ءيا...
ەكى بىردەي ۇلى قۇرلىقتى تەل ەمىپ, ەكى دۇنيەنىڭ ماقسات-مۇراتىن باۋىرىنا باسىپ, تەڭ ۇستاعان ۇلى دالا ەلىنىڭ تاعدىرلى, تاعىلىمدى تاريحىندا جاڭا ءداۋىر باستالعانىن ءبارىمىز دە وي-سانامىزبەن, جۇرەگىمىزبەن سەزىنە تۇسكەنىمىز انىق...
سوندىقتان بولار...
وسى كۇندەردە قازاقستان ەسىمدى التاي مەن اتىراۋدىڭ, قىر مەن سىردىڭ, الاتاۋ مەن قاراتاۋدىڭ اراسىن الىپ جاتقان الاشتىڭ اتاجۇرتى تولقۋ مەن تەبىرەنۋدىڭ, تاڭدانۋ مەن تاڭداۋدىڭ, سۇراق پەن جاۋاپتىڭ قارا ورمانىنا اينالعانداي كۇي كەشتى. داۋسى جەر مەن كوكتى جالعاعان ساياسي دودانىڭ الامانىنا كومىلگەندەي بولدىق. قالىڭ قيقۋ اراسىنان سۇرىنگەن ات پەن جىعىلعان شاباندوزدىڭ جانعا باتار كەسكىنىن دە, ەجەلگى كوشپەلى جۇرتتىڭ كوسەمدىك قالىبى مەن شەشەندىك سالتىن دا, جاھاندانۋمەن جارىسا كەلىپ, تورىمىزگە ۇمتىلعان ۋاقىت شىركىننىڭ جان شوشىر سىقپىتىن دا كوردىك... كورە ءجۇرىپ, ۇيرەنگەنىمىز دە, جيرەنگەنىمىز دە, تۇيە ءجۇرىپ, كۇيىنگەنىمىز دە, سۇيىنگەنىمىز دە بار... دەموكراتيا دەيتىن جەلەۋمەن ساياسي تەحنولوگيانىڭ نەبىر ساناعا سىيا بەرمەيتىن ۇلگىلەرى ىسكە قوسىلىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەر جەلدەي ەسكەنى وتىرىك ەمەس...
دەگەنمەن...
سايلاۋ بارىسىنان اڭعارعان ءبىر اقيقاتىمىز – كۇيىنۋدەن گورى – ءسۇيىنۋدىڭ, جيرەنۋدەن گورى ۇيرەنۋدىڭ باسىم تۇسكەنى. سىرتتا ءجۇرىپ, وزدەرىنشە «حالىقشىل» بولعانسىپ, حالىقتى ارانداتۋعا يتەرمەلەگەن «قالتالىلاردىڭ قايىرسىز» كۇرەسىنىڭ ىسكە اسپاعانى دا سول ۇيرەنۋ مەن ءسۇيىنۋدىڭ كوزگە كورىنە بەرمەس قۋات-كۇشىنىڭ پارمەندىلىگىنەن, مىقتىلىعىنان بولدى-اۋ دەپ ويلايمىز.
قالاي بولعاندا دا, كەشەگى جالپىحالىقتىق سايلاۋ قازاقستاندىق دەموكراتيانى عانا ەمەس, ۇلت ءۇشىن, ۇرپاق ءۇشىن اسا ماڭىزدى ۇلى قۇندىلىعىمىزدى – تاۋەلسىزدىگىمىزدى, تاۋەلسىزدىگىن ايالاي بىلەر حالقىمىزدى سىنعا قاتار سالدى. بۇل سايلاۋ بۇل ەكى ۇعىمنىڭ تامىرى مەن تاعدىرى بىتە قايناسقان كيەلى دە قاسيەتتى ءبىر ءبۇتىن ۇعىم ەكەنىن دالەلدەدى. ءبىرىنسىز ءبىرىن ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس وسىناۋ قوس ۇعىمنىڭ اراسىنا سىزات تۇسكەن ەلدەردە قان توگىلىپ, شاڭىراعى ورتاسىنا ءتۇسىپ, ەسىگى مەن بەسىگى قيراپ, ءتورى ءتىلىم-ءتىلىم بولىپ جاتقانى جاسىرىپ, بۇگەر سىر ەمەس. جاڭا ءححى عاسىر بوساعاسىن مىڭداپ ەمەس, ميلليونداپ ازىپ-توزىپ اتتاعان, ەلىنەن, جەرىنەن بەزىپ, «بوسقىن» اتانىپ, كىم كورىنگەننىڭ ەسىگىن تەلىم-تەلىمى شىعىپ كۇزەتكەن جۇمىرباس پەندەلەردىڭ قايعى-قاسىرەتىن جەڭىلدەتۋدىڭ قالاي قيىن ەكەنىنە كوزىمىز جەتە ءتۇسىپ وتىرعان جوق پا؟!
ادامزات بالاسىنىڭ ۇلى بەسىگى – جەر ەسىمدى پلانەتا.
«كەمەدەگىنىڭ جانى – ءبىر» دەيدى ءبىزدىڭ حالىق. ەگەر عالامدى كوك مۇحيتقا تەڭەپ, جەردى سول مۇحيت ورىمەن ءجۇزىپ كەلە جاتقان كەمە دەپ ەلەستەتسەك, ادامزاتقا ورتاق عالامدىق قۇبىلىستاردىڭ قاي-قايسىسىنان دا قازاقتىڭ ۇلى دالاسى شەت قالا الماسى حاق. كۇنگەيلى وزگەرىستەردەن دە, كولەڭكەلى تۇستاردان دا... الاساپىرانى مول قوس عاسىر توعىسىندا بۇل ۇستانىم – قازاقستاندى تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە تۇبەگەيلى تۇلەتىپ, الەمگە تانىتقان, قازاقتىڭ اتىن التى قۇرلىققا جايعان نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءداۋىرىنىڭ ەڭ باستى ساياسي تۇعىرناماسى بولعانىن تورتكۇل دۇنيە جاقسى بىلەدى. وسى ساياسات قازاقستاندى ءوسىردى, وركەندەتتى. ەلباسى جۇرگىزىپ كەلگەن كوپۆەكتورلى ساياساتتىڭ ارقاسىندا كەشەگى عاسىردىڭ ۇلى قاسىرەتى كوكىرەگىن شۇرىق تەسىپ, قىرىق جىل بويى يادرولىق سىناق دەيتىن اجداھا جان-جۇرەگىن قىرىق جاماۋ ەتكەن ەجەلگى جۇرتتىڭ ەڭسەسى تىكتەلدى, جيىرما سەگىز جىل ىشىندە دامىعان ەلدەر ساناتىنا قوسىلدى. قازاقستان ىرگەسى بەرىك مەملەكەتكە اينالدى.
وسى جىلدار ىشىندە قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلدىڭ ىشكى تۇرمىسى مەن قيىندىقتارىن كۇردەلى كەزەڭدە ۇكىمەت باسقارعان پرەمەر-مينيستر رەتىندە قالاي وي-ساناسى ارقىلى وتكىزە بىلسە, ەلباسى قاسىندا ءجۇرىپ, ءوزىن تىنىشسىز الەممەن تىلدەسە بىلەر تاجىريبەلى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەكەنىن حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىتتى.
ول سابىرلى سەنات توراعاسى رەتىندە قازاقستاننىڭ قالىپتى دامۋىنا ءمۇمكىندىك تۋدىرار ءتيىستى زاڭدارمەن قامتاماسىز ەتۋ پروتسەسىن دە مۇلتىكسىز اتقاردى.
ول تۇركى الەمىنەن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا توراعا ورىنباسارى بولىپ سايلانىپ, الەمدىك ديپلوماتيانىڭ ۇلكەن مەكتەبىنەن ءوتتى...
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قازاقستان حالقىنىڭ باسىم داۋسىن الىپ, مارەگە ايقىن جەڭىسپەن جەتكەن جاڭا پرەزيدەنتىمىز – ەسىمى ساياسي كەڭىستىكتە تانىلعالى ەلگە قىزمەت ەتۋ مەن ەل تىزگىنىن ۇستاۋدىڭ ابىرويلى جولىنان ءوتىپ كەلە جاتقان مەملەكەتشىل, قوعامشىل, حالىقشىل تۇلعا.
جاڭا پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءسوز بەن ءىس اراسىنداعى بىرلىك جايلى ايتا كەلىپ, ەل ءىشىن تسيفرلارمەن الداۋسىراتپاي, ناقتى بىتكەن ىستەرمەن قوعام بۇتىندىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ كورىنىسىن ۋادەمەن ەمەس, بىتكەن ىسپەن بەدەرلەۋگە شاقىرعانى حالىق ويىنان شىقتى.
سوندىقتان...
ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا ەل ىرگەسىنىڭ بۇتىندىگى مەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا قول جەتكىزگەن ۇلان-اسىر يگىلىكتەرىمىزدى ساقتاۋدىڭ باستى سەرتى – بىرلىككە, توزىمدىلىككە, ىنتىماققا شاقىرعان قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ميلليونساندى ەلەكتوراتقا قاراتىپ ايتقان ءار پىكىرى, ءار ويى قالاي ءوتىمدى, قوعام ءومىرى ءۇشىن ءتيىمدى بولىپ ەستىلسە, ۇلىقتاۋ راسىمىندەگى قازاقستان جۇرتشىلىعىنا ارنالعان جولداۋ ءسوزى دە سولاي انىق, اشىق, ماقساتى ايقىن, ەل, حالىق مۇددەسىن قورعاۋعا باعىتتالعان باعدارلى ءسوز بولدى. ساياسي باعىتىمىز بەن ەكونوميكالىق باعدارىمىزدىڭ ەندىگى ءورىسى قالاي بولماق دەگەن ىرگەلى ساۋالدارعا ناقتى جاۋاپتار ايتىلدى.
جاڭا پرەزيدەنتىمىز: «بۇل جەڭىس – حالقىمىزدىڭ جەڭىسى بولدى!» دەگەن العىسقا تولى اتالى پىكىردى وربىتە وتىرىپ, ول ءوزىنىڭ ەل باسقارۋ ىسىندە تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز جۇرگىزىپ كەلگەن ستراتەگيالىق باعىت-باعداردى جۇيەلى تۇردە جالعايتىنىن, باسشىلىققا الاتىنىن, سايلاۋالدى پلاتفورماسىنداعى ساباقتاستىق, ادىلدىك, وركەندەۋ دەيتىن حالىق تاعدىرىن كولدەنەڭ كوكاتتىلاردىڭ كوكپارىنا سالدىرماس, ۋاقىت سۇرانىستارىنا ساي ۇلتتىڭ ءومىر ءسۇرۋ قابىلەتىن قامتاماسىز ەتەر ارنالى ءۇش ۇستانىمعا نەگىزدەدى. مەملەكەتىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتى مەن ىشكى ساياساتىنداعى ەل بولاشاعىن انىقتايتىن كۇرەتامىر وقيعالار مەن ءپرينتسيپتى ماسەلەلەردىڭ قاي-قايسىسى دا اشىق, ءادىل, وركەنيەتتى جولمەن ورىستەۋىنە تولىق جاعداي جاسالاتىنىن قاداپ ايتتى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىقتاۋ راسىمىندەگى باعدارلى سوزىندە ءوزىنىڭ ساياسي تۇعىرناماسى ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنىڭ باستى سۇرانىستارىنا جاۋاپ بەرەر بەس ماسەلەگە ايرىقشا توقتالدى. ءبىرىنشى كەزەكتە ەل دامۋىن قامتاماسىز ەتەر قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرتىلۋىن, بەس ينستيتۋتتىق رەفورما مەن وزگە دە ستراتەگيالىق قۇجاتتاردا كورسەتىلگەن دامۋ مەن ورىستەۋدىڭ جولدارىن جۇزەگە اسىرۋعا دەن قوياتىنىن; ەكىنشىدەن, كۇن تارتىبىندە تۇرعان وتكىر الەۋمەتتىك پروبلەمالاردى شەشۋمەن اينالىساتىنىن; ۇشىنشىدەن, قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردى قولدايتىن, ينۆەستيتسيالار تارتىپ, ولاردى قورعايتىن, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىراتىن ورتا قالىپتاستىراتىنىن; تورتىنشىدەن, قوعام بىرلىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ءار ازاماتتىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا كۇش سالاتىنىن; بەسىنشىدەن, قاشاندا جانە قاي جەردە دە قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەسىن قورعاۋدى ءوزىنىڭ باستى ماقساتى ەتەتىنىن ايرىقشا ءبولىپ ايتتى.
پرەزيدەنت توقاەۆ ءوز سوزىندە مىنا الاساپىرانى مول الەمنىڭ «جەدەل وزگەرىستەر داۋىرىنە اياق باسقانىن», تەحنولوگيالار مەن ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك تارتىپتەردىڭ اۋىسقانىن ايتتى. ادامداردىڭ مىنەز-قۇلقى مەن جاستاردىڭ دۇنيەتانىمىنداعى ءتۇبىرلى وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, قوعام ءومىرىن جاڭارتۋ, جاڭعىرتۋ كەرەكتىگىنە ەرەكشە ءمان بەردى. بۇل ورايدا تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كۇللى قاجىر-قايراتى مەن مەملەكەت رەتىندە ءوزىن ءوزى ساقتاۋ, قورعاۋ باعىتىندا «جاڭا سىن-تەگەۋرىندەر مەن بوي كورسەتەر قاتەرلەرگە» لايىقتى جاۋاپ بەرۋ, حالىقارالىق ابىروي-بەدەلىمىزگە كولەڭكە تۇسىرمەۋ, بارىنشا بيىك ۇستاۋعا كۇش سالاتىنىنا ايرىقشا ءمان بەردى. قاراپايىم حالىقتىق تىلىمەن ورسەك, بۇل – الەمنىڭ قۋاتتى ەلدەرمەن قالىپتاسقان, قالىپتاسىپ كەلە جاتقان قارىم-قاتىناسىن بۇزباۋعا, كورشىلەرمەن تاتۋ-ءتاتتى بولۋعا, وڭىرلىك جانجالدارعا جول بەرمەۋگە, «دوستى جوعالتپاۋعا, قاستان دوس جاساۋعا» ۇمتىلۋ دەيتىن ەسكى داۋىرلەردەن كەلە جاتقان ەلدىك قارىم-قاتىناس پەن ەل ىرگەسىن امان ۇستاۋدىڭ كورەگەن مەكتەبى.
جاڭا پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءسوز بەن ءىس اراسىنداعى بىرلىك جايلى ايتا كەلىپ, ەل ءىشىن تسيفرلارمەن الداۋسىراتپاي, ناقتى بىتكەن ىستەرمەن قوعام بۇتىندىگىن قامتاماسىز ەتۋگە, ەكونوميكالىق دامۋدىڭ كورىنىسىن ۋادەمەن ەمەس, بىتكەن ىسپەن بەدەرلەۋگە شاقىرعانى حالىق ويىنان شىقتى. بارىمىزدى ساقتاي وتىرىپ, بايانىمىزدى ورىستەتۋگە باعىتتار اشىق, ايقىن ۇسىنىستار مەن تاپسىرمالار مول بولدى. سونىڭ ءبىرى, بىرەگەيى – ەلدىڭ ءورىسىن كەڭەيتىپ, وركەنىن وسىرەر, ەل بولاشاعى مەن ەرتەڭىن قالىپتاسا باستاعان الەمدىك وزگەرىستەردىڭ كۇنگەي-كولەڭكەسىن ەسكەرە وتىرىپ, ستراتەگيالىق مىندەتتەردى شەشۋگە, ۇلتتىڭ ۇلى قۇندىلىقتارىن دامىتۋعا ىقپالى مول قوعامدى ساياسي ترانسفورماتسيالاۋ پروتسەسى.
قوعامدى ساياسي ترانسفورماتسيالاۋ دەيتىن تامىرى تەرەڭ, تاعىلىمى مول پروتسەسس. بۇل پروتسەستىڭ قاناتى قالاي كەڭ بولسا, اۋقىمى دا سونشاما زور ەكەنى ايتپاي-اق تۇسىنىكتى. تۇپتەپ كەلگەندە, «ترانسفورماتسيالاۋ» دەيتىن ۇعىمنىڭ توركىنىندە ساياسي, ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋمەن قاتار, ۇلتتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ىرگەلى باعدارلاماسىنا ءورىس اشۋ جولدارى جاتقانى دا اقيقات.
پرەزيدەنت توقاەۆ مۇنداي الەۋەتى زور, ورىندالۋى كۇردەلى تاريحي مىندەت جۇگىن حالىقتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە اساتىنىنا سەنەتىنىن ءوز سوزىندە اشىق ايتتى. سەنە وتىرىپ: «ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ فورمۋلاسى: كۇشتى, وكىلەتتى پرەزيدەنت – ىقپالدى جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى پارلامەنت – حالىققا ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت. ناق وسىنداي ساياسي جۇيە كۇردەلى گەوساياسي جاعدايلاردا مەملەكەتىمىزدىڭ تالاپتارىنا بارىنشا تولىق سايكەس كەلەدى, الدىمىزدا تۇرعان ستراتەگيالىق مىندەتتەردى شەشۋگە ىقپال ەتەدى» دەپ قوعام دامۋى تۋرالى ءوزىنىڭ وزەكتى وي-پىكىرىن تۇيىندەدى.
قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءوزىنىڭ بۇل ايتۋلى تاريحي ءسوزىن قازاقستان حالقىنا عانا ەمەس, جالپى قازاق ەلىن تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە تانىپ, مويىنداعان تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشار, تۋىرلىعى مىقتى, ۇلكەن-كىشى ەلدەرىنىڭ بارىنە قاراتا ايتقانى ءشۇباسىز. «ءبىز الەمگە اشىقپىز, ۇزدىك تابىستارعا, جەتەكشى تەحنولوگيالارعا ۇمتىلىپ وتىرمىز. ادامداردىڭ يگىلىگى ءۇشىن جاسامپاز وزگەرىستەر مەن پروگرەستى ءتۇسىنۋىم, مىنە, وسىنداي» دەي كەلىپ: «...بيلىك ادامداردىڭ تالاپ-تىلەگىنە قۇلاق اسۋعا, پروبلەمالاردى جەرگىلىكتى جەردە شەشۋگە, ازاماتتار الدىندا تۇراقتى ەسەپ بەرىپ تۇرۋعا مىندەتتى» دەگەن ءتۇيىندى وي-پىكىرى, بەرىلگەن تاپسىرمالارى وسى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى.
پرەزيدەنت اۋزىمەن ايتىلعان كادر ىرىكتەۋدە مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە مەريتوكراتيالىق نەگىزدە تەك لايىقتى, ءبىلىمدى ادامداردى عانا الۋدى; بيلىكتىڭ حالىق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋدى; جۇيەلى تۇردە ازاماتتىق قوعام ورنىقتىرۋ ءىسىن جولعا قويۋدى; جاستارمەن جۇمىس جۇرگىزۋدى بارىنشا كۇشەيتۋ سەكىلدى قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى ۇعىنىستىلىق پەن ۇيلەسىمدى جۇزەگە اسىرۋ سەكىلدى دەموكراتيالىق قۇندىلىقتاردى اسپەتتەۋ ماسەلەسى دە مەملەكەت باسشىسىنىڭ نازارىندا بولاتىنىن اڭعاردىق. بۇل ماسەلەلەر, سايىپ كەلگەندە, ەل ىرگەسىن بەكىتۋ مەن قوعام ءومىرىن ترانسفورماتسيالاۋدىڭ اشىق, ايقىن ۇلگىلەرى ەكەنى داۋسىز.
پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ اق وردا تورىنەن كورىنگەلى ءجيى-ءجيى ايتىپ كەلە جاتقان ەل كوڭىلىنەن شىققان, قوعام كوسەگەسىن كوگەرتەر ەندىگى ءبىر ىرگەلى ماسەلە – قوعام مەن بيلىك اراسىنداعى ديالوگتى ورنىقتىرۋ. بۇل ۇلگى, بۇل جۇيە – تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ العاشقى كەزدەن-اق جالاۋىن جەلبىرەتە كوتەرىپ, ەلباسى ءحوريزمىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەت ىرگەسىن بەكىتكەن ۇستىنە بەكىتىپ كەلە جاتقان قازاق قوعامىنداعى كۇنگەيلى قۇبىلىستاردىڭ ءبىرى ەكەنى بەلگىلى. بۇرىن ديالوگ ەلباسى مەن ەلباسى سوزىنە سەنگەن حالىق اراسىندا بولىپ كەلسە, ەندى سول ديالوگ قوعام مەن بيلىك اراسىن جالعاۋعا, ۆەرتيكالدى بيلىك پەن گوريزونتالدى حالىقتىق كۇشتىڭ اراسىنا دانەكەر بولۋعا ءتيىس. ۇزىن ءسوزدىڭ قىسقاسى, قازاق ەلىنىڭ جاڭا تاريحىنداعى مەملەكەت بيلىگىن قولىنا العان ەكىنشى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ءوز سوزىمەن ايتقاندا: «مۇنداي ديالوگ قۇرىلۋى ءتيىس. ءتۇرلى پىكىرلەر, بىراق ءبىرتۇتاس ۇلت. مىنە, باستى باعدارىمىز! سوندىقتان مەن قوعامدىق سەنىم ۇلتتىق كەڭەسىن قۇرعان ءجون دەپ شەشتىم. كەڭەسكە, جاستاردى قوسا العاندا, بۇكىل قوعام وكىلدەرى كىرەتىن بولادى. ۇلتتىق كەڭەستىڭ العاشقى باسقوسۋى وسى جىلدىڭ تامىزىندا وتكىزىلەدى».
كورىپ وتىرسىزدار, وزگەرگەن ءومىر مەن قوزعالىس ۇستىندەگى قوعامنىڭ تامىر سوعىسىن جاڭىلماي تانۋعا سەبى تيەر مۇنداي ديالوگ بيلىك ءۇشىن دە, حالىق ءۇشىن دە ءتيىمدى.
تاجىريبە دەيتىن ۇلى قاسيەتتى سابىر سۋارىپ, ۋاقىت شىڭدايدى.
تاجىريبەنىڭ قۋاتتى قۇرال ەكەنىن ءبىزدىڭ ەل جاقسى بىلەدى. قايىپبەرەن مىنەزدى قازاق اتامىزدىڭ: «سابىر دەگەن سارى التىن. سابىرلى جەتەر مۇراتقا» دەۋى بەكەر ەمەس ارينە. سويتە تۇرىپ, سول قازاقتىڭ: «اسىل – تاستان, اقىل – جاستان» دەيتىنى تاعى بار. ۇلى دالانىڭ ۇلى تاريحىنا دەن قويعان كەز كەلگەن زەردەلى جاننىڭ بۇل ەكى ۇعىمعا باعا بەرەردە «دانا بي», «بالا بي» دەگەن حالىقپەن مىڭ جىلداردان بەرى بىرگە جاساسىپ كەل جاتقان قاناتتى قوس ۇعىمدى ەسكە الارى ءسوزسىز. توقاەۆ ۇسىنىپ وتىرعان ۇلتتىق كەڭەس جاھاندانۋ دەيتىن قىرىق قۇبىلعان مىنەزى بار «جاڭا تاريح» ەسىمدى ءۇمىتى مەن كۇدىگى اپى-كۇپى الىسقان ابجالمەن داۋىردە ۇلتتى جولىنان جاڭىلدىرماس, سەنىمدى سەرىك ەتەر وسى ءبىر قۇرىلىمنىڭ كەرەگى انىق. ارينە بۇل كەڭەس قۇرامىنان سابىرعا جۇگىنىپ, ۇلتقا باعىت-باعدار ايتا بىلەر بۇگىنگىنىڭ دانا بيلەرىمەن قاتار, تسيفرلى زاماننىڭ سىرى مەن سيقىرىن يگەرگەن جالىنى مول بالا بيلەردىڭ دە تابىلعانى – نۇر ۇستىنە نۇر!
ءيا...
«تولارساقتان ساز كەشىپ», 90-جىلداردىڭ توپالاڭى مەن تورىعۋىن ازاتتىق دەيتىن جالعىز اۋىز ءسوزدىڭ قانجىعاسىنا جاسقانباي بايلاعان ءداۋىر ارتتا قالدى. ەرلىك پەن ەلدىكتىڭ تاريحىنا اينالدى... «اتتىڭ جالى, تۇيەنىڭ قومىندا ءجۇرىپ», جاھاندانۋ دەيتىن ءسوزى مەن ءىسى ىلعي قابىسا بەرمەيتىن الاكوز قۇبىلىستى ىرىقتاعان, زاماننىڭ كۇنگەي-كولەڭكەسىن قاتار كورە ءجۇرىپ, جۇرەلەپ قالعان ەل ەكونوميكاسىن تىكتەگەن, الەمدىك وركەنيەتكە ەركىن ارالاسقان جاڭا, جاس مەملەكەتتىڭ التى قۇرلىق الدىنداعى ابىروي-بەدەلىن بەكىتكەن ەكى عاسىر توعىسى دا سول تۇرلاۋلى تاريحتىڭ ەنشىسىنە اينالىپ بارادى... ءبىر سوزبەن ايتقاندا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەيتىن ۇلى قازاقتىڭ مويىلداي قارا شاشىن بوز قىراۋ تۇسكە بوياعان, ەل شەكاراسىن قۇجات جۇزىندە شەگەندەتىپ, ارقا تورىنە استانا سالدىرتقان, ۇلت پەن ۇرپاق ساناسىن ەركىن ويلاپ, ەركىن سويلەۋگە قالىپتاستىرعان, باتىس, شىعىس دەيتىن ەجەلگى زامانداردان ۇلى دالاعا كوزسۇعىن قاداۋمەن كەلە جاتقان اككى ساياساتقا جەڭسىك بەرمەي, الامان ءداۋىردىڭ الدىنان كورىنگەن ءححى عاسىردىڭ ەكى ونجىلدىعى دا تۇرلاۋلى تاريحتىڭ ەنشىسىنە اينالىپ بارادى...
قازاق ەلىنىڭ تاعىلىمدى تاريحىن ۇكىلەپ, ءۇمىت پەن سەنىمنىڭ قاناتىنا قوندىرعان تاۋەلسىزدىك دەيتىن كيەلى دە قاسيەتتى ۇعىمدى ۇرپاق ساناسىنا ءبىرجولا بەكىتۋدىڭ اۋاداي قاجەت ەكەنىن سەزىندىك. تاۋەلسىزدىكتى ساقتاۋدىڭ, قورعاۋدىڭ اسا كۇردەلى, قاسيەتتى بورىش ەكەنىن جەتكىنشەك ۇرپاق جان-جۇرەگىمەن ءبىلۋى ءتيىس.
جاڭا پرەزيدەنتىمىز ۇلت ءۇشىن, ۇرپاق ءۇشىن اسا ماڭىزدى بۇل پارىزدى جۇرەگى, ويى, ساناسى ارقىلى وتكىزە وتىرىپ, اعا بۋىن ەڭبەگىن جوعارى باعالايدى. وسىنىڭ ءوزى تۇلعا بويىنداعى حالىقتىق قالىپتى تانىتادى.
بىزدەر – قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ ەسىمدى اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرىن ءار كەزەڭدە, ارقيلى تاريحي وقيعالاردىڭ تۇسىندا الىستان دا, جاقىننان دا كورگەن ادامدار ساناتىنانبىز. ول كىسىنىڭ ءسوز بەن ءىستىڭ اراسىنا سىزات تۇسىرمەس تەكتىلىگىنە, «ۋادەنى قۇداي اتى سانار» بەكزاتتىعىنا, ەكى سويلەۋدى ءبىلمەيتىن ەر مىنەزدىلىگىنە, زامانا بولمىسىن تەرەڭنەن تانىپ, بولجاي ءبىلەر ءبىلىكتىلىگىنە, باستاعان ءىسىن جەرىنە جەتكىزەر قايسارلىعىنا, كەڭ ويلاپ, كەڭ پىشەر ساياساتكەرلىگىنە, ۇلتىنىڭ ۇلى قۇندىلىقتارىن جان-جۇرەگىمەن باعالاي بىلەر ازاماتتىعىنا سان مارتە كوزىمىز جەتكەن.
وسى جولى دا ادالدىقتىڭ اق جولىنان تايماي, ويلاۋ مەن سويلەۋدىڭ, ەلدىك مۇددە بيىگىنە كوتەرىلىپ, ۋاقىت سۇرانىسىنا لايىق قاجەتتى پروبلەمالاردى جيناقتاپ, قورىتىپ, دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە وتكەن قازاق ەلىنىڭ كوشىن وڭ جولعا باستار ون ءتۇرلى باعىتتى بەلگىلەۋى سونىڭ ايقىن دالەلى.
«ءبىز بابالار ءداستۇرىن قاستەرلەيتىن, جاھاننىڭ وزىق جەتىستىكتەرىنە ۇمتىلاتىن حالىقپىز. بۇل – ءبىزدىڭ كۇش-قۋاتىمىزدىڭ دىڭگەگى» دەي كەلىپ, توقاەۆ ءسوزىنىڭ سوڭىندا: «انتقا ادال بولۋ, سەرتكە بەرىك بولۋ – مەنىڭ حالىق الدىنداعى پارىزىم!» دەگەن.
ەلى ەرىنە سەنىپ, ەڭ جوعارعى بيلىكتىڭ تىزگىنىن تاپسىردى.
ەرى ەلىنە سەنىپ, جوعارعى بيلىك ءتىزگىنىن بەكەم ۇستاپ, الدا تۇرعان بەس جىل دەيتىن ەڭبەك پەن كۇرەسكە, ەلدىك مىندەت پەن ەرەسەن ىستەر كۇتەر كەڭىستىكتى بەتكە الدى.
ەل سەنىمىن ارقالاعان, جاڭا كەزەڭ مىندەتتەرىن ورىنداۋعا بەل بۋعان تۇلعا تۋرالى ءوز ويىن تارقاتا كەلىپ, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ءبىر سوزىندە (سايلاۋ قارساڭىندا): «مەملەكەتىمىز جالعىز. مەملەكەت تىزگىنىن ۇستايتىن باسشى دا جالعىز بولۋى كەرەك. ءبىزدىڭ ەلدەگى جالعىز باسشى – پرەزيدەنت. ءبارىمىز سول بولاشاق پرەزيدەنتكە كومەك قولىن اياماۋىمىز كەرەك!» دەپ ەدى. ەلباسى بۇل ءسوزىن ءوزى ىرگەسىن بەكىتىپ, ءار تاسىن, ءار كىرپىشىن قولىمەن قالاعان, ۇيقىسىز تۇندەرى مەن كۇلكىسىز كۇندەرىنىڭ تاريحي كۋاسى بولعان, اتاعى التى الەمگە كەتكەن قازاق مەملەكەتىنىڭ بولاشاعىن ويلاپ, قازاق حالقىنىڭ تاعدىرىن تولعاپ ايتقانى انىق!
ەندى, مىنە...
حالىق بوپ جۇمىلىپ, ۇلت بوپ ۇيىسىپ, تاۋەلسىز قازاق ەلىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن جاڭا ءداۋىر مىندەتىن بىرىگىپ اتقارار كەزدىڭ كەلگەنى اقيقات!
«سۇيەر ۇلىڭ بولسا, سەن ءسۇي, ءسۇيىنەرگە جارار ول» دەگەن ۇلى ابايدىڭ ءسوزى ەرىكسىز ءتىل ۇشىنا ورالادى.
ەل تىزگىنى كوش باستاعان ەرمەن بىرگە, كوشىن باستار تۇلعاسىن ءوزى انىقتاعان ەلگە دە سىن ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك!
نۇرلان ورازالين, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى