تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم جۇيەسى داميدى
وسى ماسەلە تۋرالى بايانداعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى كۇلاش ءشامشيدينوۆا «بارشاعا ارنالعان تەگىن تجكب» جوباسى شەڭبەرىندە 199 مىڭ ادام وقيتىنىن جەتكىزدى. سوڭعى 3 جىلدا 3,7 ملرد تەڭگەگە قۇرال-جابدىقتار ساتىپ الىندى. مەملەكەتتىك كوللەدجدەردىڭ 71%-ى تەحنيكالىق بەيىندى مامانداردى دايارلاۋدى جۇزەگە اسىرادى. قازاقستاندا 821 كوللەدج جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەتتىك كوللەدجدەردىڭ 71%-ى تەحنيكالىق بەيىندى مامانداردى, ال جەكە كوللەدجدەردىڭ 67%-ى گۋمانيتارلىق-ەكونوميكالىق بەيىندى مامانداردى دايارلايدى. سونىمەن قاتار ەڭبەك نارىعىن بىلىكتىلىگى جوعارى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا ءتيىمدى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ ءۇشىن كوللەدجدەردى سەنىمدى باسقارۋعا بەرۋدى جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. قازىردىڭ وزىندە ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورىنداعى 150 وندىرىستىك كوشباسشى بۇعان قاتىسۋعا ىنتا ءبىلدىردى. «جۇمىس بەرۋشىلەردى كادر دايارلاۋعا تارتۋدا بيزنەسكە نەسيە جانە سالىق ماسەلەلەرىن جەڭىلدەتۋ ارقىلى جاعداي جاساۋ قاجەت. سونىمەن قاتار مامانداردى ەڭبەك نارىعىنىڭ شىنايى قاجەتتىلىكتەرىنە ساي دايارلاۋ كەرەك», دەدى ك.ءشامشيدينوۆا.
ەڭبەك نارىعىن وزگەرىستەر كۇتىپ تۇر
ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بەردىبەك ساپارباەۆ قازىرگى كاسىپتىك ستاندارتتاردىڭ ازىرلەنۋى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلعا قاراي ەڭبەك نارىعىندا ايرىقشا وزگەرىستەر بولادى, ونىڭ ىشىندە بىلىكتىلىك تالاپتارى ارتادى. «الدىن الا بولجام بويىنشا كادرلارعا قوسىمشا قاجەتتىلىك 573 مىڭنان اسا ادامدى قۇرايدى, ورتا جانە جوعارى بىلىكتى جۇمىس ورىندارى سانىنىڭ ارتۋى كۇتىلەدى», دەدى ب.ساپارباەۆ. 2019 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن ەڭبەك نارىعىندا كادرلارعا قاجەتتىلىك بولجامىن شەشۋ ءۇشىن ەڭبەك رەسۋرستارىن ۇلتتىق بولجامداۋ جۇيەسى قۇرىلادى. ەڭبەك رەسۋرستارى بىلىكتىلىگىنىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى قاجەتتىلىكتەرگە سايكەستىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسىن دامىتۋ اياسىندا 106 كاسىپتىك ستاندارت ازىرلەندى, وندا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىسكەرلەردىڭ بىلىمىنە, داعدىلارى مەن قۇزىرەتىنە قوياتىن تالاپتارى كورسەتىلگەن. اعىمداعى جىلى 12 باسىم سالا بويىنشا 480 كاسىپتىك ستاندارت پەن 38 سالالىق شەڭبەردى ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇدان وزگە, بىلىكتىلىك جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋدا مينيسترلىك حالىقارالىق ساراپشىلاردى تارتا وتىرىپ, ۇلتتىق بىلىكتىلىك جۇيەسىن دامىتۋ جونىندەگى 2025 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسىن ازىرلەۋدە, بۇل ەكىنشى جارتىجىلدىقتا قابىلدانادى.
«اتامەكەن» ۇكپ باسقارما توراعاسى ولجاس ورداباەۆ تجكب دامىتۋ اياسىندا ەڭبەككە ورنالاستىرۋ ۇدەرەسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىلاتىن تاسىلدەر تۋرالى ايتىپ بەردى. باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋى جانە بۇدان كەيىنگى جوسپارلار تۋرالى اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى قۇمار اقساقالوۆ. «اگرودامۋ» جشس باسشىسى رۋسلان بۋكەەۆ, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى الما دوششانوۆا باياندادى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى گۇلشارا ابدىقالىقوۆا تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمدى دامىتۋ ءۇشىن بىرنەشە باعىتتى قولدانۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ىشىندە دۋالدى وقىتۋدى دامىتۋ جانە كوللەدجدەردى باسقارۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ بار. قازىرگى تالاپقا سايكەس كوللەدجدەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار تجكب دامىتۋعا بيزنەستى تارتۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ كەرەك.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان ۇكىمەت باسشىسى اسقار مامين تەحنيكالىق كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە ساپالى ءبىلىمدى, سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى جانە جۇمىسقا ورنالاسۋ كەپىلدىگىن الۋعا جاعداي جاساۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاھاندىق ەڭبەك نارىعىنىڭ وزگەرۋىمەن جانە ەكونوميكا سالالارى, ونىڭ ىشىندە جاپپاي تسيفرلاندىرۋ ءۇشىن ساپالى كادرلار دايارلاۋدىڭ الەمدىك بەتالىستارىنىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى. وسىعان وراي كاسىپتىك-تەحنيكالىق دايارلاۋ ءجۇيەسىن جاڭعىرتۋدا بارلىق الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق فاكتوردى, ونىڭ ىشىندە وقۋ مەكەمەلەرىنىڭ اۋماقتىق قولجەتىمدىلىگىن, كوپبەيىندىلىگى مەن تيىمدىلىگىن, تۇلەكتەردىڭ سۇرانىسقا يە بولۋىن ەسكەرۋ كەرەگىن اتاپ ءوتتى.
پرەمەر-مينيستر جوبالىق كەڭسە قۇرىپ, كوللەدجدەردى سەنىمگەرلىك باسقارۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتقان بيزنەس-قاۋىمداستىقپەن جانە جوو-لارمەن ءارىپتەستىكتىڭ ناقتى تەتىگىن ءازىرلەۋدى تاپسىردى. ءىرى كومپانيا كوشباسشىلارى سەنىمگەرلىك باسقارۋىنا شامامەن 150 كوللەدجدى, ال ۋنيۆەرسيتەتتەر 50-گە جۋىق كوللەدجدى الا الادى.
كوللەدجدەر بازاسىندا ورتالىقتار اشقان ورىندى
ۇكىمەت باسشىسى اتاپ ءوتكەندەي, دۋالدى وقىتۋدى ەنگىزۋ مەن كەڭەيتۋ بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا كاسىپورىندار كوللەدج بازاسىندا ورتالىقتار اشا الادى. بۇل كوللەدجدەردىڭ جۇمىسىن جۇمىس بەرۋشىنىڭ سۇرانىسىنا جاقىنداتىپ, تۇلەكتەرگە جۇمىسقا ورنالاسۋعا كەپىلدىك بولماق. ءماسەلەن, «قازاقمىس» كورپوراتسياسى ساتباەۆ قالاسىنداعى تاۋ ءىسى تەحنولوگيالىق كوللەدجىندە, بالقاش قالاسىنداعى پوليتەحنيكالىق كوللەدجىندە وسىنداي ورتالىقتار اشتى.
«ەلباسىنىڭ نەعۇرلىم كوپ تالاپ ەتىلەتىن 100 كاسىپ بويىنشا 180 كوللەدج بەن 20 جوعارى وقۋ ورىندارىن جاڭعىرتۋ جانە ماماندار دايىنداۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبەسىن ەنگىزۋ جونىندەگى تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ا.مامين. بۇل ماقساتتا وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كاسىپتىك ستاندارتتاردى ءازىرلەۋدى اياقتاۋ, سونداي-اق كاسىبي بىلىكتىلىك پروتسەسىن زاڭنامالىق رەتتەۋ بويىنشا ۇسىنىستاردى ەنگىزۋ تاپسىرىلدى.
ۇكىمەت باسشىسى وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ نازارىن WorldSkills حالىقارالىق جوباسىنا قاتىسۋ جانە جۇمىستىق قۇزىرەتتەرىن دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلەردە وسى قوزعالىسقا قاتىسۋعا بارلىق جاعدايدى جاساۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى. كادرلارعا قاجەتتىلىكتى بولجامداۋ, كوللەدجدەر مەن ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جاڭعىرتۋ, مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىن قالىپتاستىرۋدى جەتىلدىرۋ بويىنشا شارالاردى ازىرلەۋدى تاپسىردى.
«ءاربىر ادام ءوزىنىڭ سۇرانىسقا يە ماماندىق العانىنا جانە كەيىن جۇمىسقا ورنالاسا الاتىنىنا سەنىمدى بولۋى كەرەك», دەدى ا.مامين.
«قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىنىڭ» بەرەرى كوپ
سونداي-اق ۇكىمەت وتىرىسىندا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ جانە شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ ماسەلەسى قارالدى. ەلباسىنىڭ 2018 جىلى 5 قازانداعى جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالارىن ورىنداۋ ءۇشىن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ ماقساتىندا 600 ملرد تەڭگە قارجى بولىنگەن. 2018 جىلى 11 جەلتوقساندا ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن باسىمدىقتى جوبالاردى نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسى قابىلداندى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا اتالعان ماسەلەلەر ءجونىندە ءتيىستى تاپسىرمالار بەردى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى جەڭىس قاسىمبەك وسى باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە بيزنەستى بەلسەنە تارتۋ ماقساتىندا بيىل 27 ناۋرىزدان باستاپ «اتامەكەن» ۇكپ بازاسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار, وڭىرلەر جانە دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» سالالارىن دامىتۋ جونىندەگى جوبالىق كەڭسە جۇمىس ىستەيتىنىن ايتتى.
جوبالىق كەڭسە الاڭىندا اپتا سايىن وتەتىن وتىرىستار نەگىزىندە 300-گە جۋىق وتىرىس وتكىزىلدى, بارلىق وڭىردەن 1000-نان استام الەۋەتتى كاسىپكەر تىڭدالدى, بيزنەستىڭ جۇيەلىك پروبلەمالارى انىقتالىپ, باعدارلامانى جەتىلدىرۋ ءجونىندەگى كەشەندى ۇسىنىستار ءازىرلەندى. ءناتيجەسىندە مامىردا ۇكىمەت قاۋلىسىمەن باعدارلاماعا كەپىلدىك قۇرالدارىن ەنگىزۋ, اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋدى قارجىلاندىرۋ ءمولشەرىن 30%-دان 50%-عا دەيىن ۇلعايتۋدى جانە قۇس ەتى مەن ماقتا تالشىعى سياقتى بىرقاتار تاۋارلاردى قوسۋدى قاراستىراتىن وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. اتالعان وزگەرىستەر 270 ملرد تەڭگە سوماسىندا 150 كاسىپورىنعا قولداۋ كورسەتىپ, 10 مىڭنان اسا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا, بيۋدجەتكە تۇسكەن سالىق كولەمىن 38 ملرد تەڭگەگە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى دەپ كۇتىلۋدە. جوبالىق كەڭسە جۇمىسىندا بارلىعى 700 ملرد تەڭگە سوماسىنا 900-گە جۋىق الەۋەتتى جوبا قارالۋ ۇستىندە. ونىڭ ىشىندە ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر قۇنى 25 ملرد تەڭگە بولاتىن 41 جوبانى ماقۇلدادى, وعان قوسا 111 ملرد تەڭگەگە 126 جوبا قاراستىرىلۋدا. ەكىنشى تۇزەتۋلەر پاكەتى زاەم مەرزىمىنىڭ 1/3 بولىگىنەن اسپايتىن مولشەردە نەسيە بويىنشا 2 جىل 3 ايدان اسپايتىن جەڭىلدەتىلگەن كەزەڭدى ەنگىزۋ جانە باعدارلاما اياسىندا نەسيەلەندىرۋ ءۇشىن جاڭا تاۋارلاردى قامتۋدى قاراستىرادى.
ج.قاسىمبەك اتاپ وتكەندەي, نەسيەلەندىرۋ باعدارلاماسىن ويداعىداي ىسكە اسىرۋ 2025 جىلعا قاراي باعدارلاما شەڭبەرىندە نەسيەلەندىرگەن تاۋارلار بويىنشا يمپورت ۇلەسىن 59%-دان 37%-عا قاراي تومەندەتۋگە, 16 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنىن قۇرىپ, سالىق كولەمىن 1,1 ترلن تەڭگەگە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
وتاندىق كاسىپورىنداردى قارجىلىق جانە قارجىلىق ەمەس قولداۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا الداعى 3 جىلدا 500 ملرد تەڭگە, ونىڭ ىشىندە «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ قۇرالدارى ارقىلى 470 ملرد تەڭگە بولىنەدى. قدب جانە دامۋ جەلىسى بويىنشا ەكسپورتتى قارجىلاندىرۋ كولەمى 3 جىل ىشىندە 300 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى.
قارجى مينيسترلىگى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىمەن بىرلەسىپ قۇرىلىس جانە جوبالاۋ بويىنشا ۇلگىلىك كەلىسىمشارتتار ازىرلەگەنى ايتىلدى, وعان قۇرىلىس ماتەريالدارىن جوبالاۋ جانە ساتىپ الۋ كەزىندە وتاندىق قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ ءتىزىلىمىن ءمىندەتتى تۇردە پايدالانۋ جونىندەگى تالاپتار ەنگىزىلگەن. اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا بۇل تولىعىمەن قۇقىقتىق بازاعا يمپلەمەنتاتسيالاناتىن بولادى.
وتاندىق تاۋار ءوندىرۋشىلەردەن ساتىپ الۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەرگىلىكتى قامتۋدى باقىلاۋ جونىندەگى وڭىرلىك كوميسسيالار جۇمىس ىستەيدى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» تاۋارلارىنا قاتىستى ولاردىڭ مانداتى كەڭەيتىلدى. بۇل كوميسسيالاردىڭ مىندەتى – ساتىپ الۋ جوسپارى مەن فاكتىسىنە, جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنە باقىلاۋ جاساۋ, مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە ناتيجەلەر تۋرالى ۇكىمەتتى اپتا سايىن حاباردار ەتۋ.
نەسيەلەندىرۋدىڭ وڭ قارقىنى اتالدى
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر جەڭىلدىكپەن نەسيەلەندىرۋدىڭ وڭ قارقىنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىنگى تاڭدا 700 ملرد تەڭگەدەن اساتىن سوماعا 900-گە جۋىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ۇكىمەت باسشىسى حالىق تۇتىناتىن تاۋارلار ءوندىرىسىن ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا ايتىلعان تاسىلدەرگە قولداۋ ءبىلدىردى. ونىڭ ىشىندە تۇپكى قارىز الۋشى ءۇشىن پايىزدىق ءمولشەرلەمەنى 9%-دان 6%-عا دەيىن ءتومەندەتۋ, نەسيە مەرزىمىنەن 1/3-نەن اسپايتىن ۋاقىتقا جەڭىلدىكتى كەزەڭدى ەنگىزۋ جانە نەسيەلەندىرۋ ءۇشىن تاۋارلار ءتىزىمىن كەڭەيتۋ بار.
وتاندىق تاۋار جانە قىزمەت وندىرۋشىلەردى قولداۋ ءۇشىن پرەمەر-مينيستر مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتور ساتىپ الۋلارىندا «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىنا» جاتاتىن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ بويىنشا شارا قابىلداۋدى تاپسىردى. وبلىس اكىمدىكتەرىنە جەرگىلىكتى قامتۋدى باقىلاۋ بويىنشا جۇمىستاردى جانداندىرۋ كەرەگىن ايتتى.
«الداعى 3 جىلدا قازاقستاندىق كاسىپورىنداردى قولداۋعا 500 ملرد تەڭگە بولىنەدى. شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋ اياسىندا مەملەكەتتىك ورگاندار وعان بولىنگەن بيۋدجەت قاراجاتىن تولىق جانە ۋاقتىلى يگەرۋ بويىنشا جۇمىستى جالعاستىرىپ, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى ىلگەرىلەتۋ تەتىكتەرىن جەتىلدىرۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋ قاجەت, ونىڭ ىشىندە بيىلعى مامىرداعى ۇلتتىق ينۆەستورلار كەڭەسىندە بيزنەس وكىلدەرى كوتەرگەن ماسەلەلەر ەسكەرىلۋى ءتيىس» دەدى ا.مامين.