جوقتىقتىڭ دا, توقتىقتىڭ دا, وقۋدىڭ دا قادىرىن ءبىلىپ وسكەننەن بە ەكەن, ءبىزدىڭ قاتارىمىزدىڭ قولىنان كىتاپ تۇسپەدى, كىتاپپەن ءوستى. قولىمىزعا ءبىر كىتاپ تۇسسە, سونى بىتىرمەي قويمايتىنبىز. وسى داعدى بالا كۇننەن قالىپ قويدى جانە جاقسى بولعان دەپ ويلايمىن. ءالى كۇنگە جالعاسىپ كەلەدى. مەنىڭ 37 ستۋدەنتىم بار. سولاردىڭ بارىنە كىتاپ وقىتامىن. قازىردىڭ وزىندە ءتورت-بەس رومان وقىعاندارى بار. قازىر ءوزى كىتاپ كوپ شىعاتىن زامان. مەنىڭشە, كىتاپ شىعارۋعا تالپىناتىن ادام دۇرىس ادام بولۋى كەرەك. كەز كەلگەن كىتاپتان بىردەڭە الۋعا بولادى. ونىڭ شەدەۆر بولۋى مىندەتتى ەمەس. ەڭ باستىسى, ونى رۋحاني تازالىققا, كەرەك بولسا كەمەلدىككە جاسالعان قادام دەپ تە قابىلداۋ كەرەك. بۇل مەنىڭ كىتاپ جونىندەگى جالپى تۇسىنىگىم. بۇل ءتارىزدى تولعانىستارىم كۇندەلىگىمدە دە ۇشىراسىپ قالادى.
ايتايىن دەگەنىم, ارتىما قاراسام وكشەمىزدى باسىپ كەلە جاتقان ىنىلەرىمنىڭ بويىنداعى وسى وقۋعا, كىتاپقا دەگەن قۇمارلىقتى كورگەندە مارقايىپ قالامىن. سونىڭ ءبىرسىپىراسى قالام ۇستاعاندار.
بۇل قاتاردا قالي سارسەنباي دا بار. ونىڭ قاتارى, وسى ءبىر تەگەۋرىندى بۋىننىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ الدىڭعى بۋىنمەن ساباقتاستىعىن, ۇقساستىعىن بايقايمىن. وزىڭنەن كەيىنگى تولقىننىڭ ىزدەنىسىنە دەن قويۋ ءوز الدىنا, ولار ءۇشىن الاڭداپ وتىراتىن دا كەزىڭ بولادى. ءويتكەنى ونەردىڭ قاي سالاسىندا بولسىن كەشەدەن قالعان ۇزدىك ءۇردىس جالعاسىن تاپپاي جاتقاندا كادىمگىدەي كۇرسىنىس كۇيىن كەشەتىنىڭ دە راس. ال ولاردىڭ شىعارماشىلىعىنا, ونىڭ ىشىندە ءسوز ونەرىندەگى قاليلاردىڭ قاتارىنا الاڭداۋشىلىققا اسا نەگىز بولا بەرمەيدى. ولاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ءوز قولتاڭباسى بار.
ءوزىم كوپتەن بەرى شىعارماشىلىعىن قاداعالاپ جۇرەتىن وسى بۋىننىڭ ءبىر وزىق وكىلى قالي سارسەنباي. قۇداي بەرگەن تالانتتى بىلاي قويعاندا, ەگەر وقىعان-توقىعانى بولماسا, ويى وزىق, ىرگەلى ىزدەنىسى بولماسا كىمنەن دە ءوز قولتاڭباسىن كۇتۋ دە قيىن. مەن قاليدىڭ قولتاڭباسىن وتباسىمىزعا اپتاسىنا ءۇش رەت قۇتتى قوناق بولىپ كەلەتىن «الماتى اقشامىنان» بايقاپ وتىرامىن. گازەت ۇجىمدىق جۇمىس دەگەنمەن دە ءبارىبىر ودان باس يەسىنىڭ قولتاڭباسى اڭعارىلماي قالمايدى. وسى باسىلىمنىڭ قازىر وزگەدەن ءوزىن ەرەكشەلەپ تۇراتىن وزىندىك ۇستانىمى, باعىتى بار. بۇرىڭعىداي تۇندە كولەڭكە ىزدەپ ءجۇرىپ جازاتىن جازارماندار قازىر ەشكىمگە دە قىزىق ەمەس. ءوزى ايتقانداي, قالي «قىڭىر ەمەس, قوڭىر گازەت» جاسادى. بۇل باسىلىمنىڭ زيالى قاۋىمنىڭ, ەليتانىڭ وقيتىن باسىلىمىنا اينالۋىنىڭ سىرىنا تەرەڭدەسەك, الىستاپ كەتەمىز.
ايگىلى ابەڭ, قازاق ادەبيەتىنىڭ ابىزى مەن اڭىزى ءابدىجاميل نۇرپەيىسوۆ مەنىڭ وسى گازەتكە كۇندەلىكتەرىم جاريالانعان كۇننەن باستاپ تەلەفون سوعىپ, كەمى 40 مينۋت اڭگىمەلەسەتىن ەدىك. بۇل كىسى ابدەن شەشىلەدى, ءبىر تۇستا جاستار تۋرالى ايتۋدى دا ۇمىتپايدى. بىردە قاليعا «مەن سەنى نەگە پەن كلۋبقا مۇشەلىككە قابىلدادىم؟ نەگە ساعان زەينوللانىڭ ءوزى كەپىلدەمە بەردى؟» دەپ وعان ءوزى «سەنىڭ جازۋىڭدا كۋلتۋرا بار» دەپ جاۋاپ بەرىپ ەدى. مىنە, باسىلىمعا سول كۋلتۋرا كەلدى. مەنىڭ اعا دوسىم, اسا تالعامپاز اكادەميك تورەگەلدى شارمانوۆ «اقشام» تۋرالى ايتقاندا ءوزىن زورعا تەجەيدى. قاليدى جان دوسىم اقسەلەۋ ايرىقشا جاقسى كوردى. «جاس الاشتا» جۇرگەنىندە «سەنىڭ دە قارىم-قابىلەتىڭ گازەتتىڭ قارا جۇمىسىنا كەتىپ قالاتىن بولدى-اۋ» دەپ الاڭداعانى بار ەدى. اقسەلەۋدىڭ سول الاڭداۋىنان قورىتىندى شىعاردى ول. گازەتتىڭ قارا جۇمىسىمەن الىسىپ ءجۇرىپ, شىعارماشىلىعىنان دا قول ۇزبەدى. باسىلىمنىڭ بەدەلىن تۇلعالار ءومىرىن دەندەپ جازۋ, ۇلت زيالىلارىمەن تىعىز بايلانىس ارقىلى كوتەردى. قاليدىڭ شىعارماشىلىعىن, ازاماتتىق بولمىسىن جوعارى باعالايتىن اشىربەك سىعاي العاش رەت «الماتى اقشامىنا» قاپان بادىروۆتىڭ كۇندەلىكتەرىن ۇسىندى. ودان كەيىن قادىردىڭ افوريزمدەرى, مەنىڭ كۇندەلىكتەرىم, ءسابيت دوسىمنىڭ اڭگىمەلەرى جىلدار بويى جاريالانىپ, كەيىن «الماتى اقشامىنىڭ» كىتاپحاناسى» سەرياسىمەن كىتاپ بولىپ جارىق كوردى. بۇدان سوڭ ت.اسەمقۇلوۆتىڭ اسقار سۇلەيمەنوۆ تۋرالى «كەمەڭگەر ءومىرىنەن ءبىر ۇزىك سىر» اتتى ەسسەسى جاريالاندى. ءسويتىپ ول باسىلىمدى قاپتاعان جينالىستار مەن اعىمداعى اقپاراتتار قۇرساۋىنان «قۇتقارىپ», رۋحاني دۇنيەمىزدى بۇتىندەۋگە كىرىستى.
ونىسى جەمىستى بولدى دا. مەن ونىڭ بار كىتابىن وقىپ شىقتىم. «سەندەردى ساعىنعاندا», «ونەر-ءومىر», «تۇلعا-تاعدىر», «شال مەن شىندىق», «شەر-شىندىق», «ابىز-اڭىز» اتتى كىتاپتارى ارقىلى ول ۇلت مادەنيەتى مەن ونەرىنە زور ۇلەس قوسىپ كەلەدى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا تۇلعالار تۋرالى تولعانۋعا شەبەر. ءوزى دە بيىك, كەيىپكەرلەرى دە بيىك, سونىڭ قىر-سىرىن اشىپ, ارشىپ جازادى. بۇگىننەن گورى وتكەننىڭ اڭگىمەسىن, ونەگەسىن ايتۋعا كوپ پەيىل.
«كەيبىر تۇلعالار تۋرالى جازا قالساڭ ۇلت مۇددەسى, مۇراتى تۋرالى ۇلكەن ءسوز قاتار جۇرەدى. مۇندايدا قالامىڭ دا قينالمايدى, جۇردەك كەلەدى. ال كەيبىر تۇلعا دەپ جۇرگەندەر جونىندە ايتۋعا ءسوز تابا الماي يت بولاسىڭ» دەيدى قالي. بۇگىندە شىن مانىندە قوعامدا بار ماسەلەنى ول وسىلاي تالعام تارازىسىنا سالىپ قارايدى.
قازىر قوعامدا تۇلعا بار ما؟ بولسا قانداي؟ ول سونىڭ باعاسىن ءبىلىپ, قادىرىنە جەتىپ جۇرگەن ازامات. شىنى كەرەك بۇگىندە كوزدەن دە, كوڭىلدەن دە تاسا بولىپ, نازاردان تىس قالعان تۇلعالارىمىز دا بار. بۇل سولاردىڭ دا جوقتاۋشىسى جانە ولار جونىندە جاي عانا جازىپ قويمايدى, جۇرتقا بەيمالىم قىرىن, بولمىسىن تەرەڭ اشىپ, زەردەلەپ, جارقىراتىپ جازادى. بۇدان ارتىق ءىس بولا ما؟ رۋحاني ساۋاپ دەگەن وسى. ونىڭ ءار جىل سايىن ءوز باسىلىمىندا وقىرمانعا ارناۋ سوزىندە «تۇلعاتانۋ ءۇردىسى جالعاسا بەرەدى, ءبىز مەرەيتويعا, باسقاعا قاراماي ولارعا قايتا-قايتا ورالىپ وتىرۋىمىز كەرەك» دەيدى. ەگەر شىن زەردەلەپ ايتاتىن بولساق, الدەبىر زەرتتەۋشىنىڭ جازعانىنداي, ول «تۇلعاتانۋدى» تۇڭعىش رەت شىعارماشىلىق, عىلىمي اينالىمعا ەندىرىپ, ءتىپتى ءبىر «جانر» رەتىندە قالىپتاستىردى دەسەك ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بۇگىندە تەك باسىلىم بەتىندە عانا ەمەس, ارنايى «تۇلعاتانۋ» سەرياسىمەن شاعىن كىتاپتار شوعىرىن شىعارا باستاۋى سونىڭ دالەلى.
ءاۋ باستا كونسەرۆاتوريانىڭ اكتەرلىك بولىمىنە بەت تۇزەگەن ول ءبارىبىر بۇل سالادان الىستاعان جوق. ول تۇستا قازاقستاندا ءبىر-ەكى جەردە عانا جۋرناليست كادرلارىن دايارلايتىن ەدى. ول جولى بولىپ 1976 جىلى كازگۋ-ءدىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇستى. «ۇستازى جاقسىنىڭ ۇستامى جاقسى» دەگەن, بۇل بۋىن دا ۇستازعا جارىدى. اتاق-داڭقى دۇرىلدەپ تۇرعان ت.اماندوسوۆ, ز.قابدولوۆ, ت.قوجاكەەۆ سىندى ايىر كومەي شەشەندەردەن ءدارىس الدى. «مەن بۇل مىلتىقتى ناگان كەزىنەن بىلەمىن عوي» دەمەكشى, ول سول ناگان كەزىنەن-اق ىرگەلى ىزدەنىستەرگە كىرىستى. بۇگىنگى تۇلعالاردى تۇگەندەپ جۇرەتىن قاسيەتى سول كەزدە قالىپتاستى. ونىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەن كەيىنگى ۇستازدارى دا مىقتى بولدى. ءوزىمىز جاقسى بىلەتىن, پىكىرلەس, سىرلاس بولعان ۇلت قايراتكەرلەرى ش.مۇرتازا, س.بەردىقۇلوۆ, ك.سمايىلوۆ, ءا.كەكىلباەۆ, و.بوكەەۆ, ب.مۇقاي, ن.ورازالين سىندى تۇلعالاردىڭ مەكتەبىنەن ءوتتى. ج.بەيسەنباەۆ, ج.اۋپباەۆ, ن.جۇنىسباەۆ, ق.جيەنباەۆ سىندى جۋرناليستەردىڭ شەبەرلىگىنەن ۇيرەندى. «جاس الاشقا» كەلگەندە نۇرتورە ەكەۋى جاراسىپ جۇمىس ىستەدى. جۇرتتى جۇمىسىن «جاس الاشتان» باستايتىنداي جاعدايعا جەتكىزدى. ساعيىم ومىردەن وزعاندا «جاس الاشقا» بەرىلگەن كوڭىل ايتۋ مەنىڭ ەڭسەمدى كوتەرگەن ەدى. كەيىننەن سول كوڭىل ايتۋدى «...جان بولەك» اتتى كىتابىمدا پايدالاندىم. «جاس الاش» شىن مانىندە ۇلت مىنبەرىنە اينالدى. باسىلىم بەتىندە قۇر ءسوز, بوس ايقاي ەمەس, بۇگىنگى كۇننىڭ شىندىعىنان وزگە ەلدىڭ مۇڭىن مۇڭدايتىن, جوعىن جوقتايتىن, تاريحتى تۇگەندەيتىن دەرەك پەن دايەككە نەگىزدەلگەن تانىمدىق, تاعىلىمدىق دۇنيەلەر كوپتەپ بەرىلدى.
ءالى ەسىمدە. بىردە قاليدىڭ « ۇلىلىقتىڭ بەتىن جۋاتىن جان بار ما؟» اتتى شاعىن ماقالاسى جاريالانىپ, وندا اباي ەسكەرتكىشىنە يت-قۇستىڭ ساڭعىپ كەتىپ, ساعال-ساعال بوپ تۇرعانى تۋرالى اششى ايتىلعان ەدى. ەرتەڭىنە ەسكەرتكىش جالتىراپ شىعا كەلدى. ەندى بىردە بەردىبەك ساپارباەۆپەن سۇحباتىن «ەر ەكەنىڭدى بىلەيىن, شىمكەنتتى باسقارىپ كورشى» دەپ اتاپ, ەلجاندى, مەملەكەتشىل تۇلعامەن بولعان سۇحبات ەل نازارىن ايرىقشا اۋدارىپ ەدى.
وسى «الماتى اقشامىنا» باسشىلىققا كەلگەندە قىزمەتىن ەڭ الدىمەن باسىلىمنىڭ قاق ماڭدايشاسىنداعى ءسوزىن وزگەرتۋدەن باستاپ, «مىڭ جاساعان شاھاردىڭ شامشىراعى» دەپ جازدىردى. بۇل تۇستا الماتىنىڭ مىڭ جىلدىعى تۋرالى اڭگىمە ءالى ايتىلا دا قويماعان ەدى. ءبىر بوستەكى باسىلىمداردا قايتا-قايتا «الماتىعا 150 جىل» دەپ جازىلۋى ونىڭ نامىسىنا ءتيىپ, وسىنداي شەشىمگە كەلگەن. وسى سوزگە بايلانىستى باسىلىمنىڭ ءبىرىنشى بەتىنە جازعان العىسوزىندە ول «بۇل ءسوزدى بىزگە جازدىرىپ وتىرعان نامىس» دەپ تۇسىنىكتەمە بەردى. شىنىندا, ۇلى جىبەك جولىنىڭ بويىندا جاتقان, تاريحى مىڭداعان جىلدارعا كەتەتىن جەتى كەنتتىڭ ءبىرى الماتىنىڭ (اlmaty. المالىق. الماتى) تاريحىن كەڭەستىك تاريحشىلاردىڭ ايتۋىمەن ۆەرنىي بەكىنىسىنەن بەرى قاراي جازىپ كەلگەنىمىز دە راس قوي. باس قالانىڭ باس باسىلىمىنىڭ ماڭدايشاسىنا الگى ءسوزدىڭ قاشالىپ جازىلۋى بۇل شىن مانىندەگى ەل نازارىن اۋدارعان وقيعا ەدى.
ول الماتى قالالىق ءماسليحاتىنىڭ 5, 6-شى شاقىرىلىمىندا ەكى مارتە دەپۋتات بولىپ سايلاندى. وسى سايلاۋدا ءسابيت ەكەۋمىز ونىڭ سەنىمدى وكىلى بولدىق. سول كۇندەردە بايقاعانىم, قاليدىڭ ەل ىشىندە ابىرويى, بەدەلى بيىك ەكەن. حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن, ءوتىنىشىن بايىپپەن تىڭداپ, ماسەلەنى سابىرمەن شەشۋدىڭ جولدارىن ايتقاندا شىن زيالىلىقتىڭ, مادەنيەتتىڭ ۇلگىسىن تانىتىپ ءجۇردى. بۇگىندە ول جۋرناليستىك قىزمەتپەن قوسا وسى قوعامدىق جۇمىسىن دا ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى. ونىڭ ازاماتتىق, ەلجاندىلىق بولمىسىن ايعاقتايتىن مۇنداي مىسالداردى ايتا بەرسەڭ كوپ.
كەي تۇستا قويىن داپتەرىمە ءتۇرتىپ قويىپ جۇرەتىن مىنا ءبىر تاپقىر تىركەستەردىڭ ءوزى ونىڭ قالامگەرلىك كەلبەتىن اشىپ كورسەتپەي مە؟ وقىپ كورىڭىزشى.
«تازالىق پەن تارتىمدىلىقتىڭ ءتاڭىرياسى قۇستان اسقان ءانشى جوق», «ۋايىم جەي بەرگەننىڭ ۇشپاققا شىققان كەزى جوق», «سۇلۋ تاعدىرعا, سىمباتتى ونەرگە سور جابىسقىش كەلەتىنى-اي!», «تەڭىزدىڭ ءتىلى – تولقىن», «سۋرەتكەردە اۋىز جوق, جۇرەك سويلەيدى», «قاسىرەتتى تۇسىنە الماعاننان قاسيەت تە كۇتۋگە بولمايدى», «پەندەشىلىكتەن بيىك تۇرماعان تالانت تاۋسىلادى, شاشىلىپ قالادى», «اقيقات ايتىلعان جەردە ءوزىڭدى ادام سەزىنەسىڭ», «كەڭدىكتى تەڭدىك دەپ تۇسىنەتىندەر بار», «تەلەديدار تويحانا ەمەس», «ادام تەاترعا نە ءۇشىن بارادى؟ ءسىرا, ادام بولا ءتۇسۋ ءۇشىن باراتىن شىعار», «جوعارىدا كور قازىلىپ جاتىر, ەتەكتە بىرەۋدى تاعى دا سول كورگە تۇسىرەتىن وسەك قىزىپ جاتىر», «ادامدى ادام جەيدى ەكەن», «اعا» دەگەن اۋرۋ بار», «ديلەتانتتار – رۋحاني قالدىقپەن ءومىر سۇرەتىندەر», «اقيقاتتىڭ ءوزى دە سوڭعى ءسوز ەمەس, پروتسەسس...», «پارتيالار الدىمەن ابايدى وقىسىن», «ءداستۇر ساقتالماعان جەرگە جىن-شايتان ءۇيىر», «شەبەرگە شەبەر قوسىلسا شەدەۆر تۋادى», «ايەل بولماسا ءۇيدىڭ پەردەسى دە اشۋسىز قالادى ەكەن», «ءبىزدىڭ قوعامدا جاقسىلاردىڭ اتىن اتاي بەرمەيتىن ءبىر يتتىك بار», «ايتار ءسوزى, كورسەتەر ونەگەسى جوقتار وسەكپەن كۇن كورىپ ءجۇر», «دۇنيەنى سۇمدىق كوڭىلسىزدىك باسقان كەزدە كوڭىلدەنىپ كەتەتىن ادامدار بولادى», «قىزىپ العان ءبىر ءانشى «ءتىرى داۋسىمدى ساعىندىم» دەپ جىلاپتى», «ءتىلىڭدى بىلمەسەڭ, ومىرباقي ءتىلىڭدى تىستەپ وتەسىڭ», «ءبىر ازامات «دەرتتىمىن» دەدى. ويدىڭ دەرتى بولسا جاقسى ارينە», «ەلگە بارسا الدىمەن اكەسىنە ەمەس, اكىمگە سالەم بەرەتىندەر بار», «ءبىر اللادان اسقان ستسەناريست جوق», «كورگەنسىزدە كوز بولمايدى, ساناسىزدا ءسوز بولمايدى», «بۇگىنگى قوعام قاجەتىن قاناعاتتاندىرماعاندار وتكەندى ساعىنادى, وزگە ەلدىڭ جەتىستىگى تۋرالى ايتقىش كەلەدى», «تۇلعاسىن تانىپ, قادىرىن بىلگەن ەلدىڭ تاڭى اعارىپ اتادى, كۇنى قىزارىپ باتادى», «قازىرگى قوعامدى ۇستاپ تۇرعان وتىرىك ءتارىزدى», «ەشكىمدى ساعىنبايتىن بالا كوردىم», «ءبىراز نارسەنى كورىپ كەلە جاتىرمىز, ەڭىرەپ وتىرىپ ەت جەگەندى دە كوردىك», «جاقسى كورۋ سەزىمى دامىماي قالعان ادامدار بار».
كەيدە قاليعا وسى ءبىر ويلارى ءۇشىن ريزاشىلىق بىلدىرە قالساڭ «وي, اعا جۇمىس قوي» دەي سالادى. سونشالىقتى ءسوز, وي ەنەرگياسىن جۇمساپ جازىلعان دۇنيەگە «جۇمىس قوي» دەپ جايباراقات قارايدى. ءتيىستى ورىنداردىڭ ماڭدايشاسىنا جازىپ-اق قوياتىن ءسوز عوي. ءوز باسىم يۋمورى بار ادامدى ۇناتامىن. قاليدا سول قالجىڭ بار. كۇندەلىگىمدە جازعان بولۋىم كەرەك, بۇل نۇرتورە ەكەۋىنىڭ باسى قوسىلسا, ءبىر شاعىن تەاتر.
قاليدىڭ قولتاڭباسى قازىر كەمەلىنە كەلدى دەۋگە بولادى. باسقاسىن بىلاي قويعاندا سوڭعى ۋاقىتتا باس باسىلىم «ەگەمەن قازاقستاندا» جاريالانعان مەيرامبەككە حاتى رۋحانيات دۇنيەسىن ءدۇر سىلكىندىرگەنىن ايتساق تا جەتىپ جاتىر. بۇل شىن ءمانىندەگى سەنساتسيا, رۋحانيات الەمىندەگى باعدارلاما ىسپەتتى بولدى. اينالىپ كەلگەندە, قاليدىڭ قاتارىنىڭ قالامىنىڭ قۋاتتى بولۋىنىڭ باستى سەبەبى, قازىرگى ينتەرنەت يىرىمدەرىنەن امان قالىپ, شىن مانىندەگى ۇلتتىق قۇندىلىقتار قاينارىنان, تازا بۇلاقتان ءشول قاندىرۋى ەدى. سودان بولار بۇلار ەلدىڭ مادەني-رۋحاني دەڭگەيىن تەرەڭ تالداپ, سارالاي الادى. بۇلاردىڭ ءوزى دە قازىر ءبىر مەكتەپ قالىپتاستىرىپ, شاكىرت تاربيەلەپ ۇلگەردى. ارتىڭدا وسىنداي ءىرى ىنىلەرىڭ باردا الاڭدامايسىڭ. ويتكەنى ولار كەشەگى ءبىز كورگەن, بۇگىندە اتى اڭىزعا اينالعان رەداكتورلاردىڭ ءتالىمىن الدى. مەنىڭ بارلىق كىتاپتارىما رەداكتورلىق ەتكەن ول سول مەكتەپتىڭ ۇزدىك وكىلىنىڭ ءبىرى ەكەنىن اركەز دالەلدەپ كەلەدى. الدىندا كورگەنى بار. بۇلار سوندىقتان دا جامان جۇمىس ىستەي المايدى. قازىر ءوزى ادامشىلىقپەن جۇمىس ىستەۋ سيرەك جاعدايعا اينالدى عوي. رۋحاني مۇراتقا ادال, باردىڭ باعاسىن, جوقتىڭ قادىرىن بىلەدى بۇل بۋىن. مەنى دە وسىنداي ىنىلەرىممەن كوبىنە جاقىنداستىراتىن تۋىستىق سەزىمدەر ەمەس, رۋحاني تۋىستىق. رۋحاني جاعىنان جاقىندىق تاپقان ادامنىڭ جۇمىسىندا دا جەتىستىك بولادى. ونداي ادامنىڭ بويىنان الدىمەن زيالىلىق, تەكتىلىك ۇشقىنداپ جۇرەدى.
كىسىنىڭ ۋىزعا جارىپ وسكەنى, تەگىندە بارى ءجۇرىس-تۇرىسىنان, ءومىر سالتىنان اڭعارىلىپ تۇرادى. مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اتاقتى كۇلاش احمەتوۆانىڭ وعان ارناعان «تەرەڭدىك پەن كەمەلدىك» دەگەن ولەڭىندە:
تەكتىلىككە بەرمەيمىز-اۋ ءالى ءمان,
تەرەڭدىكتى كەمەلدىكتەن تانىعام.
جاقسىلار مەن جايساڭداردىڭ كوزى ەدىڭ,
پاراساتتىڭ ۋىزىنا جارىعان, – دەۋى دە تەگىن ەمەس.
تەكتىدەن تەكتى تۋادى دەگەن راس. قاليدىڭ شىققان تەگى, وسكەن ورتاسى دا ماعان جاقسى ءمالىم. جامبىل وبلىسىنىڭ سارىسۋ اۋدانىندا سارسەنباەۆتار, توقاەۆتار اۋلەتىن ەل جاقسى بىلەدى. مەنىڭ ءپىرادار ىسقاق اتاممەن زامانداس بولعان اتاسى سارسەنباي استىنداعى بايگە اتىن ساكەنگە ءتۇسىپ بەرگەن دەگەن اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە بار. ءبىر زاماندا اتامان انەنكوۆتىڭ ازاپ ۆاگونىنان قاشىپ شىققان ساكەن بەتپاقدالانى, قاراتاۋدىڭ تەرىسكەيىن پانالاعان عوي. اتاقتى «تاۋ ىشىندە» ءانى سول كۇندەردە تۋعان كورىنەدى. الگىندەگى اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە دە سول تۇستا ساتىمەن بولعان بولۋى كەرەك. ساكەننىڭ ءومىر جولىنىڭ سول ءبىر قيىن شاقتارى تۋرالى اڭگىمە كوپ. ول جونىندە وسى «اقشامدا» جازۋشى جەڭىس شىنىبەكوۆ تە جاقسى جازدى. سارسەنبايدىڭ اكەسى جۇماعۇل قاجىعا بارعان ادام. ۇلكەن اكەلەرىنىڭ ءبىرى ەلەمەس توقاەۆتى ەل قۇرمەت تۇتتى. اكەسى قوشقار مەن شەشەسى تۇرعىن ۇزاق جىلدار ۇستازدىق ەتتى. قوشەكەڭمەن تەتە الدابەرگەن اعامىز وزىمىزگە ساباق بەرىپ, سارىسۋ وڭىرىنە ءبىلىم, مادەنيەت اكەلگەن العاشقى اعا بۋىن وكىلدەرىنىڭ ءبىرى. بۇل ءبىر زيالى, بەكزات كىسى, ءجۇرىس-تۇرىسىندا, مىنەز-قۇلقىندا, ءسوز سويلەۋ مانەرىندە تەكتىلىك تۇنىپ تۇراتىن. كولگىرسىپ كوپ سويلەمەيتىن, ءوتىرىك ايتپايتىن. مەن قاليدى وسى كىسىگە كوپ ۇقساتامىن. بۇل كىسى بايقادام مەكتەبىندە ديرەكتور بولدى. اتاقتى گەرولد بەلگەردى العاش جۇمىسقا العان دا وسى كىسى. اۋداندىق وقۋ ءبولىمىن باسقاردى, تالاس اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ۇزاق جىلدار حاتشىسى بولدى. جامبىل وبلىستىق مادەنيەت باسقارماسىنا باسشىلىق ەتتى. الدەكەڭنىڭ قارىنداسى رابيعامەن بىرگە وقىدىق. بۇگىندە ەلدە وسى اۋلەتتىڭ ۇلكەنى, بالالارعا باس-كوز بولىپ وتىر.
«سەنىڭ جازۋىڭدا كۋلتۋرا بار».
ابەڭ ءبارىمىزدىڭ كوكەيىمىزدەگى ويدى ءبىراۋىز سوزگە قالاي سىيدىرعان؟! ءسوزدىڭ كيەسى, قاسيەتى دەگەن بولادى. حالقىمىز ءسوزدى بيىك ۇستاعان, ونەر دەڭگەيىنە كوتەرگەن. بۇگىندە ءسوز بوستاندىعى دەگەندى جەلەۋ ەتىپ ءزىلدى سويلەۋ, كوكبەتتەنىپ جازۋ دا ءبازبىر جازارمانداردان بايقالماي قالمايدى. بۇرىنعىنىڭ تىلشىلەرى قانداي ەدى, ءسوزدىڭ ءدامىن الىپ جازاتىن ەدى عوي. ولاردىڭ ءسوز قولدانىسىندا كەشەگى بيلەردىڭ شەشەندىك مەكتەبىنىڭ ۇلگىسى, بولمىسى, ءسوز ساپتاۋى كوپ كەزدەسەتىن. مەنىڭ ءبىر قۋاناتىنىم وسى بۋىننىڭ بويىندا سول قاسيەت بار. جالپى, بۇل بۋىننىڭ جازۋىندا كۋلتۋرا بار. سول قاسيەت كەيىنگىلەرگە جۇعىستى بولسا دەيمىن.
ء اسانالى اشىم ۇلى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى