سىرتقى ىستەر ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ باستاعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ دەلەگاتسياسى تاجىكستان استاناسى دۋشانبەدە وتكەن «ورتالىق ازيا + جاپونيا» ديالوگى (واجد) سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ 7-وتىرىسىنا قاتىستى.
اتالعان الاڭدا قىرعىزستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى چينگيز ايداربەكوۆ, تاجىكستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سيرودجيددين مۋحريددين, وزبەكستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ابدۋلازيز كاميلوۆ, جاپونيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى تارو كونو, تۇرىكمەنستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۆەپا گادجيەۆ جينالدى.
العاشقى وتىرىسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا 2004 جىلى وتكەن «ورتالىق ازيا + جاپونيا» ديالوگى بيىلعى جىلى 15 جىلدىعىن اتاپ ءوتتى. بۇل فورماتتا ديالوگ حالىقارالىق جانە ايماقتىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەردى تالقىلاۋ, سونداي-اق جاپونيانىڭ قاتىسۋىمەن ايماقارالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جولدارىن ۇسىنادى.
جينالىسقا قاتىسۋشىلار «ساعاتتى تەڭەستىرۋگە» جانە ديالوگتى دامىتۋ ءۇشىن ناقتى مىندەتتەردى بەلگىلەۋگە ۋاقىت كەلدى دەگەن ورتاق ويعا جەتتى. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەكونوميكالارىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ مەن ءارتاراپتاندىرۋدا قولدانىلۋى مۇمكىن جاپونيانىڭ ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق الەۋەتى ايتارلىقتاي قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى.
قازاقستان سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى ب.اتامقۇلوۆ ءبىزدىڭ ەلىمىز جاپونيانىڭ ورتالىق ازيا ايماعىنا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن, سونداي-اق جاپون ۇكىمەتى ەكى جاقتى تۇردە جانە واجد اياسىندا ىنتىماقتاستىقتىڭ پراكتيكالىق جولدارىن تابۋعا كۇش-جىگەرىن جوعارى باعالايتىنىن اتاپ ءوتتى. قازاقستان بۇرىنعىداي ءوزارا ءتيىمدى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن جاعداي جاساۋ جانە سەنىمدى نىعايتۋ ءۇشىن كۇش-جىگەر جۇمساۋعا دايىن ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.
«ورتالىق ازيا - ستراتەگيالىق ورنالاسۋعا يە, سونداي-اق ادامي جانە جوعارى ەكونوميكالىق الەۋەتى, تابيعي جانە وندىرىستىك رەسۋرستارى بار الەمنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ايماقتارىنىڭ ءبىرى. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى - ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ايماق ەلدەرىمەن باۋىرلاس تاتۋ كورشىلىك قاتىناستاردى نىعايتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارادى», - دەدى ب.اتامقۇلوۆ.
دۋشانبەدەگى بيىلعى كەزدەسۋ ءۇش سەسسيادان تۇرادى, ونىڭ بارىسىندا ساۋدا-ساتتىق, كولىك, ينۆەستيتسيا, تۋريزم جانە ايماقتىق قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
ايماقتىڭ ترانزيتتىك-كولىكتىك الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلدى, ول تەڭىزگە شىعۋ مۇمكىندىگى جوق ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى ءۇشىن جان-جاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ماسەلە بولىپ تابىلادى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداۋ ءۇشىن قازاقستان ەكونوميكالىق بلوگى دەڭگەيىندە واجد مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋلەرىن وتكىزىپ, ناقتى ۇسىنىستار جاساۋ جانە بىرلەسكەن جوبالارعا قاتىسۋ ءۇشىن كاسىپكەرلەردىڭ تۇراقتى تۇردە كەزدەسۋلەرىن تاجىريبەگە ەنگىزۋدى ۇسىندى. بۇل الاڭ جاپون ىسكەرلەرىنىڭ نازارىن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ساۋدا, ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق جانە ترانزيتتىك كولىك الەۋەتىنە اۋدارۋعا مۇمكىنشىلىك بەرەتىن ەدى.
ءتۋريزمدى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا سەسسيادا ورتالىق ازيا ەلدەرى سوڭعى جىلدارى شەتەلدىك تۋريستەردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرعانى اتاپ ءوتىلىپ, بۇل ايماقتىڭ جوعارى الەۋەتىن كورسەتۋدە. قازاقستاندىق تاراپ قاتىسۋشىلاردى ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى ءتۋريزمدى دامىتۋ شارالارىمەن كەڭىنەن تانىستىرىپ ءوتتى. تۇراقتى جانە ورنىقتى تۋريزم سەكتورىن قۇرۋدا جاپونيانىڭ وزىق تاجىريبەلەرىن ەنگىزۋ ورتالىق ازيا ايماعى ءۇشىن بۇرىنعىداي ءالى دامىپ كەلە جاتقان تۋريستىك باعىتتار ءۇشىن كەڭ مۇمكىندىكتەردى اشادى.
ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جەكە بلوكتىڭ شەڭبەرىندە قاراستىرىلىپ, وعان اۋعانستاننىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سالاحۋددين رابباني قوناق رەتىندە شاقىرىلدى. قاتىسۋشىلار تەرروريزمگە, ازىق-ت ۇلىك جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتى, سونداي-اق ونىڭ باسقا كومپونەنتتەرىن تالقىلادى. كەزدەسۋگە قاتىسۋشىلار قازاقستاندىقتاردىڭ «جۋسان» اتتى وپەراتسيا شەڭبەرىندە سيريادان شىعارىلۋى, سونداي-اق حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ اۋعانستانداعى قاۋىپسىزدىك جانە احۋالدى تۇراقتاندىرۋعا قوسقان ۇلەسى تۋرالى جۇمىسىمەن مۇقيات تانىسىپ شىقتى. ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى بويىنشا قازاقستان ورتالىق ازيا ەلدەرىن نۇر-سۇلتاندا شتاب-پاتەرى ورنالاسقان ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى يسلام ۇيىمى قىزمەتىنە قاتىسۋعا شاقىردى.
ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ 2017-2018 جىلدارداعى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگىنىڭ قازاقستاننىڭ كۇن تارتىبىندە ەرەكشە ورىن العان حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا قوسقان ۇلەسى ەرەكشە اتاپ ءوتىلدى.
ءىس-شارا قورىتىندىسى بويىنشا ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن جاپونيا اراسىنداعى ارىپتەستىكتى تەرەڭدەتۋ تۋرالى ەرەجەلەردى كورسەتەتىن بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلداندى, ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋدى ودان ءارى العا جىلجىتۋعا نيەت ءبىلدىردى.
ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ وكىلدەرى جاپونيانىڭ «ورتالىق ازيانىڭ اشىق, تۇراقتى جانە تاۋەلسىز دامۋىنا» قولداۋ كورسەتۋى جانە ايماقتىق جانە حالىقارالىق بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى جانە ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ءۇشىن «كاتاليزاتور» رەتىندە قولداۋعا شاقىردى, سونداي-اق ەكونوميكالىق ينفراقۇرىلىمدى جەتىلدىرۋ, وقىتۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تابيعي اپاتتاردىڭ الدىن الۋ, ايماقتىق دامۋ, تەرروريزم جانە ەسىرتكىگە قارسى تۇرۋ سياقتى سالالاردا قارجىلىق جانە تەحنيكالىق كومەك ءۇشىن العىس ءبىلدىردى.
سونداي-اق, مالىمدەمەدە ماقساتتى ەلدىڭ اشىقتىعى, ەكونوميكالىق تيىمدىلىگى جانە قارجىلىق تۇراقتىلىعى سياقتى ماڭىزدى ەلەمەنتتەر كورسەتىلگەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس جوعارى ساپالى ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيالار تارتۋ قاجەتتىلىگى اتاپ ءوتىلدى.
كەزدەسۋ قاتىسۋشىلارى تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنا 2017-2019 جج. ارالىعىندا توراعا-مەملەكەت رەتىندە مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ 7-ءشى وتىرىسىن وتكىزگەنى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى, سونداي-اق 2019-2020 جىلداردا ديالوگتى باسقاراتىن كەلەسى ەلدىڭ لاۋازىمىنا جاپونيانىڭ كەلۋىن قۇپتادى.