قازاق-قىتاي مەملەكەتتىك شەكاراسىنا جاقىن ورنالاسقان شاعىن عانا اۋىل – ۇلكەن ديقاننان ەلىمىزگە تانىمال ازاماتتار كوپ شىقتى. ارالارىندا عالىم دا, اقىن دا, جازۋشى دا, باتىر دا بار. وسىناۋ كيەلى توپىراقتا دۇنيەگە كەلىپ, ءوزىنىڭ پاراسات-پايىمىمەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەت-قارىمىمەن ەرەكشەلەنەتىن ازاماتتىڭ ءبىرى – يمانبەك بايتىلەۋوۆ بولاتىن...
ءومىر جولىن, ەڭبەك جولىن تارازىلايتىن بولساق, يمانبەك اعانىڭ قامشىنىڭ سابىنداي قىسقا عۇمىرىندا ارتىنا قالدىرعان, كەيىنگى ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولاتىن ءىس-شارالارى جەتىپ ارتىلادى. مەن ونى ويدان قۇراستىرىپ وتىرعان جوقپىن. ءبىز ءبىر اۋىلدا تۋىپ, ءبىر مەكتەپتە وقىدىق. اعا-ءىنى بولىپ سىيلاستىق. قۋانىشىمىز دا, قايعىمىز دا ورتاق بولدى. بالداۋرەن بالالىق شاعىمىز ۇلكەن ديقان اۋىلىندا بىرگە ءوتتى.
يمانبەك بايتىلەۋوۆتىڭ اۋدان عانا ەمەس, وبلىس اۋماعىنا كەڭىنەن تانىلا باستاۋىنا ونىڭ جاۋاپكەرشىلىكتى شىن سەزىنە وتىرىپ, قولعا العان جۇمىستارىن بايىپتى اتقارا بىلگەندىگىنە تىكەلەي بايلانىستى. اعانىڭ ەڭبەك جولى بىرسىدىرعى جاعدايدا وتكەن جوق. ورتا مەكتەپتى ويداعىداي اياقتاعان سوڭ, ۇجىمشاردا جۇمىس ىستەدى. س.م.كيروۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاريح فاكۋلتەتىن ءبىتىرگەننەن كەيىن ۇيعىر اۋدانىنىڭ ورتالىعى – شونجى سەلوسىنداعى مەكتەپ-ينتەرناتتا تاربيەشى بولدى.
ايتار ويى بار, ۇستانىمىن اشىق بىلدىرەتىن كادر قاشاندا كەرەك. يمانبەكتىڭ وسى قاسيەتتەرى اۋدان باسشىلارىنىڭ نازارىنان تىس قالمادى. ارادا بىرەر جىل وتكەن سوڭ, وعان ۇيعىر اۋداندىق حالىقتىق باقىلاۋ ءبولىمىنىڭ ينسپەكتورى قىزمەتى ۇسىنىلدى. بۇل جۇمىستى ول جان-تانىمەن اتقارىپ, حالىق پەن قوعام مۇددەسىن قورعادى, سول ءۇشىن كۇرەستى. بىلىكتى كادر, جاقسى مامان بارلىق سالاعا دا قاجەت. 1977 جىلى ول ۇيعىر اۋداندىق پارتيا كوميتەتى ۇگىت-ناسيحات ءبولىمىنىڭ نۇسقاۋشىلىعىنا بەكىتىلدى. وسى جۇمىستى ءۇش جىل قاتارىنان ىستەپ, پارتيا جۇمىسىندا ءبىرشاما تاجىريبە جيناقتادى. ودان كەيىن اۋداندىق پارتيا كوميتەتى ساياسي-اعارتۋ بولمەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى قىزمەتىن اتقاردى.
يمانبەك بايتىلەۋوۆ كەيىندەپ پودگورنوە سەلولىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى جانە ۇيعىر اۋداندىق مادەنيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى بولىپ جەمىستى ەڭبەك ەتتى. سول جىلدارى جالىنداعان جاس مامان ىسكەرلىگىنىڭ, ۇيىمداستىرۋشىلىعىنىڭ ارقاسىندا اۋدان كولەمىنە تانىلا باستادى. ال 1986 جىلى يمانبەك بايتىلەۋوۆ “بەسقاراعاي” ۇجىمشارىنىڭ توراعالىعىنا تاعايىندالدى. بۇل جىلدارى كوپتەگەن قيىنشىلىقتار الدىمىزدى وراپ تۇرعان بولاتىن. سوعان قاراماستان ول “پودگورنوە” اتاۋىن وزگەرتىپ, ونىڭ ورنىنا اۋىلدىڭ تاريحي اتاۋى “قىرعىزسايدى” قايتارۋعا كۇش سالدى. قازىر بۇل اۋىل “قىرعىزساي” دەپ اتالادى.
اتام قازاق “اكىم بول, حالقىڭا جاقىن بول!” دەپ ايتقان عوي. يمانبەكتىڭ بولمىس-ءبىتىمى, ادامي قاسيەتى ناق وسى جىلدارى اشىلدى. اۋىل مەن اۋدان عانا ەمەس, وبلىس پەن رەسپۋبليكاعا تانىلا باستادى. ونىڭ ءىس-ءتاجىريبەلەرى وزگە شارۋاشىلىقتارعا ۇلگى-ونەگە رەتىندە ۇسىنىلدى. مىسالى, ول “قىرعىزساي” كەڭشارىنىڭ بولىمشەسى راحات اۋىلىنداعى سەگىز جىلدىق مەكتەپتى ون جىلدىق مەكتەپكە اينالدىرۋعا كۇش-جىگەر جۇمسادى. سەنبىلىك ۇيىمداستىرىپ, ءبىلىم مەكەمەسىنە قوسىمشا عيماراتتار سالۋدىڭ باسى-قاسىندا بولدى. سونىمەن قاتار, بولىمشەدە مامان-كادرلاردى تۇراقتاندىرۋ ماقساتىندا تۇرعىن ۇيلەر مەن جاتاقحانا سالىپ بەردى. وقۋشىلاردى كۇندەلىكتى ىستىق تاماقپەن قامتاماسىز ەتۋ ۇيىمداستىرىلدى.
وسى جۇمىستاردىڭ بارلىعى ۇجىمشار ەسەبىنەن ۇيىمداستىرىلدى. قىرعىزساي ورتا مەكتەبىنە 20 گەكتار القاپ بەرگىزىپ, وندا كارتوپ, باسقا دا كوكونىس تۇرلەرى ءوسىرىلدى. سونداي-اق يمانبەك بايتىلەۋوۆ دەمەۋشىلىك شارالارعا دا ۇنەمى قاتىسىپ كەلگەن-ءدى. ماسەلەن, ونىڭ دەمەۋشىلىك ەتۋىنىڭ ارقاسىندا ءبىرقاتار مەكتەپ مۇعالىمدەرى مەن وقۋشىلار ەلىمىزدىڭ كورنەكتى جەرلەرىن, سونداي-اق شەتەلدەردى ارالاپ قايتتى. بۇلاردان بولەك ول استانا مەن الماتى قالالارىندا وقيتىن قىرعىزسايلىق ستۋدەنتتەردىڭ كەلىپ-قايتۋ جولاقىسىن دا كوتەرگەن بولاتىن.
يمانبەك بايتىلەۋوۆ ۇجىمشار تاراپ, اركىم ءوز تىرشىلىگىن كۇيتتەۋگە باعىت ۇستانعاندا دا بىلىكتى باسشى ەكەندىگىن تانىتا ءبىلدى. شارۋا قوجالىعىن قۇرۋشىلارعا اقىل-كەڭەستەر بەردى, ولارعا دۇرىس جول سىلتەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە اۋىلدا ءىسىن ىلگەرى باستىرىپ, جاقسى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان شارۋا قوجالىقتارى بارشىلىق. سونىمەن بىرگە, يمانبەك بايتىلەۋوۆ ونەردى ناسيحاتتاۋ شارالارىنا دا بەلسەنە قاتىستى, دەمەۋشىلىك قولداۋ كورسەتتى. بۇعان ونىڭ اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ 150 جىلدىعىنا جانە “ۇيعىر مۇقامى” بايقاۋىنىڭ وتۋىنە دەمەۋشىلىك كورسەتۋى دالەل بولادى.
بۇگىندە قىرعىزساي اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى يمانبەكتىڭ كەزىندە اتقارعان جۇمىستارىن ساعىنىشپەن ەسكە الادى. “جازەركە” ءانسامبلىنىڭ قۇرىلۋىنا, ونىڭ اۋدان مەن وبلىس اۋماقتارىندا ونەر كورسەتۋلەرىنە ۇيىتقى بولعان دا, دەمەۋشىلىك كورسەتكەن دە يمانبەك بولاتىن. اعانىڭ ەل ءۇشىن, جەرى ءۇشىن اتقارعان جۇمىستارى ءوز باعاسىن الدى. اۋداندىق, وبلىستىق ءماسليحاتتاردىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى. سونىمەن قاتار, ول اۋدانداعى “ۇرپاق پارىزى” بىرلەستىگىن دە ۇيىمداستىردى.
ابزال اعانىڭ ارمانى اسقاق ەدى. توسىننان كەلگەن اجال يمانبەكتى ارامىزدان الىپ كەتتى. ارتىندا اياۋلى جارى بايان, ۇل-قىزدارى اسەل, اسەم ءجانە ەربول قالدى. بۇلار اعانىڭ ءىزىن جالعاستىرۋشىلار.
الماتى وبلىسى, ۇيعىر اۋدانى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.