ش.ء ۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى, رەسپۋبليكالىق «ادىلەت» تاريحي-اعارتۋ قوعامى جانە «عىلىم ورداسىنىڭ بىرلەسە ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن «تۇلعا جانە ۇلتتىق تاريح ماسەلەلەرى» رەسپۋبليكالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرلەرى تۇرار رىسقۇلوۆ, ساكەن سەيفۋللين, سۇلتانبەك قوجانوۆ, تەلجان شونان ۇلى, يسا توقتىباەۆ, ىلياس جانسۇگىروۆ, اسىلبەك سەيىتوۆ جانە بەيىمبەت ء مايليننىڭ تۋعانىنا 125 جىل تولۋىنا ارنالدى.
تاريح عىلىمىنداعى تۇلعاتانۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن تالقىلاۋ, تۇلعا تاريحىن زەرتتەۋ ارقىلى ۇلتتىق تاريحتىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن سارالاۋ, اتالعان كورنەكتى قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى, ۇلتقا سىڭىرگەن ەڭبەگى ارقىلى رەسپۋبليكانىڭ وسكەلەڭ ۇرپاعىن وتانسۇيگىشتىك پەن ادامگەرشىلىككە تاربيەلەۋدى ماقسات ەتكەن جيىننىڭ تىزگىنىن ۇستاعان ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى سايىن بورباسوۆ رەپرەسسيا قۇربانى بولعان الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ەلدىڭ مۇرات-مۇددەسى جولىنداعى قيلى-قيلى تاعدىرىنا توقتالدى. بۇگىندە ارتىندا مول مۇرا قالدىرعان قايراتكەرلەرىمىزدىڭ ەڭبەگى ءوز دەڭگەيىندە باعالانىپ, دارىپتەلۋى قاجەت ەكەندىگىن العا تارتقان سايىن بورباسوۆ الاش تاقىرىبىنىڭ ارقاۋىنا اينالعان ەل مەن جەردىڭ مۇددەسى ءالى كۇنگە وزەكتى تاقىرىپ ەكەندىگىن جەتكىزدى. سوندىقتان دا ۇلت قايراتكەرلەرىنىڭ ەڭبەگىنە نازار اۋدارۋ بۇگىنگى ۇرپاق ءۇشىن اسا ماڭىزدى.
«ساكەن مەن الاش ازاماتتارى اراسىنداعى اڭىز بەن اقيقات» تاقىرىبىن قوزعاعان ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ پروفەسسورى, فيلولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى كۇلاش احمەتوۆا ساكەننىڭ ازاماتتىق بولمىسىنا توقتالىپ, قايراتكەردىڭ «تار جول تايعاق كەشۋ» ەڭبەگىنە توقتالسا, «ادىلەت» تاريحي-اعارتۋ قوعامى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت بەيبىت قويشىباەۆ «ورتا ازياداعى ۇلتتى-تەرريتوريالىق مەجەلەۋ جانە سۇلتانبەك قوجانوۆ» تاقىرىبىنا توقتالىپ, ۇلت مۇددەسى جولىنداعى تۇلعا قىزمەتىنە قاتىستى بىرقاتار مالىمەتتەردى ورتاعا سالدى. تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى كەڭەستىك داۋىردەگى قازاقستان تاريحى ءبولىمىنىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرى, تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى قايدار الداجۇمانوۆ «48 قازاق اتتى اسكەر پولكى جانە 1937-1938 جىلدارداعى ساياسي رەپرەسسيا» تاقىرىبىنا كەڭىنەن توقتالىپ, «ساياسي رەپرەسسيا - كەڭەستىك يپمپەريانىڭ ءوز حالقىنا جاساعان اياۋسىز قىلمىسى. «حالىق جاۋلارىنا» ماسكەۋدىڭ جۇيەسىمەن ايىپ تاعىلىپ, ولاردى اشكەرەلەۋ بارلىق سالادا بەلەڭ الدى. 1920-1950 جىلدار ارالىعىنداعى قر ۇقك مالىمەتتەرىندە رەپرەسسياعا ۇشىراعانداردىڭ تىزىمىندە 30 پايىزى كولحوزشىلار, 30 پايىزى جۇمىسشىلار, 30 پايىزى ينتەلليگەنتسيا وكىلدەرى مەن كەڭسە قىزمەتكەرلەرى بولسا, قالعانى اسكەريلەر مەن ءدىن قىزمەكەرلەرى ەكەندىگى كورسەتىلگەن» دەگەن مالىمەتتەرمەن بولىسە كەلە الاش تۇلعالارىنىڭ قىزمەتىن زەرتتەۋ مەن دارىپتەۋدە وتاندىق عىلىم الدىندا كەلەلى مىندەتتەردىڭ تۇرعاندىعىن جەتكىزدى.
تاريحي دەرەكتەر حح عاسىردىڭ باسىنداعى قازاق قايراتكەرلەرىن «الاشتىقتار» نەمەسە «كوممۋنيستەر» دەپ بولە-جارىپ قاراۋ ءۇردىسى بەلەڭ الىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەستىگىن العا تارتادى. وسى ورايدا «الاشوردا مۇشەلەرىنىڭ باعىتى دۇرىس ەدى», «كوممۋنيستىك باعىتتاعى قازاق قايراتكەرلەرى قاتە باعىتتى ۇستاندى», «كوممۋنيستەرگە ساتىلعاندار» دەگەن سياقتى بىرجاقتى پىكىرلەردىڭ ورىن الىپ وتىرعانى اقيقات. وسى تۇرعىدان العاندا وتاندىق تاريح عىلىمىنداعى تۇلعاتانۋ باعىتىنىڭ الدىندا جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى مىندەت تۇر. تۇلعانىڭ ۇلت تاريحىندا اتقارعان قىزمەتى مەن ءرولىن انىقتاۋدا سول تاريحي كەزەڭدە قالىپتاسقان قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايلار ەسكەرىلۋى قاجەتتىگىن العا تارتقان تاريحشى عالىمدار ارنايى قارار قابىلدادى. وندا وتاندىق تاريح عىلىمىنداعى تۇلعاتانۋدىڭ تەوريالىق جانە مەتودولوگيالىق ماسەلەلەرىن تەرەڭدەتە قاراستىرىپ, تۇلعا تاريحىن جازۋدىڭ ادىستەمەسىن قالىپتاستىرۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردى جۇيەلەۋ قاجەتتىگىن ۇسىندى.