قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى سايلاۋالدى ۇگىت-ناسيحات ناۋقانى بارىسىندا ازاماتتار, ەڭ الدىمەن, بارلىق جەردە ادىلدىك ورناتۋدى تالاپ ەتكەندىگىن, ال حالىقتى تولعاندىرىپ وتىرعان باستى ماسەلە – تابىس كولەمىنىڭ ازايۋى ەكەندىگىن اتاپ ايتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ سايلاۋالدى ۇرانىندا ەرەكشە ەكپىن تۇسىرىلگەنىندەي, ادىلدىك ۇستەمدىك قۇرمايىنشا, ەلىمىزدىڭ ودان ءارى ورلەۋىنە داڭعىل جول اشىلمايتىندىعى انىق. حالىق سەنىمىن اقتاۋعا سەرت بەرگەن پرەزيدەنت ءوزىنىڭ الداعى قىزمەتىنىڭ 10 باسىم باعىتىن بەلگىلەپ, ەلگە جاريا ەتتى.
ءبىرىنشى باعىت – حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تۇراقتى جانە قارقىندى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. بۇل رەتتە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءۇستىمىزدەگى جىلعى 27 ناۋرىزدا نۇر-سۇلتان, الماتى, شىمكەنت قالالارىنىڭ جانە وبلىس اكىمدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن كەڭەستە ەكونوميكالىق وسىمگە جەتۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى ينۆەستيتسيالار, ەكسپورت پەن يندۋستريالاندىرۋ بولىپ تابىلاتىندىعىن اتاپ ايتا كەلىپ, بىرقاتار ءوڭىرلەردە ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى اكىمشىلىك كەدەرگىلەر مەن شەكتەۋلەر تەجەپ وتىرعاندىعىن سىنعا العانى ءمالىم. شەتەلدىك قانا ەمەس, وتاندىق ينۆەستورلار دا, ءاسىرەسە, جەر الۋ, ينجەنەرلىك جەلىلەر مەن ەلەكتر جەلىلەرىنە قوسىلۋ ماسەلەلەرىن شەشۋدە بيۋروكراتتىق اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىپ, جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەرگە جالىنىپ-جالبارىنۋعا ءماجبۇر ەكەندىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. سونداي-اق ۇستىمىزدەگى جىلى قۇرىلعان تىكەلەي ينۆەستيتسيالار قورىنا ەلباسى شەشىمىمەن ۇلتتىق قوردان بولىنگەن 370 ميلليارد تەڭگە بيىلدىڭ وزىندە ايتارلىقتاي ناتيجەلەر بەرەدى دەپ كۇتەتىندىگىن قاداي ايتقان.
ەكىنشى باعىت – سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋ ماقساتىندا پرەزيدەنت ۇستىمىزدەگى جىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن جەمقورلىقتىڭ دەڭگەيىن مەيلىنشە تومەندەتۋگە باعىتتالعان رەفورمالار توپتاماسى دايىندالاتىندىعىن ايتتى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءۇستىمىزدەگى جىلعى 20 مامىردا وتكىزگەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى ءجونىندەگى كەڭەستە دە ەلىمىزدە جەمقورلىقتىڭ دەندەپ كەتكەنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ: «بۇل – باتپانداپ كىرىپ, مىسقالداپ شىعاتىن كەسەل. وسى اۋرۋدى قازىر شۇعىل تۇردە ەمدەمەسەك, ەرتەڭ كەش بولۋى مۇمكىن», – دەگەن بولاتىن. مەملەكەت باسشىسى جەر ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ, بالاباقشالاردان ورىن بەرۋ سياقتى قاراپايىم ادامداردىڭ مۇقتاجدىقتارىن شەشۋگە قوعامدىق باقىلاۋدى كۇشەيتۋ, بيۋدجەتتىك ساياساتتىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدى ەلەكتروندى نۇسقاعا كوشىرۋ, مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, بيزنەسكە اكىمشىلىك قىسىمدى تومەندەتۋ, مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى باسەكەلەستىك ورتاعا بەرۋ, قول استىنداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جەمقورلىق قىلمىستىق ارەكەتتەرى ءۇشىن ءبىرىنشى باسشىلارعا جاۋاپتىلىق جۇكتەۋ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەرگەندىگى قوعام تاراپىنان تولىق قولداۋ تاۋىپ وتىر. قوعامدى جەگى قۇرتتاي جەپ جاتقان كەلەڭسىز قۇبىلىسپەن كۇرەستى ودان ءارى كۇشەيتۋ ءۇشىن جاقىندا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ۇلتتىق بيۋروسى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ قۇرامىنان شىعارىلىپ, پرەزيدەنتكە تىكەلەي باعىناتىن جەكە اگەنتتىك بولىپ قايتا قۇرىلعاندىعى دا قۇپتارلىق قادام دەپ بىلەمىن. «قويشى كوپ بولسا, قوي ارام ولەدى» دەگەندەي, مينيسترلىكتەردىڭ اۋماقتىق دەپارتامەنتتەرىنىڭ سانىن دا بارىنشا قىسقارتاتىن كەز جەتتى.
ءۇشىنشى باعىت – سوت جانە قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋ جايلى كەيىنگى جىلدارى كوپ ايتىلىپ ءجۇر. الايدا, سوتتار زاڭنىڭ ۇستەمدىك قۇرۋىنا تولىق كەپىل بولىپ وتىر دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. سوندىقتان دا پرەزيدەنتىمىز: «سۋديالار مەن وسى قىزمەتتەن ۇمىتكەرلەردى باعالاۋ جانە ىرىكتەۋ جۇيەسىن قاتاڭداتۋ كەرەك», – دەپ ورىندى تالاپ قويدى.
ءتورتىنشى باعىت – جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ جانە حالىقتى لايىقتى جالاقىمەن قامتۋدىڭ الەۋمەتتىك ماڭىزى زور. سوندىقتان دا مەملەكەت باسشىسى: «مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ قاراجاتىن, ەڭ الدىمەن, كەلەشەگى زور ماقساتتارعا جانە جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ءبولۋ قاجەت», دەپ, ۇكىمەتكە ناقتى مىندەت جۇكتەدى. وسى ورايدا, ەڭ الدىمەن, قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستە ءتيىمسىز «يميدجدىك» جوبالار مەن باعدارلامالاردان باس تارتۋ, داڭعويلىق پەن ىسىراپشىلدىققا جول بەرگەن شەنەۋنىكتەردى قاتاڭ جازاعا تارتۋ جونىندە بەرگەن تاپسىرمالارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋ قاجەت دەپ ويلايمىن. پارلامەنت دەپۋتاتتارى كوتەرىپ جۇرگەن تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس بيىل ءبىرشاما كوتەرىلگەن ەڭ تومەنگى جالاقى ءمولشەرىن الداعى ۋاقىتتا ءمۇمكىندىگىنشە ارتتىرا ءتۇسۋ قاجەتتىگى دە انىق. مۇنىڭ ءوزى, ءاسىرەسە, جالاقىلارى تومەن اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىسكەرلەرىنىڭ جاعدايلارىن جاقسارتۋعا وڭ ىقپالىن تيگىزەر ەدى.
بەسىنشى باعىت – تۇرعىن ءۇي ماسەلەسىن شەشۋ ماقساتىندا مەملەكەت باسشىسى ءتۇرلى ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ قولجەتىمدى باسپاناعا يە بولۋىنا ايرىق-شا نازار اۋدارىپ, ۇكىمەتكە بىرىڭعاي تۇرعىن ءۇي ساياساتىن ازىرلەۋدى مىندەتتەدى. وسى ورايدا ەلباسىنىڭ Nur Otan پارتياسىنىڭ حVIII سەزىندە بەرگەن تاپسىرماسىنا سايكەس, ەڭ الدىمەن, كوپ بالالى وتباسىلاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان شارالار قولعا الىنعاندىعىن ايتا كەتكەن ءجون. ماسەلەن, پارلامەنت تاياۋدا كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرلەرىمەن جانە جەتىم بالالارمەن قاتار, ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىن ءۇي الۋ قۇقىعىن زاڭداستىردى. «نۇرلى جەر» باعدارلاماسى بويىنشا 2019-2025 جىلدارى تۇرمىسى تومەن كوپ بالالى وتباسىلار ءۇشىن 40 مىڭنان استام جالعا بەرىلەتىن پاتەرلەر سالىنباقشى. بيىل وسىنداي 6 مىڭ پاتەر پايدالانۋعا بەرىلمەك. بۇدان بولەك, قازىر تۇرعىن ءۇي كەزەگىندە تۇرعان 32 مىڭداي كوپ بالالى وتباسىنىڭ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج ەمەس ءبىر بولىگىنىڭ تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جيناق بانكىنەن 20 جىلعا مولشەرلەمەسى 2 پروتسەنتتىك كرەديت الىپ, جايلى باسپانا ساتىپ الۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزىلدى.
ارينە, ءالى دە ويلانارلىق ماسەلەلەر دە بار. ايتالىق, ۇكىمەت اۋىل تۇرعىندارىنىڭ نۇر-سۇلتان, الماتى جانە شىمكەنت سياقتى ءىرى قالالار مەن وبلىستاردىڭ ورتالىقتارىنا كوشۋ ءۇردىسى توقتالمايتىندىعىن ەسكەرىپ, ولاردى جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن, قونىس اۋدارۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلگەن ءوڭىرلەرگە كوشىرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋى قاجەت دەپ سانايمىن. سەبەبى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ جۋىردا الەۋمەتتىك جەلىلەرگە شىعىپ, جۇمىس كۇشى ارتىق وبلىستاردان قىزىلجار ءوڭىرىنە قونىس اۋدارۋعا كەلىسەتىن مەحانيزاتورلاردىڭ, مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ كوپ بالالى وتباسىلارىنا بولاشاعى بار دەپ تانىلعان 150 ەلدى مەكەندە جايلى كوتتەدجدەر سالعىزىپ بەرۋگە ۋادە ەتتى. مىنە, وسى باستامانى ۇكىمەت جان-جاقتى قولداسا جانە ونى جۇمىس كۇشى جەتىسپەيتىن, دەموگرافيالىق احۋالى تومەن قوستاناي, پاۆلودار جانە شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا دا ەنگىزسە, قۇبا-قۇپ ەمەس پە؟!
پرەزيدەنت التىنشى باعىت – ادىلەتتى الەۋمەتتىك ساياسات جۇرگىزۋ ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسى مۇعالىمدەردىڭ عانا ەمەس, دارىگەرلەردىڭ دە مارتەبەسىن كوتەرەتىن زاڭدار قابىلداۋدى ۇسىندى. «التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسقان جەردە ءتور – مۇعالىمدىكى» دەپ, ماعجان جۇماباەۆ ايتقانداي, ۇستاز بەدەلى كوتەرىلمەي, ءبىلىم بەرۋ سالاسى العا باسپايتىنى انىق.
جەتىنشى باعىت – وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ جاڭا باعدارى رەتىندە «قۋاتتى ايماقتار – قۋاتتى قازاقستان» قاعيداسى قۋاتتالىپ, ازاماتتاردى تولعاندىرعان وزەكتى ماسەلەلەردى جەرگىلىكتى دەڭگەيدە شەشۋ تاپسىرىلىپ وتىر. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ جۇيەسى ودان ءارى نىعايتىلماقشى. الداعى ۋاقىتتا, ءاسىرەسە دەموگرافيالىق احۋالى تومەن, اۆتوموبيل جولدارى ناشار, ءبىلىم بەرۋدە, مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدە جانە تازا اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋدە ەلەۋلى پروبلەمالار بار سولتۇستىك وڭىرلەرگە ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەت دەپ ويلايمىن.
سەگىزىنشى باعىت رەتىندە مەملەكەت باسشىسى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى باستى رۋحاني باعدارىمىز بولىپ قالا بەرەتىندىگىن جانە ونى الداعى ۋاقىتتا جاس ۇرپاقتى تاربيەلەۋگە باعىتتاۋ قاجەتتىگىن ايتتى. بۇل رەتتە ويلانارلىق ماسەلەلەر دە بار. اسىرەسە, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ قوعامدىق ساناعا تيگىزىپ وتىرعان ىقپالىن تالداپ, تالقىلاپ, ولاردى مەملەكەتشىلدىك ۇستانىمدى, ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قاستەر تۇتۋعا مىندەتتەمەي بولمايتىندىعى داۋسىز. ايتپەسە, تەلەارنا ارقىلى قىز ابىرويىن اقشاعا ساتۋدى ناسيحاتتاۋ سياقتى جۇرتشىلىقتىڭ ورىندى نارازىلىعىن تۋعىزعان شەكتەن شىعۋشىلىقتار تىيىلماسى انىق.
توعىزىنشى باعىت – سىرتقى ساياساتتا مەملەكەت باسشىسى سىندارلى, تەڭدەستىرىلگەن, كوپۆەكتورلى باعىتىمىزدى ودان ءارى جالعاستىراتىنىمىزدى, الەمدىك ارەنادا ۇلتتىق مۇددەمىزدى نىق ىلگەرىلەتىپ, قورعايتىندىعىمىزدى مالىمدەدى. پرەزيدەنتتىڭ «ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسي قىزمەتى وتانىمىزعا, ۇلتتىق بيزنەسكە, ءار ازاماتقا ناقتى پايدا اكەلەتىن بولادى» دەگەن ءسوزى ەلباسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە ەلىمىزگە شەت مەملەكەتتەردەن ينۆەستيتسيا تارتۋ مىندەتىن جۇكتەگەن شەشىمىنىڭ دۇرىستىعىن تاعى ءبىر قۋاتتاعانىن اڭعارتادى.
ونىنشى باعىت رەتىندە جاس ۇرپاققا ەرەكشە نازار اۋدارعان مەملەكەت باسشىسى جاستارىمىزدىڭ الدىندا قازاقستاننىڭ دامۋىندا شەشۋشى ءرول اتقارۋ, پروگرەستىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولۋ مىندەتى تۇرعاندىعىن اتاپ ايتتى. ەلباسىنىڭ جاستارعا جاساعان قامقورلىعى ودان ءارى جالعاستىرىلىپ, ولاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ باعدارلامالارى ەنگىزىلمەكشى, مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ بارلىق دەڭگەيىنە جاس تالانتتى باسقارۋشىلاردى ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن «پرەزيدەنتتىڭ كادرلىق رەزەرۆى» قالىپتاستىرىلماقشى. بۇل رەتتە پرەزيدەنتتىڭ جاڭا كادرلىق تاعايىنداۋلارى كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىققاندىعىن, بيلىككە ءبىلىمدى دە بىلىكتى, كەلەشەگى زور جاس باسشىلار كەلىپ جاتقاندىعىن ايتقان ءجون.
مەملەكەت باسشىسى العا قويعان ماڭىزدى مىندەتتەردى ويداعىداي ىسكە اسىرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, قوعامىمىزداعى تۇراقتىلىق پەن كەلىسىمدى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاۋىمىز قاجەت. «ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدى بيلىك پەن قوعام ديالوگىن دامىتۋ ماسەلەسى قاتتى تولعاندىرادى. مۇنداي ديالوگ پىكىر الۋاندىعىن مويىنداۋ نەگىزىندە قۇرىلۋى ءتيىس. ءتۇرلى پىكىرلەر, بىراق ءبىرتۇتاس ۇلت. مىنە, باستى باعدارىمىز. سوندىقتان مەن قوعامدىق سەنىمنىڭ ۇلتتىق كەڭەسىن قۇرعان ءجون دەپ شەشتىم. كەڭەسكە, جاستاردى قوسا العاندا, بۇكىل قوعام وكىلدەرى كىرەتىن بولادى», دەدى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى. «كەلىسىپ ءپىشكەن تون كەلتە بولماس» دەمەكشى, پرەزيدەنتتىڭ حالىق پىكىرىمەن ساناسۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرعانى ەلدىڭ بىرلىگىن نىعايتا تۇسەرى حاق. ال بىرلىك بار جەردە بەرەكە دە بولاتىندىعى كۇمانسىز.
كارىباي مۇسىرمان,
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, Nur Otan پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى