كليماتى قۇرعاق, ءشولدى, جاز مەزگىلى ۇزاق بولاتىن تۇركىستاندى كوگالداندىرۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن سۋلاندىرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ كەرەك. جازدىڭ اپتاپ ىستىعىندا ەگىلگەن اعاشتار مەن گۇلدەر, شالعىندارعا سۋ جەتكىزۋ وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى.
وسى ماقساتتا قالانىڭ بىرنەشە باعىتىنان كەلەتىن كىشى كانالداردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, قالا ىشىندەگى ارىقشالارعا سۋ تارتۋ جوسپارلانعان بولاتىن. وسى باعىتتاعى جۇمىستار جۇزەگە اسىرىلىپ بۇگىندە قاراشىق وزەنىنەن باستاۋ الاتىن 5,2 شاقىرىمدى قوتىربۇلاق كانالى تازالانىپ, 7 كوپىر ورناتىلدى. اتالعان كانالدان قازىرگى تاڭدا 5-10 م3 سۋ «ارىس – تۇركىستان» ماگيسترالدى كانالىنا قۇيىلۋدا.
سونىمەن قاتار, قالا اۋماعىن سۋلاندىرۋ ماقساتىندا «ارىس – تۇركىستان» ماگيسترالدى كانالىنان بوساتىلاتىن كىشى كانالداردا ىسكە قوسىلدى. ماسەلەن, ۇزىندىعى 3,1 شاقىرىم ر-32 كانالى قالاعا كىرە بەرىس قاقپانىڭ تومەنگى جاعىنداعى كوشەلەر مەن ساتتارحانوۆ داڭعىلى بويىنداعى اعاشتار سۋلاندىرىلۋدا. ال, ر-32,2 كانالى ارقىلى ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىنە قاراستى بوتانيكالىق باقتاعى اعاشتار سۋ الىپ جاتىر. ودان ارى قاراي قالاداعى كوشەلەرگە سۋ كەلتىرۋگە بولادى. سونداي-اق, ۇزىندىعى 3 شاقىرىم قۇرايتىن ر-33 كانالى ارقىلى اعىن سۋ كەلىپ, «تۇركى باعى» جانە «قاراكوز» قورىمى ماڭىنداعى ەگىلگەن اعاشتار سۋلاندىرىلۋدا. ال ر-33.1 كانالى ارقىلى ع.مۇراتباەۆ كوشەسىندەگى يرريگاتسيالىق ارىقشالارعا سۋ بوساتىلدى. بۇعان قوسا, ۇزىندىعى 4,5 شاقىرىم ر-34 كانالى ارقىلى تاۋكە حان داڭعىلى مەن س.ەرۋباەۆ كوشەلەرىن سۋلاندىرۋعا تولىق مۇمكىندىك بار.
قازىبەك بي كوشەسىندەگى سۋ ۇڭعىماسىنا اعىمداعى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, ساعاتىنا 25 م3 سۋ تاراتاتىن قۇرىلعى قويىلىپ, يرريگاتسيالىق ارىقشالار ارقىلى قازىبەك بي كوشەسى بويىنداعى اعاشتاردى سۋعارۋ ماسەلەسى شەشىلدى. بۇعان قوسا, قالاداعى قوسىمشا 6 دانا سۋ ۇڭعىماسى كوشە بويىنا ەگىلگەن اعاشتاردى سۋلاندىرۋ ءۇشىن ىسكە قوسىلادى.
جوعارىدا اتالعان كانالدار ارقىلى قالاداعى كوشەلەردى سۋلاندىرۋ ماقساتىندا بارلىق كانالداردى جوندەۋ, تازالاۋ باعىتىنداعى جۇمىستار جالعاساتىن بولادى.
سونىمەن قاتار, جۋىق ارادا نەگىزگى كوشەلەردەگى (س.قوجانوۆ, تاۋكەحان, ب.ساتتارحانوۆ داڭعىلدارى) يرريگاتسيالىق ارىقشالار قالپىنا كەلتىرىلىپ, اعىن سۋ جۇيەسى ىسكە قوسىلادى. قالا بويىنشا 17 كوشەدە 2016-2018 جىلدارى قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن ۇزىندىعى 70,2 شاقىرىم قۇرايتىن يرريگاتسيالىق ارىقشالار بار. سونداي-اق, اعىمداعى جىلى ورتالىق ايماقتىڭ 47 كوشەسىنە 54,1 شاقىرىم ارىقشالار ورناتىلاتىن بولادى.
الداعى ۋاقىتتاردا رۋحاني-مادەني ورتالىقتا, اكىمشىلىك ىسكەرلىك ورتالىقتا جانە ىرگەلەس جاتقان اۋماقتاعى كوشەلەردە سالىناتىن جولداردىڭ بويىنا جوبامەن 100 شاقىرىم ارىقشالار ورناتۋدى قاراستىرىلۋدا. بۇل جوبالاردىڭ بارلىعى تۇركىستاننىڭ ەكولوگياسىن وڭالتىپ, كليماتىن جاقسارتۋ ءۇشىن جاسالاتىن وڭ قادامدار.