بەيسەنبى, 28 اقپان 2013 8:00
The wall street Journal, 25.02.13
قازاقستان – كەز كەلگەن كەزدەسۋ ءۇشىن لايىقتى ەل
يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا كەلىسسوزدەر قازاقستاننىڭ اسا ءىرى قالاسى الماتىدا سەيسەنبى كۇنى باستالدى. يران, ىستامبۇلدى قوسا العاندا, ۇسىنىلعان باسقا كەلىسسوزدەر ورىندارىنا ۆەتو قويىپ, بىرنەشە اپتا بويى كەزدەسۋ ۋاقىتى مەن ورنىن ۇيلەستىرۋ ماسەلەسىن شەشتى.
بەيسەنبى, 28 اقپان 2013 8:00
The wall street Journal, 25.02.13
قازاقستان – كەز كەلگەن كەزدەسۋ ءۇشىن لايىقتى ەل
يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا كەلىسسوزدەر قازاقستاننىڭ اسا ءىرى قالاسى الماتىدا سەيسەنبى كۇنى باستالدى. يران, ىستامبۇلدى قوسا العاندا, ۇسىنىلعان باسقا كەلىسسوزدەر ورىندارىنا ۆەتو قويىپ, بىرنەشە اپتا بويى كەزدەسۋ ۋاقىتى مەن ورنىن ۇيلەستىرۋ ماسەلەسىن شەشتى.
قازاقستان وسى ماقسات ءۇشىن ءدال كەلەتىن ەل رەتىندە تاڭدالدى. بۇل ەل تەھرانمەن دوستىق بايلانىستار قالىپتاستىرعان جانە ۆاشينگتونمەن دە سەنىمدى ساياسي جانە ساۋدا قاتىناستارىنا يە. بۇل اركەز ءتىل تابىسۋعا بولاتىن, كەز كەلگەن كەزدەسۋ ءۇشىن جاقسى قوجايىن.
ونىڭ ۇستىنە قازاقستاننىڭ يادرولىق وتكەنى بار. بۇل ەل كەڭەس وداعى ىدىراعان كەزدە الەمدەگى اسا ءىرى يادرولىق ارسەنالداردىڭ ءبىرىن يەلەنىپ قالدى. بىراق اقش-تىڭ باستاماسى بويىنشا ءوزىنىڭ قارۋىن 1990-جىلداردىڭ ورتاسىندا رەسەيگە بەرىپ, تولىقتاي قارۋسىزداندى جانە يادرولىق قارۋ باعدارلاماسىنان باس تارتتى.
بۇگىندە قازاقستان ورتالىق ازيادا جەتەكشى ءرول اتقارادى. دۇيسەنبى كۇنى امەريكالىق ءبىر ساياساتكەر ەل قازىر وزىندە يادرولىق باعدارلاما بار كەزدەگىدەن باي جانە قاۋىپسىز بولا ءتۇستى دەپ اتاپ ءوتتى. دەي تۇرعانمەن, وسى قار جامىلعان, ءبىر جارىم ميلليون تۇرعىنى بار ۇلكەن قالادا كەلىسسوزدەر كوپشىلىكتىڭ نازارىن اۋداردى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق بولىپ شىعار ەدى. وقيعادان بەلگى بەرەتىن جالعىز ورىن كەلىسسوزدەر وتەتىن Rixos وتەلى ماڭىنداعى قالا ورتالىعى بولدى.
دۇيسەنبى كۇنى وتەل الدىنداعى جاياۋ ءجۇرگىنشىلەر كوپ جۇرەتىن تابانجولدا يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى تۋرالى حاباردار 23 جاستاعى ستۋدەنتتەن پىكىر سۇرادىق. «قازاقستان يادرولىق باعدارلامادان باس تارتقان العاشقى ەل بولدى. يادرولىق باعدارلامانىڭ جاقسىلىعى شامالى. ول ءبارىمىز ءۇشىن, بۇكىل الەم ءۇشىن قاۋىپتى», دەدى ول.
تۇسكى ءۇزىلىس كەزىندە قوناق ءۇي سىرتىنداعى ساياباقتا قالاداعى پوشتا قىزمەتتەرى ءبىرىنىڭ مەنەدجەرى راۋان التىن وقيعادان قۇلاعدار ەكەنىن, الماتىدا كەلىسسوزدەر وتكىزىلەتىنىن بىلەتىنىن ايتتى. «ءبىز بەيبىتشىلىك جانە مامىلە ىزدەۋ جاعىندامىز, – دەيدى 26 جاستاعى جاس جىگىت. – بۇل شىن مانىندە قازاقستانعا كورسەتىلگەن ۇلكەن سەنىم. بۇل كەزدەسۋ اقش-تا, قىتايدا نەمەسە ءۇندىستاندا ەمەس, قازاقستاندا وتكەلى وتىر. ءبىز مۇنى ماقتان ەتەمىز».
Reuters, 26.02.2013
«ەشكىم دە الماتىدان تولىق شەشىلگەن ماسەلەمەن ورالۋدى كۇتپەيتىنى تۇسىنىكتى»
الەمدىك دەرجاۆالار قازاقستاننىڭ الماتى قالاسىنداعى يادرولىق باعدارلاما بويىنشا يرانمەن كەلىسسوزدەردەن سەرپىندى كەلىسىم كۇتىپ وتىرعان جوق, دەپ مالىمدەدى سەيسەنبى كۇنى ەۋروپالىق وداقتىڭ سىرتقى ساياسات جونىندەگى وكىلى. «ەشكىم دە الماتىدان تولىق شەشىلگەن ماسەلەمەن ورالۋدى كۇتپەيتىنى تۇسىنىكتى», دەپ مالىمدەدى كەلىسسوزدەر باستالعاننان كەيىن وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا مايكل مانن.
الەمدىك دەرجاۆالار, ەگەر تەھران باتىستاعىلار بومبا جاساۋعا باعىتتالۋى ىقتيمال دەپ قاۋىپتەنىپ وتىرعان يادرولىق قىزمەتىن قىسقارتاتىن بولسا, يران سارسەنبى كۇنى وزدەرىنىڭ كەيبىر سانكتسيالاردى الىپ تاستاۋ تۋرالى جاڭا ۇسىنىسىنا وڭ قاباق تانىتادى دەپ ۇمىتتەنەدى.
اقش, فرانتسيا, گەرمانيا, ۇلىبريتانيا, قىتاي جانە رەسەي بۇل ۇسىنىستارىن سەگىز اي ۇزىلىستەن كەيىن سەيسەنبى كۇنى الماتىدا باستالعان كەزدەسۋ كەزىندە جاسادى جانە يسلام مەملەكەتى ونى قاراستىرۋ ۇستىندە, دەپ مالىمدەدى ولاردىڭ وكىلى.
باتىس وكىلدەرى كەلىسسوزدەردىڭ ءبىرىنشى كۇنىن «پايدالى», ال يراننىڭ مەملەكەتتىك تەلەۆيزياسى پىكىرتالاس اۋانىن «وتە سالماقتى» دەپ اتادى.
قازاقستان قالاسىندا وتەتىن ەكى كۇندىك كەزدەسۋدىڭ قورىتىندىلارىن, ەگەر ديپلوماتيامەن جانە سانكتسيالارمەن ۋران بايىتۋ باعدارلاماسىن توقتاتۋدىڭ ءساتى تۇسپەسە, يراننىڭ يادرولىق نىساندارىنا شابۋىل جاساۋى ىقتيمال ەكەنىن ايقىن ۇقتىرعان يزرايل مۇقيات قارايتىن بولادى.
NBSNews, 27.02.2013
نەگە الماتى؟ يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا كەلىسسوزدەرگە قاتىسىپ جاتقان جۋرناليستەر وسىعان تاڭ-تاماشا
سەيسەنبى كۇنى يران مەن التى الەمدىك دەرجاۆا وكىلدەرى سەگىز ايعا سوزىلعان ۇزىلىستەن كەيىن تاياۋ شىعىستا جاڭا سوعىس وتىن تۇتاندىرۋى ىقتيمال تەھراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى ءتوڭىرەگىندەگى داۋ-دامايدى شەشۋگە ۇمتىلىپ, ءوزدەرىنىڭ العاشقى كەزدەسۋلەرىن وتكىزدى.
وسى جولى رەسمي وكىلدەر مەن جۋرناليستەر كەلىسسوزدەر ءۇشىن قازاقستانعا, الماتى قالاسىنا جينالدى.
كەلىسسوزدەر ۋاقىتىندا باسقا وتەلدە كۇتىپ وتىرعان جۋرناليستەر وزدەرىنە: «نەگە الماتى؟» دەگەن ساۋالدار قويىپ, تاڭقالىستارىن ءبىلدىرىپ جاتتى.
ءبىر قاراعاندا ىستامبۇل ناقتى تاڭداۋ سياقتى كورىنەدى, ويتكەنى, وسىنىڭ الدىنداعى ەكى كەزدەسۋ ناق سول قالادا ءوتتى (كەلىسسوزدەر سونداي-اق باعدات پەن ماسكەۋدە دە وتكىزىلدى). بىراق تۇركيا يرانمەن قاتىناسى ناشارلاعان ەلدەر قاتارىنا قوسىلدى. بەرتىنگە دەيىن ەكى ەل اراسىندا بەرىك قاتىناستار ورناعان-تىن. تۇركيا سيريا كوتەرىلىسشىلەرىن قولداعاننان كەيىن ول بۇزىلدى.
جەرگىلىكتى جۋرناليستەر قازاقستان نىشاندىق تۇرعىدان دۇرىس تاڭداۋ دەپ تۇسىندىرەدى. ويتكەنى, ول – يادرولىق قارۋدان باس تارتقان العاشقى پوستكەڭەستىك مەملەكەت. بۇعان قوسا, قازاقستان باتىس پەن يران اراسىنداعى بەيتاراپ ەل بولىپ تابىلادى.
التى الەمدىك دەرجاۆا – گەرمانيا, قىتاي, فرانتسيا, رەسەي, قۇراما شتاتتار مەن بىرىككەن كورولدىك جەنەۆانى ۇسىندى, يران باعداتتى قالادى. كەيىن ولار كەلىسسوزدەردى ستوكگولمدە وتكىزۋدى ۇسىنسا, يران الماتىنى قۇپ كوردى.
ءسويتىپ, التى الەمدىك دەرجاۆا باتىستى ۇسىنسا, يران شىعىستى ءجون سانادى.
وسىلايشا جۋرناليستەر مەن رەسمي ادامدار الماتىعا كەلدى. بىراق جۋرناليستەردىڭ كوپشىلىگىنە كەلىسسوزدەرگە قاتىسۋعا رۇقسات بەرىلمەدى. ديپلوماتتار مەن شەنەۋنىكتەر Rixos وتەلىندە اتالعان تاقىرىپتى تالقىلاپ جاتقاندا, 100-دەن استام جۋرناليست InterContinental قوناق ۇيىندە وتىردى.
كۇنى بويى جۇرگەن كەلىسسوزدەردەن كەيىن ەو-نىڭ سىرتقى ساياسات جونىندەگى وكىلى كەترين ەشتون جۋرناليستەرگە بىلاي دەپ حابارلادى:
«بۇگىن ءبىز پايدالى كەزدەسۋ وتكىزدىك, دەدى مايكل مانن. يران جاعى وتكەن كەشتىڭ بارلىق وقيعالارىن تالقى تارازىسىنا سالىپ, ءبىزدىڭ ۇسىنىستارىمىزدى وڭ تۇرعىدان قارايدى عوي دەپ ۇمىتتەنەمىز».
Global Post, 27.02.2013
يران وكىلى ەو وكىلىمەن ساۋىردە كەزدەسەدى
يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا باس كەلىسسوزشىسى سايد دجاليلي سارسەنبى كۇنى يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا التى الەمدىك دەرجاۆامەن كەلەسى كەلىسسوزدەردى 5-6 ساۋىردە قازاقتىڭ الماتى قالاسىندا ەو-نىڭ سىرتقى ساياسات جونىندەگى وكىلى كەترين ەشتونمەن جۇرگىزەتىنىن مالىمدەدى.
– 18 ناۋرىزدا ىستامبۇلدا ساراپشىلار دەڭگەيىندە كەڭەس شاقىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. سودان كەيىن 5-6 ساۋىردە الماتىدا يرانمەن 5+1 كەزدەسۋى وتكىزىلەتىن بولادى, – دەپ ءمالىمدەدى جۋرناليستەرگە دجاليلي.
Bloomberg, 27.02.2013
يران كەلىسسوزدەردە الەمدىك دەرجاۆالارعا قارسى ۇسىنىس دايىنداۋدا
الەمدىك دەرجاۆالار مەن يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ يادرولىق باعدارلاماسى بويىنشا ەكى كۇندىك كەلىسسوزدەرىن اياقتادى. تاراپتار پروبلەمانى ودان ءارى تالقىلاۋدى كەلەسى ايدان باستاپ جالعاستىرۋعا ۋاعدالاستى.
يران وكىلى سايد دجاليلي الماتىداعى ەكى كۇندىك ءماجىلىستى «بەتبۇرىستى ءسات» دەپ اتاپ, يرانعا «بۇرىنعىعا قاراعاندا شىندىققا جاقىن كەلەتىن جانە لوگيكالىق تۇرعىدان جوندەم» ۇسىنىس جاسالعانىن اتاپ كورسەتتى. تەحنيكالىق كەلىسسوزدەر 18 ناۋرىزدا ىستامبۇلدا, ساياسي ءپىكىرتالاستار 5 ساۋىردە الماتىدا قايتا جالعاسادى, دەپ مالىمدەدى جۋرناليستەرگە س.دجاليلي.
ەو-نىڭ سىرتقى ساياسات جونىندەگى وكىلى كەترين ەشتون كەلىسسوزدەردىڭ ەگجەي-تەگجەيىن اشپاي, يرانعا جاسالعان جاڭا ۇسىنىستاردى تەڭدەستىرىلگەن دەپ اتادى.
اقش باستاعان الەمدىك دەرجاۆالار, يراننىڭ يادرولىق باعدارلامالارىنا شەكتەۋدى قوسا العاندا, ساياسي باعىت ىزدەۋ ۇستىندە ەكەندىكتەرىن ايتادى. يزرايل كەلىسسوزدەر ناتيجە بەرمەسە, باعدارلامالاردىڭ دامۋىن توقتاتۋ ءۇشىن يراننىڭ يادرولىق نىساندارىن بومبالاۋى ىقتيمال ەكەنىن ەسكەرتىپ وتىر. اقش تا وسى ماقساتتا كۇش قولدانۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارمايدى. يران بولسا, ءوزىنىڭ باعدارلاماسى بەيبىت ماقساتقا باعىتتالعانىن كولدەنەڭ تارتادى.
قازاقستانداعى ەكى كۇندىك كەزدەسۋ وتكەن جىلدىڭ ماۋسىمىنان كەيىنگى العاشقىسى بولدى. سوڭعى كەلىسسوزدەرگە قاتىسىپ جاتقان رەسمي وكىلدەردىڭ سوزدەرىنە قاراعاندا, اقش پەن ونىڭ ارىپتەستەرى, ەگەر يران 20 پايىزعا بايىتىلعان ۋران ءوندىرىسىن توقتاتاتىن بولسا, وندا كەيبىر بانكتىك, مۇناي حيمياسى جانە التىنعا قاتىستى سانكتسيالاردى جەڭىلدەتەتىندىكتەرىن مالىمدەدى.
ءدجاليليدىڭ ايتۋىنشا, يران ءوزى قول قويعان حالىقارالىق شارتقا سايكەس ۋراندى بايىتۋعا قۇقىلى. ول سونداي-اق يرانداعى فوردو زاۋىتىن جابۋعا نەگىز جوق ەكەنىن مالىمدەدى. ورتاشا بايىتىلعان ۋران وندىرەتىن اتالعان زاۋىت بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ يادرولىق بايقاۋشىسىنىڭ باقىلاۋىندا ەكەنى بەلگىلى.
CNBC, 27.02.2013
يران, ر5+1 الماتىعا ساراپشىلار دەڭگەيىندەگى كەلىسسوزدەردەن كەيىن قايتا ورالادى
يران مەن الەمدىك دەرجاۆالار ىستامبۇلداعى ساراپشىلار دەڭگەيىندەگى كەلىسسوزدەردىڭ ءبىرىنشى كەزەڭىنەن كەيىن يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىن تالقىلاۋ ءۇشىن الماتىدا تاعى ءبىر كەزدەسۋ وتكىزۋگە ۋاعدالاستى, دەپ حابارلادى سارسەنبى كۇنى يراننىڭ Fars News اگەنتتىگى.
باياندامادا ەكى كەڭەس وتەتىن كۇن ناقتى كورسەتىلگەن, بىراق ساراپشىلار دەڭگەيىندەگى كەلىسسوزدەر الماتىداعى كەزدەسۋدەن بىرنەشە كۇن بۇرىن وتەتىن بولادى.
ەكى تاراپ سەيسەنبى جانە سارسەنبى كۇندەرى الماتىدا كەزدەسىپ, يراننىڭ يادرولىق قىزمەتىنە قاتىستى پروبلەمانى شەشۋگە تالپىنىس تانىتقان ەدى.
اعىلشىن راديوسى, 27.02.2013
يران, 5+1 توبى الماتىدا كەلىسسوزدەردىڭ 2-ءشى كۇنىن باستادى
يران مەن بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە بەس تۇراقتى مۇشەدەن تۇراتىن 5+1 توبى جانە گەرمانيا قازاقستاننىڭ الماتى قالاسىندا كەلىسسوزدەردىڭ 2-ءشى كۇنىن باستادى.
يران تاراپىنان باس كەلىسسوزشى يران جوعارى ۇلتتىق كەڭەسىنىڭ حاتشىسى سايد دجاليلي بولسا, ەو جاعىنان سىرتقى ساياسات جونىندەگى جوعارعى وكىل كەترين ەشتون بولىپ تابىلادى. ولار ءسارسەنبى كۇنى ءماجىلىس وتكىزدى.
يران مەن 5+1 توبى كەلىسسوز ۇستەلىنە جاڭا ۇسىنىستارمەن وتىرعاندارىن حابارلادى.
سەيسەنبى كۇنى وتكەن كەلىسسوزدەردىڭ ءبىرىنشى كۇنى بارىسىندا 5+1 توبى يراننان 20 پايىز بايىتىلعان ۋران ءوندىرىسىن قىسقارتۋدى, فوردوداعى يادرولىق نىسانىن جابۋدى تالاپ ەتتى. ءوز كەزەگىندە باتىس وكىلدەرى يرانعا قارسى قولدانىلعان التىن, مۇناي حيمياسى جانە بانكتىك سانكتسيالارىن ازايتاتىنىن ايتتى.
يران مەن 5+1 توبى نەگىزگى ەكپىندى يراننىڭ يادرولىق باعدارلاماسىنا تۇسىرە وتىرىپ, كەلىسسوزدەردىڭ بىرنەشە كەزەڭىن وتكىزدى. كەلىسسوزدەردىڭ سوڭعى راۋندى 2012 جىلدىڭ ماۋسىمىندا ماسكەۋدە ۇيىمداستىرىلعان ەدى.