قازاق قوعامىندا بولىپ جاتقان وقيعالارعا نازار اۋدارعان ادام ەل بيلىگىنىڭ قالىڭ بۇقارانىڭ ءۇنىن ەستىگەنىنە كوز جەتكىزسە كەرەك-ءتى. كوپشىلىك ءوزىنىڭ ارمان-اڭسارىن سايلاۋدا داۋىس بەرۋ ارقىلى دا, ەرىكتى باقىلاۋشىلاردىڭ قىزمەتىمەن دە ەل تىزىگىن قولعا العان ازاماتتاردىڭ قۇلاعىنا جەتكىزدى. بۇل سوزىمىزگە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ Euronews ارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا: «نەگىزىنەن نارازىلىقتار الەۋمەتتىك جاعدايعا بايلانىستى تۋىندادى, ولار ۇكىمەتتەن الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايلارىن شەشۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. مەن مۇنداي ماسەلەلەردى جوققا شىعارمايمىن, ولار بار. بيلىك ولاردىڭ ماسەلەسىن ەستىدى, ەندى شەشۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەيمىز» دەگەنى ناقتى دالەل.
ء يا, دۇرمەككە ەرىپ الاڭعا شىعىپ كەتكەندەردىڭ دە ءۇنى ەستىلدى. بىراق, سول ۇنمەن جەتكەن ەمەۋىرىندى بيلىكتىڭ مۇقيات تىڭداپ, سارالاپ, ماسەلەلەردى كەڭەسە شەشۋىنە مۇمكىندىك بەرگەننەن گورى, ءبىز تىم تاقىمداپ بارا جاتقانعا ۇقسايمىز. كەيبىر وتانداستارىمىزدىڭ ارەكەتى ەل باسقارۋشىلاردىڭ ۇستانعان ساياساتىنا ەمەس, مەملەكەتكە قارسى باعىتتالىپ جاتقانداي كورىنەدى. ارينە, بۇقارانىڭ اراسىندا ەلدەگى ءتۇرلى وقيعالار مەن قۇبىلىستارعا, الەۋمەتتىك ءھام ساياسي احۋالعا ىشتەي نارازى بولاتىن ازاماتتار كەزدەسەدى. تاعى ءبىر توپ ەلىمىزدىڭ تەز گۇلدەنىپ, جاھانداعى جاقسى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ قاتارىنا ءىس جۇزىندە قوسىلعانىن دا قالايتىنى انىق.تەز ارادا جاپونيا مەن كورەيا, فينليانديا مەن نورۆەگياداي ەل بولساق دەيدى. نيەت جاقسى ارينە. بىراق, امالدارىمىزعا اباي بولماساق وپىق جەپ قالۋىمىز ابدەن مۇمكىن.
نەگىزى قوعامداعى نارازىلىقتاردىڭ ەۆوليۋتسياسىنا ۇڭىلەر بولساق, ەلدە قالىپتاسقان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ساياسي جاعدايعا ءبارىمىزدىڭ دە ازدى-كوپتى ايىپتى ەكەنىمىزدى مويىنداۋىمىز كەرەك. مەملەكەتشىلدىك سانانى تولىق قالىپتاستىرا الماعان ءتارىزدىمىز. اتا زاڭدا ادام قۇقى, ازاماتتاردىڭ سايلانۋ جانە سايلاۋ, بەيبىت تۇردە نارازىلىق جاساۋ قۇقىنىڭ بار ەكەندىگى كورسەتىلگەنىمەن, كەيبىر نورماتيۆتىك قۇجاتتاردا بۇل قۇقىقتى شەكتەۋ امالدارى قاراستىرىلعانى دا شىندىق. مۇنى اتقامىنەرلەردىڭ قاتەسى دەيىك. بىراق, سايلاۋدا باقىلاۋشى بولىپ, داۋىس بەرۋگە قاتىسىپ, ەلدەگى ساياسات پەن ەكونوميكالىق ۇردىستەردى كوپتىڭ قالاۋىمەن وزگەرتۋگە ءبىز, ياعني قالىڭ بۇقارا بيىلعا دەيىن بەلسەندى ارالاسا قويعان جوقپىز. تىم نەمقۇرايلى بولدىق. سويتتىك تە, ەل ىرگەسىن شايقايتىن جەمقورلىق دەرتىنىڭ دەندەۋىنە, جالعان ەسەپ پەن قۇر ناسيحاتتىڭ كەڭ تاراۋىنا جول بەرىپ قويدىق. مەملەكەتتىك قىزمەتكە ەلدىڭ ەڭسەلى بولۋىن مۇرات تۇتقان ماماندار ەمەس, جەكە باسىنىڭ قامىن كۇيتتەگەندەر ەنىپ كەتتى. سونىڭ سالدارىنان بۇقارا وزگەگە, اسىرەسە, سىرماق شەتىندە جۇرگەندەرگە سەنبەيتىن بولدىق. سول سەنبەستىگىمىز مەملەكەت پەن بيلىك دەگەن ۇعىمداردى ميداي ارالاستىرىپ جىبەرۋگە ءماجبۇر ەتتى. ەندى كەلىپ, جىلدار بويى جيناقتالعان ماسەلەلەردى ءبىر ساتتە شەشۋدى تالاپ ەتىپ جاتقان ءتارىزدىمىز. «قازان سىندىرامىز» دەگەندەي سىڭاي تانىتقان ازاماتتار كەزدەستى. ال مۇنداي ۇستانىم ەلدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن قاتەرلى ەدى.
جالپى, بىلەتىندەر وسى كۇنگە دەيىن بۇقارانىڭ جاپپاي نارازىلىق تانىتۋىنىڭ ەكى سەبەبىن ايتىپ كەلگەن ەدى. ولار: الەۋمەتتىك ماسەلەلەر مەن زاڭ تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋى. ەۋروپادا, تىپ-تىنىش بولعانداي كورىنەتىن كسرو-دا بولعان وقيعالار شەجىرەسى مۇنى ايعاقتايدى. كسرو دا ميليتسيا قىزمەتكەرلەرىنىڭ جۇگەنسىزدىگىنە قارسى جۇزدەن نارازىلىق بولىپتى. جالاقىنىڭ تومەندەۋى مەن الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە بۇقارانىڭ باسشىلارعا رەنجۋىنە سەبەپ بولسا كەرەك. الايدا, سوڭعى جىلدارى «توق بالانىڭ دا» نارازى بولا قالۋى وپ-وڭاي ەكەندىگىن بايقاتتى. وعان تاياۋ شىعىس ەلدەرىندەگى وقيعالار كۋا. ياعني, نارازى توپتىڭ قاراسىن كوبەيتۋ ءۇشىن ءۇشىنشى سەبەپ تە ايتىلۋى مۇمكىن. دەموكراتيا, ءسوز بوستاندىعى, ادام قۇقى دەگەندەي...بىراق, سول دەموكراتيانىڭ ءار حالىقتىڭ تانىم-تۇسىنىگىمەن ۇيلەسۋى قاجەت ەكەندىگىن ەشكىم ايتا قويمايدى. ءارى بۇل يگىلىككە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءار ازاماتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بولاتىنى تاعى بار.
ونىڭ ۇستىنە 2014 جىلدان بەرى «سىپايى ادامداردىڭ» ەل ىشىنە ەنىپ كەتۋ قاۋپى دە بايقالىپ ءجۇر. سودان دا بولار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اسكەري دوكتريناسىنا «گيبريدتى كۇرەس» دەگەن ۇعىم ەنگىزىلگەن. بۇل ءتاسىل ارقىلى ەلدى ارانداتۋعا ۇمتىلاتىندار سەپەراتيستەردى, جەكە ازاماتتاردى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى, كوممۋنيكاتسيا قۇرالدارىن, ءتۇرلى قاۋەسەتتەردى پايدالانۋى مۇمكىن ەكەندىگى دە سول قۇجاتتا ايتىلعان. ال ءبىزدىڭ حالىق اقكوڭىل جۇرت ەكەنى بەلگىلى. قىزبالىعى تاعى بار, بىرەۋ اتتانداسا ايقايعا سۇرەڭ قوسىپ كەتۋىمىز مۇمكىن. توڭىرەكتەگى جۇرتتىڭ كورشى-قولاڭىنا نە ىستەگەنىن ۇمىتىپ كەتتىك. بىرگە تۋعان باۋىرىنا جانى اشىماعاندار اتاسى باسقا ءبىز سياقتى جۇرتتى اياۋى مۇمكىن ەمەس ەكەندىگىن نازاردان شىعارىپ الدىق. ءسويتىپ, «اقىرىپ تەڭدىك سۇراماق» نيەت بايقاتتىق. ءدال وسىلاي تەڭدىك سۇراساق, ۇتىلىپ قالۋىمىز بەك مۇمكىن.
ءسوز باسىندا ەلدەگى كەلەڭسىزدىكتەرگە ءبارىمىزدىڭ ايىپتى ەكەنىمىزدى ايتتىق. ساناداعى ستەرەوتيپتەر دە ءبىراز يگىلىكتەن قۇر قالۋىمىزعا سەبەپشى بولىپ تۇر. جاسىرىپ قايتەمىز, ەل ىشىندە قىلمىسكەرلەرگە ءتان تۇسىنىك-پايىمدار كەزدەسىپ تۇرادى. «جاقسىلىققا ۇندەپ, جاماندىقتان تىي» دەسەڭ, «توقىلداق بولمايمىن» دەيتىن دە ءوزىمىز. پاتشالىق رەسەي كەزىندەگى پوليتسيادان, كسرو-نىڭ ميليتسياسىنان تالاي داعدىنى «مۇرا» ەتىپ الىپ قالعانبىز. «براتۆا» دەپ قىلمىسكەرلەردىڭ جارگونىمەن سويلەيتىن پوليتسەيلەرىمىز دە بار. ولاردىڭ ءبىرازى بۇقارانىڭ توبەسىندە اڭگىر-تاياق ورناتۋدان تارتىنايىن دەپ تۇرعان جوق. ءسويتىپ, «بۇيرىق تالقىلانبايدى» دەپ ۇيرەنگەن سارباز بەن پولتسيا قىزمەتكەرىنىڭ ءاربىر ارتىق قيمىلى دا, ءسوزى دە نارازىلىقتاردىڭ ورشۋىنە سەبەپ بولۋى ابدەن مۇمكىن. الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاراپ جاتقان كەيبىر ۆيدەولارعا قاراپ وتىرساڭىز سول ءسوزىمىزدىڭ راستىعىنا كوز جەتكىزەسىز. ودان بولەك ەل ءىشىن دۇرلىكتىرمەك بولاتىندار دا كەزدەسەدى. قىسقاسى, قايشىلىعى تىم كوپ قوعام قۇرىپ الىپپىز. ەندى كەلىپ سول قالتارىس-بۇلتارىسى مول قوعامدى بىرەر كۇندە وزگەرتپەككە ۇمتىلامىز. وزگەرىس جاساۋ ءۇشىن پايدالانباق بولىپ جاتقان ءادىس-ايلامىز دا قارابايىر. اتتانداپ اتقا قونىپ, ەل ءىسىن تۇزەتكىمىز كەلەدى. «ءۇي ارتىندا كىسى بار» ەكەنىن ۇمىتىپ كەتكەن ءتارىزدىمىز. سوندىقتان, ءدال قازىر قالىڭ بۇقارانىڭ «ويناساق تا ءبىراز جەرگە بارىستىق, ەندى قويالىق» دەگەنى ءجون بولسا كەرەك.