ جەڭىل.

بۇل – ءبىلىم سالاسىندا تەك ءتىلدىڭ اينالاسىندا تۋىنداعان كۇردەلى ماسەلەلەر.

ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆ وتكەن ايدا اكا­دەميك اسقار جۇمادىلداەۆ باستا­عان اعالارىمىزدى جيناپ, ءتىل توڭىرەگىندە ءبىراز ماسە­لەنى تالقىلادى. سول كەزدە بايقا­عانىم, ۆەدومستۆو باسشىسى كوپ دۇنيەنى شەشۋگە, رەتتەۋگە نيەتتى. ءبىلىم سالاسىنداعى ساراپشى ما­مان­­داردى جيناعاندا دا كوپ دۇنيەنىڭ باسىن اشتى. بۇل كوڭىلگە جى­لى­­لىق ۇيالاتادى.

جۇرتتى ەڭ كوپ الاڭداتاتىنى – ءتىل ماسەلەسى. سەبەبى مەكتەپتە ەكىن­شى سورت­تى بولسا, ول ءتىل ەشقاشان مەملەكەتتىك ءتىل بولمايدى. الاش كو­سەمى ءا.بوكەي­حاننىڭ تىلىمەن ايتساق: «قازاق ءتىلى عىلىم-ءبىلىم مەن ەكو­­نو­­ميكانىڭ تىلىنە اينالماي, شىنايى مەملەكەتتىك ءتىل بولمايدى». بۇل ءۇشىن اري­نە مەكتەپتەگى مەملەكەتتىك ءتىل ماسەلەسى شىنايى شەشىلۋى كەرەك.

مينيستر ءبىلىم سالاسىنداعى قازاق تىلىنە بايلانىستى ماسەلە­لەرگە, الىپپە مەن گرانتتىڭ تىلدىك نورماسىنا, وزگە ءتىلدى مەكتەپتەر مەن ارالاس مەك­تەپتەردەگى «تىلدىك باسقىنشىلىق» ماسەلەسىنە, ءۇش تۇعىرلى ءتىل پروبلەماسىنا نۇكتە قويار دەپ ويلايمىن. بيىلعى تامىز كەڭەسى جىر بولعان ءبىلىم سالاسىنداعى ماسەلەلەرگە جاڭا سەرپىن اكەلسە دەگەن تىلەگىم بار.

گرانتقا تالاس تارتىستى بولماي تۇر

راحمان الشانوۆ,

قازاقستان جوعارى وقۋ ورىندارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى

جوعارى جانە جوعارىدان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن دەڭگەي-دەڭگەي بويىنشا سارالاساق, مەكتەپتەگى ءبىلىم ساپاسىنان اتتاپ كەتۋگە بولمايدى. التىن بەلگى يەگەرلەرى 2015 جىلى 1,5 مىڭنىڭ شاماسىندا بولسا, بيىل 6600 بولدى. 4 ەسە ءوستى. قازىر باكا­لاۆرياتقا تۇسكەندەردىڭ باسىم بولىگى ءبىلىمىن اقتاي الماي جا­تىر. بۇل ءوز كەزەگىندە جوعارى وقۋ ور­نىنداعى ءبىلىم ساپاسىنا اسەر ەتەدى.

باكالاۆرياتقا گرانت جەتكىلىكتى ءبولىندى. 54 مىڭعا جۋىق گرانتقا 64 مىڭنان اسا ادام تالاستى. 1 ورىنعا 2 ادام دا ورتاقتاسپايدى. ەرتەڭ ولاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسە­لەسى قالاي بولادى؟ بيىل, ماسە­لەن, روبوتتەحنيكاعا مىڭ گرانت ءبولىندى. وقۋ بىتىرگەندە كا­سىپ­ورىندار جۇمىس بەرە مە؟ تا­لاپ­كەر­لەر گرانتقا ەمەس, مەملەكەتكە قاجەتتى ماماندىققا بەت بۇرۋى, جۇمىس ورنىن كوزدەپ كەلۋى كەرەك.

«سەرپىن» باعدارلاماسى – وتە ماڭىزدى جوبا. بىراق ءالى دە ءوز جولىن, جۇيەلى باعىتىن تابا الماي كەلەدى. بولىنگەن ورىن يگەرىلمەي قالادى. وسىنى دۇرىس جولعا قويعان ءجون.

ال ماگيستراتۋرانىڭ بيىل ەنگىزگەن تالابىن جاقسىلاپ باقىلاۋ قاجەت. قوعامنان, تاپسىرىپ كورگەندەر مەن قابىلداعان كافەدرالاردان ارنايى ساۋالدامالار الىنۋى ءتيىس. ونداعى ەسكەرتۋلەر مەن شاعىمدار وزگەرىستەردى ناقتىلاۋعا نەگىز بولۋى كەرەك.

دوكتورانتۋراداعى اعىلشىن ءتىلىن بىلەتىنى تۋرالى حالىقارالىق سەرتيفيكاتتى تالاپ ەتۋ ماسەلەسىن ءالى دە ەگجەي-تەگجەي قاراۋ قاجەت. بىزگە كوپتەگەن ۇمىتكەر حابارلاسىپ, شاعىمىن جەتكىزۋدە. كوبى قاڭتاردا جاريالانعان جاڭالىقتى دەر كەزىندە ەستىگەنىمەن, نە دايىندالىپ, نە سەرتيفيكاتقا ەمتيحان تاپسىرىپ ۇلگەرمەگەن. ويتكەنى مۇنداي حالىقارالىق ەمتيحاندى قابىلدايتىن ورتالىقتاردىڭ جۇمىس ۋاقىتى, سەرتيفيكاتتى بەرەتىن مەرزىمى, تالاپتارى بار. ولار بىزگە باعىنبايدى. ونى بيىلدان باس­تاپ بىردەن ەنگىزۋ قاتەلىك بولدى. بۇل ءبىراز تالانتتارعا تۇساۋ بولعالى تۇر.