جالپى, ادامزات بالاسى كوشۋدى, جۇك تاسىمالداۋدى ۇيرەنگەننەن بەرى قولدانىپ كەلە جاتقان كولىكتىڭ نەگىزگى بەس ءتۇرى بار. ول سۋ كولىگى, تەمىر جول كولىگى, اۆتوكولىك, اۋە كولىگى جانە قۇبىر جولى. قاي-قايسىسى دا بەلگىلى ءبىر كومپانيا, ەل, ءتىپتى قۇرلىقتىڭ ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى دەۋگە بولادى.
ءبىز سياقتى تەرريتورياسىنىڭ كولەمى بويىنشا الەمدە توعىزىنشى ورىن الاتىن, مۇحيتقا شىعاتىن جولى جوق, اۋە كەڭىستىگىندە ءبىردى-ەكىلى كومپانيانىڭ مونوپولياسى ورناعان مەملەكەتتە اسىرەسە قۇرلىقتاعى كولىكتەردىڭ ەرەكشە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماڭىزى بار ەكەنى تۇسىنىكتى. الايدا, اۆتوكولىك جولدارىنىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيتىنى دە راس. كۇنى كەشە عانا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلىقتاۋ راسىمىندە سويلەگەن سوزىندە جول ماسەلەسىن تىلگە تيەك ەتكەنى تەگىن ەمەس. پرەزيدەنت بۇل تۋرالى:
– تاعى ءبىر ماڭىزدى, حالىقتى مازالايتىن ماسەلە – جولداردىڭ ساپاسى. سول سەبەپتى اۆتوجولداردىڭ جاعدايىن جاقسارتۋ – ءبىزدىڭ نەگىزگى ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى, – دەگەن بولاتىن.
قازاقستاندا ءتۇرلى ەلدى مەكەندەردىڭ اراسىن جالعايتىن, ادام تاسۋعا جانە جۇك تاسۋعا ارنالعان اۆتوكولىك جولدارىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 96 مىڭ شاقىرىمنان اسادى ەكەن. 5 بىردەي حالىقارالىق ماگيسترالدىڭ ۇزىندىعى 23 مىڭ شاقىرىمنان اسادى. 9 مىڭ شاقىرىمعا جۋىقتايتىن باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي اۆتوبانىنىڭ قازاقستان ارقىلى وتەتىن تۇسى 2800 شاقىرىمعا جۋىقتايدى. وسى 100 مىڭ شاقىرىمعا تارتا جولدىڭ ءبىرازى قايتا جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. بىلتىر دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ بايانداماسىندا ءبىزدىڭ ەلدەگى جولداردىڭ جاي-كۇيىن قانشالىقتى ايانىشتى كۇيدە ەكەنىن كورسەتەتىن ءبىر دەرەك جاريالاندى. قازاقستان 138 ەلدىڭ ىشىندە 108-ورىن الىپتى. افريكاداعى زيمبابۆەنىڭ ءوزى بىزدەن 7 ساتى جوعارى – 101-ورىنعا جايعاسىپتى.
كۇنى كەشە عانا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى رومان سكليار «نۇر-سۇلتان – پاۆلودار» اۆتوجولىنىڭ شىدەرتى كەنتىنىڭ تۇسىنداعى تەلىمىنە بارىپ, جوندەۋ جۇمىستارىن تەز بىتىرىڭدەر دەپ تاپسىرما بەرىپتى. بۇل تۋرالى سول وڭىردەگى تىلشىمىزدەن ەستىپ-بىلدىك. ال بۇل جول 2017 جىلى جوندەلىپ بىتۋگە ءتيىس ەدى.
اۆتوكولىك جولى – ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق احۋالىنىڭ ايناسى سانالادى. دامىعان ەلدەردە بۇل پروبلەما تولىق شەشىلگەن. ماسەلەن, شوتلانديادا پايدالانىلعان پلاستيكتەردى بيتۋمنىڭ ورنىنا اسفالتقا قوساتىن ءتاسىل ويلاپ تابىلىپتى. ءبىرىنشىدەن – قولدانىلعان پلاستيكتەردەن قۇتىلادى, ەكىنشىدەن – جولدىڭ ساپاسى جاقسارادى, ۇشىنشىدەن – ۇنەمدى. ءۇش جەپ بيگە شىعۋ دەۋگە بولاتىن شىعار. گوللانديا, فرانتسيا سىندى ەلدەر دە كورگەنىن ىستەپ, شوتلانديانىڭ تاجىريبەسىن ۇيرەنىپ جاتقان كورىنەدى.
تەرريتورياسى بىزدەن دە ۇلكەن اقش پرەزيدەنتتەرى ەكونوميكالىق داعدارىستاردى جەڭۋدىڭ بىردەن-ءبىر جولى رەتىندە قۇرلىقتى كەس-كەستەپ اۆتوكولىك جولدارىن, تەمىر جول سالعان كورىنەدى. قازىر جۇمىر جەردەگى بارلىق اۆتوجولداردىڭ 10 پايىزى, ياعني, 6 ميلليون 586 مىڭ شاقىرىمنان استامى وسى الىپ ەلدىڭ اۋماعىندا. جوعارى جىلدامدىقپەن جۇيتكۋگە بولاتىن, اۋىر جۇك تاسىمالداناتىن كەڭ جولاقتى اۆتوبانداردىڭ ۇزىندىعى بويىنشا دا بۇل ەل الەمدە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. الەمنىڭ ءبىرىنشى ەكونوميكاسى اۆتوكولىك جولى بويىنشا دا الەمدە ءبىرىنشى ورىندا بولۋى ءبىر جاعىنان زاڭدىلىق تا شىعار.
امەريكا دەمەكشى, بۇل ەلدەگى «شتاتارالىق جانە قورعانىس اۆتوماگيسترالدار جۇيەسى» ەلدىڭ 34-ءشى پرەزيدەنتى دۋايت ەيزەنحاۋەردىڭ ەسىمىمەن اتالادى. نەگە دەرسىز؟ سەبەبى ەيزەنحاۋەر 1956 جىلى وسى اۆتوماگيسترالدار جۇيەسىنىڭ قۇرىلىسىن باستاۋعا مۇرىندىق بولعان. كەيىن وسى شتاتارالىق اۆتوباندار جەلىسى ەيزەنحاۋەردىڭ ەڭ باستى ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە مويىندالدى. ول اقش-تىڭ ەكونوميكالىق دەرجاۆا, يندۋستريالىق ۇلت رەتىندە قالىپتاسۋىنا ەڭ زور ىقپال ەتكەن جوبالاردىڭ ءبىرى سانالادى.
ءبىزدىڭ ەلدە دە 2015 جىلى «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى باستالىپ, تاياۋدا ونى 2025 جىلعا دەيىن ۇزارتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعانى بەلگىلى. وسى باعدارلامانىڭ اياسىندا بۇعان دەيىن 8 مىڭ شاقىرىمنان استام اسفالت جول سالىنىپتى. جوندەلگەن اۋەجاي, تارتىلعان تەمىرجولدار دا ءبىرشاما. ءبىزدىڭ «نۇرلى جول» دا اقش-تىڭ اۆتوماگيسترالدار جەلىسى سياقتى ەكونوميكالىق قوزعاۋشى كۇش بولاتىن شىعار دەگەن ءۇمىت بار.