ەلدىك مارتەبە

سەيسەنبى, 22 قاڭتار 2013 7:19

ەحرو-2017 كورمەسىنىڭ استانادا ءوتۋى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تاعى ءبىر الەمدىك جەڭىسىالەم مەملەكەتتەرى باسەكە زامانىندا ءتۇرلى تاڭداۋىن جاساپ, ءوزىن­دىك دامۋ جولىن تابۋدا. تاڭداۋىنان جا­ڭىل­ماعان قازاقستان دامۋدىڭ وزىندىك داڭعىل جولىندا تاعى ءبىر جەتىستىككە جەتتى, ياعني ەلوردامىزدا «بولاشاق­تىڭ ەنەرگياسى» تاقىرى­بىن­دا الەم­دىك ەحرو-2017 كور­مە­سىن وتكىزۋ ءمار­­تەبەسىنە يە بولدىق. از ۋاقىتتا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ وزىق تا ءومىر­­شەڭ, تۇعىرى بيىك, كو­رەگەن ساياسا­تى­نىڭ ارقاسىندا الاش جۇرتى الە­ۋە­تى جاراسقان, ىرگەسى بە­رىك, بەدەلى زور مەملەكەتكە اينالدى.

سەيسەنبى, 22 قاڭتار 2013 7:19

ەحرو-2017 كورمەسىنىڭ استانادا ءوتۋى – ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ تاعى ءبىر الەمدىك جەڭىسىالەم مەملەكەتتەرى باسەكە زامانىندا ءتۇرلى تاڭداۋىن جاساپ, ءوزىن­دىك دامۋ جولىن تابۋدا. تاڭداۋىنان جا­ڭىل­ماعان قازاقستان دامۋدىڭ وزىندىك داڭعىل جولىندا تاعى ءبىر جەتىستىككە جەتتى, ياعني ەلوردامىزدا «بولاشاق­تىڭ ەنەرگياسى» تاقىرى­بىن­دا الەم­دىك ەحرو-2017 كور­مە­سىن وتكىزۋ ءمار­­تەبەسىنە يە بولدىق. از ۋاقىتتا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ وزىق تا ءومىر­­شەڭ, تۇعىرى بيىك, كو­رەگەن ساياسا­تى­نىڭ ارقاسىندا الاش جۇرتى الە­ۋە­تى جاراسقان, ىرگەسى بە­رىك, بەدەلى زور مەملەكەتكە اينالدى.

قازاقستان ءوز دامۋىندا ەكونوميكاسى دامىعان ەلدەردىڭ ءتاجىري­بە­سىن قايتالاۋعا ەمەس, كەرىسىنشە, تال­داپ-قو­رىتۋعا ۇمتىلىپ, ولار ءۇشىن ءوز نا­رىعىن اشا وتىرىپ, الەم ەلدە­رىن ەكو­نوميكالىق داعدارىستان شى­عۋ­دىڭ جول­دارىن بىرلەسىپ ىزدەۋگە شاقىردى. ەل تىزگىنى سارابدال ساياساتكەر نۇر­سۇل­تان ءابىش ۇلى نازار­باەۆتىڭ قو­لىن­دا بولعانى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە زور ناتيجە بەرگەنىن تاريح ايعاقتاپ وتىر. بۇل مىقتى ساياسات ءوز ەلىمىزدە عانا ەمەس, وزگە ەلدەردىڭ دە قىزىعۋ­شىلىعىن تۋدىرىپ وتىرعا­نى بەلگىلى.قۋاتتى قازاقستاندى قۇرۋ ءۇشىن قۋاتتى ەكونوميكا كەرەك, ەندەشە  ەحرو-2017 بىزدىڭ ەلدىڭ دامۋىنا زور سەرپىلىس بەرەتىن اسا ماڭىزدى شارا بولماق. ەلباسى ن.نازارباەۆ ءوز ءسو­زىندە: بۇل – الەمنىڭ ءبىزدىڭ ەلى­مىز­دىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارىن­دا­عى تا­بىستارى مەن قول جەتكىزگەن بي­ىك­تەرىن مو­يىن­داعانىنىڭ بەلگىسى. سون­دىقتان ول – جالپى ەلىمىزدىڭ جار­­قىن تابىسى. ءنا­تيجەلى تابىسقا قول جەتكىزگەن جۇ­مىستارى ءۇشىن وسى ىسكە قاتىسقان بار­لىق ماماندار مەن قىز­مەت­كەر­لەرگە ءوزىمنىڭ العىسىمدى ءبىل­دىرەمىن. بۇل – جالعىز استانا­نىڭ ەمەس, جال­­­پى قازاقستاننىڭ جەڭىسى, دەپ وسى جە­تىستىكتىڭ ەرەكشە ما­ڭىز­دى­لىعىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن.بۇل ۇلى سەنىمگە دە ەلباسى – قا­زاق ۇلتىنىڭ نار تۇلعاسى ن.نازار­باەۆتىڭ الەم ساياساتكەرلەرىنىڭ ارا­سىن­داعى اسقاق ابىرويىنىڭ ارقا­سىن­دا قول جەتكىزىلگەنىن بارشا جۇرت بىلەدى. ەحرو-2017 كورمە­سىن تمد ەلدەرىندە, بۇكىل تۇركى الە­مىندە تۇڭ­­­­عىش رەت قازاقستان  ءوت­كىزگەلى تۇر.كولەمى جاعىنان وليمپيا ويىندارى مەن دۇنيەجۇزىلىك فۋتبول چەمپيوناتىنان كەيىنگى ورىندا تۇرعانى وسى كورمە.كورمە مەن ءۇشىن تانىس سالا بول­عاندىقتان, ەحرو-2017 قازاق­ستان­­عا الەم ەلدەرىنىڭ اراسىندا ءۇل­كەن بەدەل جانە ابىروي اكەلەتىنىنە تو­لىق سەنىم­دىمىن. ولاردى اتاپ-اتاپ ايتار بولساق, مىنا جايلارعا باسا كو­ڭىل ءبو­لە الامىز.ەڭ الدىمەن, كورمەنىڭ وتكى­زى­لۋى قازاقستاندا عىلىم مەن ءبى­لىم­نىڭ دامۋىنا ناقتى اسەر ەتەدى.قازاقستاندا «بولاشاق ەنەرگياسى» تاقىرىبىندا وتەتىن كورمە ءداس­تۇرلى ەنەرگياعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ ماق­سا­تىن كوزدەيدى. ءبىز ونىڭ عالام­دىق سالدارىن قازىردىڭ وزىندە كورۋ­دەمىز – ول مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى مەن وزون قاباتى­نىڭ جۇقارۋىنان تانىلۋدا.ەلىمىزدە ەنەرگيانىڭ بالامالى كوزدەرىن, سونىڭ ىشىندە جەل قۋاتىن پايدالانۋدى دامىتۋ ءۇشىن ناقتى عى­لىمدى دامىتىپ, جاعداي جاساۋ قا­جەت. ول ءۇشىن تەك جەل مەن سۋدىڭ, كۇن­نىڭ بولۋى عانا جەتكىلىكسىز.كورمە وتكەننەن كەيىن قالعان نى­سان­داردىڭ ءبىرازى عىلىمي زەرتحانالار, عىلىمي ورتالىقتار, زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى رەتىندە پايدالانىلادى. بۇل تۋرالى سىرتقى ىستەر مي­نيسترىنىڭ ورىنباسارى ءراپىل جوشىباەۆ ءما­لىم­دەگەن بولاتىن. ونىڭ نە­گى­زىندە زەرتتەۋ ورتالىعى قۇرىلا­دى. ونى «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» اق قارا­ۋىنا بەرۋ جوسپارلانعان. بۇل ەلىمىزدە عىلىم سالاسىن دامىتۋ جو­­­لىنداعى ۇلكەن ساياسي قادام بولماق.ەندى كورمەنىڭ ساياسي اسەرىن اتايىق.دۇنيەجۇزىلىك كورمەلەردىڭ تاريحىنا كوز جۇگىرتسەك, ول 1851 جىلى لوندوندا وتكەن بارلىق حالىق­تار­دىڭ ونەركاسىپتىك ەڭبەكتەرىنىڭ ۇلى كورمە­سىنەن باستاۋ العانىن جانە وسى ۋاقىت­قا دەيىن جالعاسۋدا ەكەنىن كورە­مىز. كورمە قىزمەتىن رەتتەۋ ماق­سا­تىندا 1928 جىلى پاريجدە حا­لىق­ارالىق كورمەلەر بيۋروسى قۇ­رىلدى. قازىرگى كۇندە بۇل ۇيىم حالىقارالىق قۇرى­لىمداردىڭ ەڭ ەجەلگى جانە تاڭ­داۋ­لىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. ونىڭ قۇرا­مىنا 157 مەملەكەت كىرەدى. سوعان بايلانىستى حا­لىقارالىق كورمەنى وتكى­زەتىن مەملەكەت ساياسي تۇرعىدان تۇراقتى ءارى بەدەلدى بولۋى شارت.ەحرو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ دا­مۋ­دىڭ داڭعىل جولىنا تۇسكەن قا­زاق­ستان ءۇشىن زور مەرەي. ۇلكەن ساياسي ءما­نى بار مۇنداي تابىسقا قول جەتكىزۋ ەلىمىزدىڭ بەدەلىن ەسەلەي ءتۇس­كەنى ايداي الەمگە ايان. مۇنى قازىرگى تاڭدا بۇكىل الەم ءباسپاسوزى جارىسا جازىپ جاتقانى بەلگىلى. بۇل دەگەنىڭىز ورنى بولەك ەرەكشە ساياسي مارتەبە.ەحرو-2017 كورمەسىنىڭ ەكو­نو­مي­كاعا اسەرى ناقتى بولماقشى.كورمەنى وتكىزۋگە دايىندىق بارىسىندا قازاقستاننىڭ ينۆەستي­تسيا­لىق تارتىمدىلىعى ارتىپ, شا­عىن جانە ورتا بيزنەس, ونەركاسىپ جانە ءون­دىرىس وشاقتارى دامۋدىڭ جاڭا بەلە­سىنە تۇسە­دى. مىسالى, 2010 جىلى شان­حاي­دا وتكەن دۇنيە­جۇ­زىلىك كور­مەنىڭ ءنا­تيجەسىندە مىنانداي ءناتي­جەلەرگە قول جەتكەنى ءمالىم.قىتاي پاۆيلونى ۇستىندە ورنا­لاس­قان كۇننەن ەنەرگيا الۋ پانەل­دەرى 30 مىڭ شارشى مەتر جاقىن ماڭداعى نىسانداردى كۇن ەنەرگياسىمەن قام­تاماسىز ەتكەن. كورمەنىڭ جال­پى اۋقى­مى 5,28 شارشى شاقى­رىمدى قامتىپ, وعان 190-نان استام مەملەكەت جانە شامامەن 73 ملن. ادام قاتىسقان. كور­مە ۇيىمداس­تى­رۋ­شىلارعا 12 ملرد. دوللار پايدا اكەلگەن. ورتا بيزنەس تابىسى كەم دەگەندە 20 پايىزعا ارتقان. ەحرو كەزىندە شانحاي كاسىپورىن­دارى ءتۇر­لى جوبالارعا 1,2 ملرد. دوللار كو­لە­مىندە قارجى تارتقان. شانحاي تاك­سو­پاركى ەكولوگيالىق تازا رە­سۋرس­تارمەن جۇرەتىن 1000 ماشيناعا تو­لىققان. وسىلاي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, كور­مە وتكىزۋ ناتيجەسىندە شانحاي پەكين وليمپياداسىنا قاراعاندا 3 ەسە ار­تىق پايدا ءتۇسىرىپتى. ەحرو-نى ءوت­كى­زۋدىڭ قاي جاعىنان دا پايدالى­لىعىنا مۇنان ارتىق قانداي ناقتى دالەل كەرەك؟وسىنداي جاقسىلىق ءبىزدى دە كۇتىپ تۇرعاندىعى تالاسسىز. بۇل كور­مەنى دايىنداۋ بارىسىندا استا­نانىڭ ين­فراقۇرىلىمى ءسوزسىز داميدى, سونىمەن قاتار جاڭا قوناق­ۇيلەر سالىنىپ, كوپتەگەن جۇمىس ورىن­دارى اشىلادى. كورمەگە قا­تىستى قۇرىلىستار, ءتۇرلى ازىرلىك جۇ­مىس­تارى قالا ەكونو­ميكا­سىنىڭ بارلىق سالالارىنا وڭ ىقپال ەتەدى. قۇرى­لىس ونەركاسىبى, كو­لىك, تۋريزم, سونىڭ ىشىندە دەمالىس ورىندارى, الەۋمەت­تىك سالالار قىسقا مەر­زىمدە قارقىن الىپ, جۇمىس ورىندارى كو­بەيەدى, ساۋدا-ساتتىق اۋقىمى ۇلعايا­دى.كورمەنىڭ قازاقستاننىڭ سىرت­­قى يميدجىنە اسەرى قانداي دەگەن ماسە­لەنىڭ دە باسى اشىق.استاناعا كورمە وتكىزىلەتىن 3 اي­دىڭ ىشىندە 5 ميلليوننان استام ادام كەلەدى دەپ كۇتىلىپ وتىر. بۇل سانسىز ينۆەستور, ساياساتكەرلەر, تۋريستەر, جۋر­­ناليستەر, ياعني قازاق­ستاننىڭ الەم­دەگى ءيميدجىن قالىپ­تاستىرۋدا ۇلكەن ورنى بار ادامدار توبى. ەحرو-2017 كورمەسىن وتكىزۋ بۇعان دە­يىن ەكونومي­كالىق ءتيىمدى ينۆەستورلار مەكەنى بولىپ كەلگەن ەلىمىزدىڭ ىسكەرلىگى مەن قولدا بار مەملەكەتتىك قۋاتىمىزدى كورسەتۋگە تولىق ءمۇم­كىندىك بەرەدى.ەحرو-2017 كورمەسىنەن جالپى ادامزات جارقىن بولاشاقتىڭ ءسۇيىن­شىگە تولى جاڭالىقتارىن كۇ­تە­تىنىن دە ەستەن شىعارماعانىمىز ابزال.قازىرگە دەيىن الەمدە وسىنداي 63 كورمە وتكىزىلگەن ەكەن. وسىعان دەيىن­گى 161 جىل ىشىندە حالىق­ارا­لىق كور­مە بيۋروسىنىڭ وزىندىك مۇ­راسى قاتا­رىندا لوندونداعى حرۋس­تال سارايى, پاريجدەگى ەيفەل مۇناراسى, سول قالاداعى الەكساندر ءىىى كوپىرى, الەم­دەگى ەڭ ۇلكەن كۇمبەز استىنداعى پاۆيلون – ۆەناداعى روتوندا, مەل­­بۋرن­دەگى پاتشالىق كور­مە پاۆيلونى سياق­تى ساۋلەت ونە­رىنىڭ عاجاپ تۋىندىلارىن اتاي الامىز. مۇنىڭ ءبارى الەمدىك كورمە وتكىزۋ ناتيجە­سىندە قول جەتكىز­گەن باعا جەتپەس دۇنيەلەر بولىپ تابىلادى.استانا كورمەسىنىڭ باستى تاقى­رىبى – «بولاشاق ەنەرگياسى». ەندەشە, ەحرو-2017 كورمەسى دە جا­ڭا تەحنولوگيالار مەن عىلىمي جا­ڭا­لىق­تارعا تولى بولاتىنىنا سە­نە­مىز. ال­داعى كەزدە سالىناتىن عي­ما­راتتار مەملەكەتكە تابىس اكەلىپ, ەل يگىلىگىنە نەگىزدەلگەن ەكونومي­كانىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالارى حاق.استانا الەم ەلدەرى ءۇشىن تاتۋ­لىقتىڭ جانە بىرلىكتىڭ عانا نىشانى ەمەس, سونىمەن بىرگە ەلوردامىز بارشامىزدى ءوزىنىڭ جاڭا دا اسەم ساۋلە­تىمەن تاڭ قالدىرۋدا. ۇلتارا­لىق تامىرى تەرەڭ دوستىعى بار مەم­لەكەت­تىڭ كورمەدە كورسەتەتىن جەتىستىكتەرى مول بولارى تالاسسىز. ەحرو-2017 بولا­شاق ەنەرگياسى ماسەلەسىنە قا­تىس­تى جاھاندىق ءما­سەلەلەردى شەشە­تىن, سول ارقىلى ادام­زات بالاسىنا قىزمەت ەتە­تىن عىلىمي جاڭا­لىق­تارىمەن تاريحتا قالارى ءسوزسىز.قازاقستاندى قۋاتتى ءارى جاڭا­شىل تەحنولوگيا وتانىنا اينالدىرۋ جانە كۇشتى مەملەكەت قۇرۋ جولىندا ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ بارشا جۇرت­­تىڭ رۋحىن كوتەرۋگە سەپ­تەسەتىن تاعى ءبىر ىزگى باستاماسىن بارشامىز قول­داي­مىز. ەلدىك سىنىنا اينالاتىن بۇل اسا ماڭىزدى ءىس-شارانى ابىرويمەن وتكى­زۋگە, ارينە, ءبارىمىز اتسالىسامىز.سەرىك ابدۋللاەۆ,«اتاكەنت» قازاقستان ىسكەرلىك ىنتىماقتاستىق ورتالىعى» اق باسقارماسىنىڭ توراعاسى – پرەزيدەنتى, الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى.