وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرى تۇڭعىش جانۇزاقوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا وڭىردەگى 227 ديقان 951,8 ميلليون تەڭگە بولاتىن 100 مىڭ توننا ءتاتتى ءتۇبىر جيناعان. الايدا, وسى ۋاقىتقا دەيىن 140 شارۋاعا عانا 280 ميلليون تەڭگە كولەمىندە قانت قىزىلشاسىنىڭ اقىسى تولەنىپتى. قازىرگى كەزدە قالعان شارۋالاردىڭ باسىن قاتىرىپ, جانىن اۋىرتىپ وتىرعان دا وسى قاراجات ماسەلەسى. بۇل قاشان, قالاي تولەنەدى دەگەن ماسەلە قازىر كوپ ديقاندى ويلاندىرادى. ونىڭ ۇستىنە بيىل قانت قىزىلشاسىنىڭ كولەمىن جىلداعىدان ارتتىرۋ جوسپارى تاعى بار...
وبلىستا ءبىراز جىلدان بەرى قانت قىزىلشاسىن قانت زاۋىتتارىنا وتكىزۋدە بىرقاتار ماسەلە تۋىنداعان. تالاي ۋاقىت تالماي ەڭبەك ەتىپ, بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورۋگە كەلگەندە كۇردەلى ماسەلەلەرگە تاپ بولعان شارۋالاردىڭ شىرىلدايتىن ءجونى دە بار. بۇگىنگى تاڭدا «مەركى قانت زاۋىتى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ قارىزى 671,3 ميلليون تەڭگە توڭىرەگىندە جينالىپ قالىپتى. مۇنداي قوماقتى قاراجاتتىڭ ۋاقىتىندا تولەنبەۋى وڭىردە تالاي جىلدان بەرى قانت قىزىلشاسىن ەگىپ, يگىلىگىن كورىپ كەلە جاتقان 80-گە جۋىق ديقاننىڭ شارۋاسىنا كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە دە, تۇراقتى جۇرگىزىلىپ وتىرعان مونيتورينگ كەزىندە قانت زاۋىتىنىڭ تولەماقى جۇرگىزۋدى توقتاتقانى بەلگىلى بولعان. سونىمەن قاتار اتالعان ماسەلەگە بايلانىستى اعىمداعى جىلى اقپان ايىنىڭ سوڭىندا جانە ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا سەرىكتەستىك باسشىلىعىمەن بىرنەشە كەزدەسۋ وتكەن. وسى ماسەلەنى ءوز باقىلاۋىنا العان جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ 11 ناۋرىز كۇنى زاۋىت وكىلدەرىمەن جۇزدەسكەن. باسقارمانىڭ مالىمەتىنشە, الدىن الا كەلىسىم بويىنشا زاۋىت باسشىلىعى ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن وڭىردەگى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرى الدىنداعى بارلىق قارىزىن وتەۋ جونىندە دە مىندەتتەمە الىپتى.
ء يا, ءساۋىر ايىنىڭ العاشقى ونكۇندىگى دە ءوتىپ بارادى. بۇل رەتتە شارۋالاردىڭ تاعى شىرىلدايتىنداي رەتى بار. جىل باسىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مۇراتحان شۇكەەۆتىڭ قاتىسۋىمەن وسى ماسەلەگە بايلانىستى جيىن ءوتىپ, سەرىكتەستىك بارلىق قارىزدان اقپان ايىنىڭ سوڭىندا قۇتىلۋعا ۋادە بەرگەن ەكەن. ەندى مىنە, ناۋرىز ءوتىپ, ءساۋىر كەلدى. ناۋرىز ايىنداعى كەزدەسۋدە اعىمداعى اي مەجەلەنىپتى. ءتاتتى ءتۇبىردى مول الۋدا تەر توگىپ, اسىراۋشى سالانىڭ العا باسۋىنا ايانباي اتسالىسىپ جۇرگەن قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىنىڭ احۋالى بۇگىندە وسىنداي بولىپ تۇر. ماسەلەن, جۋىردا عانا وبلىس اكىمى اسقار مىرزاحمەتوۆ بايزاق اۋدانىنا جۇمىس ساپارىمەن بارعاندا وسى ماسەلە كوتەرىلگەن بولاتىن. كەزدەسۋ بارىسىندا اۋدانداعى «تالاپ» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ناۋرىز قارجاۋوۆ اكىمگە وتكەن جىلى الىنعان ءتاتتى ءتۇبىر ءونىمى ءۇشىن ءالى كۇنگە دەيىن تولەماقىعا قول جەتكىزە الماي وتىرعانىن ايتىپ, شاعىمدانعان ەدى. ال اكىم اۋدانداعى ءتيىستى باسشىلاردى كوتەرىپ, ماسەلەنىڭ ءمانىن سۇراعاندا, ەشقايسىسى دا كاسىپكەرلەردىڭ جانايقايىنا قۇلاق ءتۇرمەگەن بولىپ شىقتى. مۇنداي شارۋالار بايزاق اۋدانىندا عانا ەمەس, ءوڭىردىڭ كوپتەگەن اۋداندارىنان دا كەزدەسەدى.
ال «مەركى قانت زاۋىتى» مەكەمەسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نۇرجان قارعاباەۆقا حابارلاسقانىمىزدا, ول مۇنداي ماسەلەنىڭ بار ەكەنىن, اتالعان ماسەلە ءساۋىر ايىنىڭ سوڭىنا قاراي تولىعىمەن شەشىمىن تاباتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار جىلىنا 300 مىڭ توننا قانت قىزىلشاسىن وڭدەۋگە قاۋقارلى زاۋىت وتكەن جىلى 158 مىڭ توننا ءتاتتى ءتۇبىر ونىمدەرىن وڭدەگەن ەكەن. تەك اعىمداعى جىلى 4 قاڭتار كۇنى عانا ءجوندەۋگە بايلانىستى جۇمىسىن توقتاتقان. 1934 جىلى سالىنىپ, جىل سايىن الەۋەتىن ارتتىرىپ كەلە جاتقان سەرىكتەستىك بيىل جىلداعىدان ەكى ەسە ءتاتتى ءتۇبىر قابىلداۋدى جوسپارلاپ قويىپتى. ەندى شارۋالار بۇدان بىلاي ونىمدەرىن سەرىكتەستىككە سەنىپ تاعى دا ءوتكىزەتىن بولسا, وندا زاۋىتتىڭ الەۋەتى بۇدان دا ەكى ەسەگە دەيىن ارتادى دەپ بولجاۋعا بولادى.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ اگرارلى سالانى ەكونوميكانىڭ باستى درايۆەرىنە اينالدىرۋ كەرەك ەكەندىگىن ايتقان بولاتىن. بۇل ءوز كەزەگىندە اسىراۋشى سالانى وركەندەتۋمەن قاتار, ءوڭىر ەكونوميكاسىن دامىتۋعا دا جول اشاتىنى انىق. قازىرگى تاڭدا مەملەكەت اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتى جاساپ وتىر. شارۋالار دا مۇمكىندىگىنشە مەملەكەتتىڭ وسىنداي يگىلىگىن پايدالانۋدا. ەندىگى جەردە شارۋالاردىڭ ماسەلەسىنە جەرگىلىكتى بيلىك ارالاسپايىنشا, ماسەلەنىڭ ءتۇيىنى تارقامايتىن ءتۇرى بار. ءتاتتى ءتۇبىر ماسەلەسىندەگى تۇيتكىلدى تارقاتۋعا قانت زاۋىتى تاراپىنان قايران بولا ما, جوق پا, ونى ۋاقىت كورسەتەدى.
جامبىل وبلىسى