بەيسەنبى, 16 مامىر 2013 2:53
بۇگىندە قازاقستاندا 188 مىڭعا جۋىق فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار جۇمىس ىستەيدى. بىلتىر ولار ءوز تۇتىنۋشىلارىنا 12514 مىڭ توننا ءداندى داقىل, 2126 مىڭ توننا كارتوپ ونىمدەرىن ۇسىنعان. بۇعان جەكە مەنشىك ءۇي شارۋاشىلىعىنان باسقا مالدىڭ 70-80 پايىزى ولارعا تيەسىلى ەكەنىن ەسكەرسەك, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدە, ساۋدادا فەرمەرلىك پەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋ وزەكتى مىندەت بولىپ قالا بەرەتىنى انىق.
بەيسەنبى, 16 مامىر 2013 2:53
بۇگىندە قازاقستاندا 188 مىڭعا جۋىق فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار جۇمىس ىستەيدى. بىلتىر ولار ءوز تۇتىنۋشىلارىنا 12514 مىڭ توننا ءداندى داقىل, 2126 مىڭ توننا كارتوپ ونىمدەرىن ۇسىنعان. بۇعان جەكە مەنشىك ءۇي شارۋاشىلىعىنان باسقا مالدىڭ 70-80 پايىزى ولارعا تيەسىلى ەكەنىن ەسكەرسەك, اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋدە, ساۋدادا فەرمەرلىك پەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى وركەندەتۋ وزەكتى مىندەت بولىپ قالا بەرەتىنى انىق.
الايدا, بۇل سالادا ءالى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاعان تۇيتكىلدى ماسەلەلەر جەتەرلىك. ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا لايىقتى ۇلەس قوسۋدى العى ماقسات ساناعانىمەن, اۋىلشارۋاشىلىق تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ بۇل ويى ۇلكەن قيىندىقتارمەن جۇزەگە اسىپ كەلە جاتقانى جاسىرىن ەمەس. ونى قىزىلجار ءوڭىرى فەرمەرلەرىنىڭ باسقوسۋى انىق اڭعارتتى. فەرمەرلەر وداعى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى اۋەزحان دارينوۆ اۋىلدىقتاردىڭ تىرەگى – ەل فەرمەرلەرىنىڭ كوكەيكەستى پروبلەمالارىمەن جاقسى تانىس بولعانىمەن, ناقتى ىسكە كەلگەندە قاۋقارسىز بولىپ شىقتى. ول تۇسىنىكتى دە. ويتكەنى, كەلەلى جيىندا بىرقاتار ماسەلەلەردىڭ ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە شەشىلۋ قاجەتتىگى انىق اڭعارىلدى. ساراپتامالىق تالداۋ ماتەريالدارى كورسەتكەندەي, وتكەن جىلعى قۇرعاقشىلىقتان ۇلكەن جاپا شەككەندەردىڭ ءبىرى– ۇساق شارۋاشىلىقتار. 1,5 ميلليون گەكتار استىقتىڭ كۇيىپ كەتۋىنە بايلانىستى تۇقىم جەتىسپەۋشىلىگى ەرەكشە الاڭداتادى. سول سياقتى, ءالى كۇنگە دەيىن جانار-جاعارمايمەن قامتاماسىز ەتۋ جايى دا تۇبەگەيلى شەشىلمەي كەلەدى. سونىڭ سالدارىنان كوكتەمگى-كۇزگى دالا جۇمىستارى كەزىندە قولبايلاۋلار تۋىپ جاتادى. ونىڭ ورنىقتىلىعىن رەتتەي قوياتىنداي اينالىم قارجى تاپشىلىعىنان قولجەتىمدى باعادان قاعىلاتىن جايتتار دا ءجيى ۇشىرايدى. فەرمەرلەردىڭ ەندىگى ءبىر الاڭداۋشىلىعى دەمەۋقارجىلىق قولداۋعا قاتىستى كوپ ايتىلدى. سول سەبەپتى ءىرى اگروقۇرىلىمدارعا بىردەن 4,5 ميلليارد تەڭگەنى ۇستاتا سالماي, 500 ميلليون تەڭگەدەن اسىرماۋدى, قاراجاتتىڭ بارىنشا تەڭ, ءادىل ءبولىنۋىن جاقتادى. ءىرى كولەمدى ەگىستىك جەرلەرى بار الپاۋىت حولدينگتەر مەن ينۆەستورلارعا بارىنشا جومارتتىق كورسەتىلۋى, شارۋا-فەرمەرلەردىڭ كەيىنگە ىسىرىلىپ قالا بەرۋى تۇسىنىكسىز. الايدا, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى ءۇشىن بارلىق قۇرىلىمدارعا تەڭ جاعداي جاساۋ تيىستىلىگى قانشا ايتىلسا دا, دەرەكتەر سوڭعى 10 جىلدا ۇكىمەت تاراپىنان بولىنگەن قاراجات فەرمەرلەردىڭ پايداسىنا شەشىلىپ وتىرماعانىن كورسەتىپ بەردى. ىلۋدە بىرەۋدىڭ قولى جەتسە, سوعان ءماز. دەمەۋقارجى مەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە تۇرىندەگى قولداۋ شارالارى وبلىس اكىمدىگى مەن فەرمەرلەر وداعى فيليالى اراسىندا مەموراندۋم تۇرىندە كورىنىس تاپقانىمەن, قاراستىرىلاتىن قارجى, تەڭىزدىڭ تامشىسىنداي عانا.
«ءمۇيىز سۇرايمىن دەپ ءجۇرىپ ساقالدان ايىرىلىپتى» دەمەكشى, قارجى مينيسترلىگىنىڭ سالىق جۇيەسىنە ەنگىزگەلى وتىرعان وزگەرىستەرى دە اۋىلدىقتاردى تىعىرىققا تىرەپ, جاعدايىن كۇرت قيىنداتىپ جىبەرۋى ابدەن مۇمكىن. اڭگىمە بۇرىنعى بىرىڭعاي جەر سالىعىنىڭ ورنىنا سالىقتىڭ ارتاراپتاندىرىلعان ەكى ءتۇرىنىڭ, اتاپ ايتقاندا, جەر سالىعى مەن وندىرىستەن تاپقان تابىسىنان سالىق الۋ توڭىرەگىندە بولىپ وتىر. فەرمەرلەردى توقسان سايىن دەكلاراتسيا تاپسىرىپ, كۇندەلىكتى تولىققاندى ەسەپ-قيساپ جۇرگىزۋ ماشاقاتىنان گورى, سالىقتىق وزگەرىستەر قولداۋ تاپقان جاعدايدان كەيىنگى احۋال قاتتى الاڭداتاتىنى ءبىلىنىپ تۇردى. سول سەبەپتى شارۋا جانە فەرمەرلىك شارۋاشىلىقتار ءۇشىن ءوندىرىس قالدىقتارى مەن شىعىندارىنا سالىناتىن ەكولوگيالىق سالىقتى قوسىپ, بۇرىنعى بىرىڭعاي جەر سالىعىن قالدىرۋ ۇسىنىسى ءبىراۋىزدان قولداۋ تاپتى. م.جۇماباەۆ اۋدانى «كۋلومزينو» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى نيكولاي سافونوۆ فەرمەرلەردىڭ ەسەپ-قيساپپەن اينالىسىپ ءجۇرەتىن ۋاقىتى جوق, ناقتى ىسپەن شۇعىلدانۋى ءتيىس. اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىرمەي-اق بىرىڭعاي جەر سالىعىن قالدىرعان ءجون دەسە, اققايىڭ اۋدانى «پولتاۆكا» جشس ديرەكتورى ەلتاي زىكىرين ارىپتەسىنىڭ ويىن قوستاپ, ءىر كومپانيالاردان شىعىپ, وزدەرىنە قوسىلعىسى كەلەتىن ۇلەسكەرلەردىڭ جەر تەلىمدەرىن الۋ مىڭ ءبىر ماشاقات ەكەنىن قىنجىلا ايتادى. مامليۋت اۋدانى «امەتيست» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى تالعات ءالجانوۆ «سىباعا» مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ باعدارلاماسىنىڭ باستاپقىدا جاقسى ءورىس العانىمەن, كەيىن سايابىر تارتىپ بارا جاتقانىنا وكىنىش ءبىلدىرەدى. ول جەڭىلدەتىلگەن نەسيەگە 400 باس ءىرى قارا مالىن العان. سۋدىڭ قيىندىعىن ءبىراز كورسە دە, شەشىلگەنگە ۇقسايدى. ءوسىرىپ وتىرعانى اسىل تۇقىمدى رەپرودۋكتور مال بولعاندىقتان, وزگەلەرگە ساتۋى ءتيىس. ونى ساتىپ الۋشى تابىلماسا, نەسيەنى ۋاقىتىلى قايتارا الماي قالامىن با دەگەن كۇدىگى بەكەر ەمەس. قازىر شارۋاشىلىقتار جاپپاي مال باعۋعا كوشتى. سوندىقتان ءتيىستى ۆەدوموستۆولار مال تولدەرى مەن ونىمدەرىن وتكىزۋدە سۇرانىس پەن ۇسىنىستىڭ تەڭگەرمەلىگىن ەرتەرەك ويلاستىرۋى قاجەت. ويتكەنى, مايدا فەرمەرلەردىڭ ساتىپ الۋ قاۋقارى تومەن. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ارداگەرى سەرىكباي ەلەمەسوۆتىڭ «جەر جارعىلىق نەمەسە كەپىلدىك قور بولماۋعا ءتيىس. ول – بولىنبەيتىن قور, ەل ىرىزدىعى» دەگەن ءسوزى دە ويلاندىرماي قويمايدى. ول ينۆەستورلاردىڭ جەردى بارىنشا قارپىپ قالىپ, ونىڭ شىن يەلەرى – ۇلەسكەرلەردى كۇيزەلتىپ وتىرعانى جونىندە ناقتى مىسالدار كەلتىردى. ماسەلەن, شال اقىن اۋدانى سوتسيال اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى وسىنداي كەلەڭسىز جايتتى باستارىنان وتكەرگەن. يەسىز جاتقان جەر تەلىمدەرىن ۇساق شارۋاشىلىقتار يگەرەيىن دەسە, بەرگىسى جوق. سونىڭ سالدارىنان جەرلەرى قولدان قولعا وتكەن اۋىلدىقتار ۇلەسىندە ەشتەڭە قالمادى دەۋگە بولادى. ءتىپتى, الماتى, استانادا تۇرىپ, ءبىر تيىن ينۆەستيتسيا سالماستان جۇمىرتقادان ءجۇن قىرقۋدى كوزدەيتىن جەر قوجايىندارى جوق ەمەس. بۇدان كەيىن جالعىز اسىراۋشىمىز – جەر-انا توزباعاندا قايتەدى؟ اۋىلداردى تاراپ كەتۋدەن قۇتقارۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى– فەرمەرلىك قوجالىقتاردى نىعايتۋ. ولاردىڭ وگەيدىڭ كۇنىن كەشىپ وتىرعانى مىناۋ. قوردالانىپ قالعان شەتىن ماسەلەلەردى ايتا باستاساق, ىرىلەندىرۋ جايىن كولدەنەڭ توسادى. بۇعان دەيىن دە بىرىكتىرۋدەن ۇتىلماساق, ۇتقان جوقپىز. قايتا تالايلارىمىزدى كۇشتەپ, ەرىكسىز قوسۋ سالدارىنان جەر تەلىمدەرىمىزدەن ايىرىلىپ, بۇرىنعى كۇنىمىزگە زار بولىپ قالدىق, دەيدى ەندىگى ءۇمىتىن ۇكىمەتتەن كۇتكەن فەرمەرلەر.
قالاي دەسەك تە, باسقارۋشىلىق تاجىريبەلەرى مول, اۋىلشارۋاشىلىق ىسىندە ابدەن ىسىلعان, جەر وڭدەۋ مادەنيەتىن, جاڭا عىلىمي, تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى يگەرگەن, اۋىلدىڭ بىردەن-ءبىر اسىراۋشىسى, ساقتاۋشىسى سانالاتىن شارۋا قوجالىقتارىنا جان-جاقتى قولداۋ قاجەت-اق.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان».
توقتار زىكىرين,
جۋرناليست.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.