بەيسەنبى, 25 ءساۋىر 2013 2:30
تۇركيانىڭ انكارا قالاسىندا ازياداعى كونستيتۋتسيالىق سوتتار مەن بالاما ينستيتۋتتار قوعامداستىعىنا مۇشە ەلدەر كوميتەتىنىڭ كەزدەسۋى ءوتىپ, ونىڭ بارىسىندا قازاقستان كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىن وسى ازيالىق قۇرىلىمنىڭ قۇرامىنا قابىلداۋ تۋرالى ماسەلە قارالدى. ءبىز اتالعان كەزدەسۋگە قاتىسقان ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ي.روگوۆپەن حابارلاسىپ, ونىڭ ءمان-جايىن اڭگىمەلەپ بەرۋىن سۇرادىق.
بەيسەنبى, 25 ءساۋىر 2013 2:30
تۇركيانىڭ انكارا قالاسىندا ازياداعى كونستيتۋتسيالىق سوتتار مەن بالاما ينستيتۋتتار قوعامداستىعىنا مۇشە ەلدەر كوميتەتىنىڭ كەزدەسۋى ءوتىپ, ونىڭ بارىسىندا قازاقستان كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىن وسى ازيالىق قۇرىلىمنىڭ قۇرامىنا قابىلداۋ تۋرالى ماسەلە قارالدى. ءبىز اتالعان كەزدەسۋگە قاتىسقان ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ي.روگوۆپەن حابارلاسىپ, ونىڭ ءمان-جايىن اڭگىمەلەپ بەرۋىن سۇرادىق.
– يگور يۆانوۆيچ, ازياداعى كونستيتۋتسيالىق سوتتار مەن بالاما ينستيتۋتتار قوعامداستىعىنا قازاقستان كونستيتۋتسيالىق كەڭەسىنىڭ كوپتەن كۇتكەن قابىلدانۋ وقيعاسىن قالاي باعالايسىز؟
– ءيا, بۇل ءبىر قۋانىشتى جاعداي بولدى, بۇگىنگى كۇننەن باستاپ ەلىمىز اتالعان وڭىرلىك قوعامداستىعىنا تولىق قۇقىلى مۇشە بولىپ ەندى. بۇل – كونستيتۋتسيانىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى قازاقستاننىڭ جەتىستىكتەرىن حالىقارالىق قاۋىمداستىق مويىنداۋىنىڭ كەزەكتى ءبىر ايعاعى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. وتكەن جىلى قازاقستان, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس, دەموكراتيا جانە قۇقىق ۇستەمدىگى سالاسىنداعى يدەيالارمەن الماسۋ جونىندەگى جالپىعا تانىلعان حالىقارالىق فورۋم بولىپ تابىلاتىن ەۋروپا كەڭەسىنىڭ قۇقىق ارقىلى دەموكراتيا ءۇشىن ەۋروپالىق كوميسسياسىنىڭ (ۆەنەتسيا كوميسسياسىنىڭ) قۇرامىنا قابىلدانعان بولاتىن.
– اتالعان قوعامداستىق قاشاننان بەرى قىزمەت ىستەپ كەلەدى؟
– بۇل قوعامداستىق ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىقتاردى – دەموكراتيانى, قۇقىقتىڭ ءرولىن, ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا ازيا ەلدەرى كونستيتۋتسيالىق ادىلەت ورگاندارىنىڭ وڭىرلىك فورۋمى رەتىندە ءۇش جىل بۇرىن قۇرىلعان بولاتىن.
بۇگىنگى تاڭدا الەمدە اراب, افريكا, ەۋروپا, لاتىن امەريكاسى ەلدەرىنىڭ, پورتۋگال ءتىلدى جانە فرانك ءتىلدى ەلدەردىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتتارىنىڭ قوعامداستىقتارى قىزمەت اتقارىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە بۇعان قوسارىم, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ وسىنداي وڭىرلىك فورۋمدا جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسى جەتكىلىكتى. 1997 جىلدان بەرى ول, قۇرامىنا ارمەنيانىڭ, بەلارۋستىڭ, مولدوۆانىڭ, رەسەيدىڭ, تاجىكستاننىڭ جانە ۋكراينانىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتتارى كىرەتىن جاڭا دەموكراتيا ەلدەرى كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ كونفەرەنتسياسىنا قاتىسادى. وعان مۇشە بولۋ, كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا كونفەرەنتسيالار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, سەمينارلار جانە ت.ب. اياسىندا تۇراقتى تۇردە اقپارات, پىكىر الماسىپ وتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
– جالپى بۇل قوعامداستىق قالاي قۇرىلعان ەدى؟
– ازيا قۇرلىعىندا مۇنداي قۇرىلىمدى قۇرۋ يدەياسى 2005 جىلى موڭعولستاننىڭ استاناسىندا وتكەن ازيا ەلدەرى كونستيتۋتسيالىق سوتتارى سۋديالارىنىڭ ءۇشىنشى سەمينارىندا كوتەرىلىپ, كەيىن 2007 جىلى يندونەزيانىڭ, كورەيانىڭ, موڭعولستاننىڭ جانە ءفيليپپيننىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتتارى ءوزارا تۇسىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويدى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن دايىندىق جاساۋ كوميتەتىن قۇردى. ىزىنشە قوعامداستىقتىڭ مودەلىن, جارعىسىنىڭ جوباسىن جانە باسقا دا ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ بويىنشا بىرقاتار كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى.
2010 جىلعى 12 شىلدەدە دجاكارتا قالاسىندا (يندونەزيا) كورەيانىڭ, يندونەزيانىڭ, مالايزيانىڭ, موڭعولستاننىڭ, تايلاندتىڭ, وزبەكستاننىڭ جانە ءفيليپپيننىڭ كونستيتۋتسيالىق سوتتارى مەن بالاما ورگاندارى باسشىلارىنىڭ قورىتىندى كەزدەسۋى ءوتتى. ونىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا ازيا ەلدەرى كونستيتۋتسيالىق سوتتارى مەن بالاما ورگاندارىنىڭ قوعامداستىعىن قۇرۋ تۋرالى دەكلاراتسيا جانە ونىڭ مارتەبەسى قابىلداندى. كەيىنىرەك قوعامداستىققا رەسەي, تۇركيا, تاجىكستان جانە پاكستان قوسىلدى.
– دۇرىس ەكەن. ال ەندى بۇل قوعامداستىق قانداي ماقساتتى كوزدەيدى؟
– جارعىسىنىڭ 2-بابىنا ساي ازيالىق قوعامداستىق دەربەس, تاۋەلسىز جانە ساياساتتان تىس مەكەمە رەتىندە قىزمەت اتقارادى. ونىڭ مىندەتتەرىنە مۇشەلەردىڭ تۇراقتى تۇردە كەزدەسۋلەرىن وتكىزۋ, سيمپوزيۋمدار, سەمينارلار جانە جۇمىس بابىنداعى ءىس-ساپارلار ۇيىمداستىرۋ, كونستيتۋتسيالىق پرەتسەدەنتتى قۇقىق تاجىريبەسىمەن, جۇمىس ادىستەرى تۋرالى اقپاراتپەن, جاريا قۇقىققا جانە كونستيتۋتسيالىق يۋريسديكتسياعا قاتىستى ينستيتۋتسيونالدىق, قۇرىلىمدىق جانە راسىمدىك ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسۋدى قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق, كەلىپ ءتۇسكەن وتىنىشتەردى قاراۋ كەزىندە تەحنيكالىق جانە ساراپشىلىق كومەك كورسەتۋ جاتادى.
– مۇنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ ەلىمىزگە قانداي پايدا بەرەدى؟
– ازيالىق قۇرىلىمعا مۇشە بولۋ وسى ەلدەردىڭ كونستيتۋتسيالىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ بايلانىستارىن ودان ءارى دامىتۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى, ال ءوز كەزەگىندە ول ەلدەرىمىزدىڭ نەگىزگى زاڭىمىزدىڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە وڭ ىقپال جاسايدى. قازاقستاننىڭ تولىق قۇقىلى مۇشە رەتىندە قوعامداستىقتىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋى ۇلتتىق زاڭنامانى, ءبىرىنشى كەزەكتە, كونستيتۋتسيالىق زاڭنامانى دامىتۋ سالاسىنداعى الدىڭعى قاتارلى شەتەلدىك قۇقىقتىق تەحنولوگيالارعا قول جەتكىزۋىن قامتاماسىز ەتەدى, وزگە مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ قاراستىرىلىپ وتىرعان سالاداعى كۇندەلىكتى ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭگەرلەر قاۋىمىنا قوسىمشا اقپارات بەرەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».