تاراز ءتۋريزمىن دامىتۋعا نە كەدەرگى؟

وڭىردە تۋريزم سالاسىن دامىتۋدا جاقسى جوسپارلار بولعانى­مەن,­ كۇردەلى ماسەلە دە بار. بۇل رەتتە جامبىل ءوڭى­رىندەگى جادىگەرلەر­دى ناسيحاتتاۋعا, تا­راز ءتۋريزمىن دامىتۋعا نە كەدەرگى دەگەن ماسەلە­نىڭ تۋىندايتىنى اقيقات. سە­بە­بى اتالعان سالاعا بايلانىستى جام­­­بىل وبلىسىنىڭ اكىمى اسقار مىر­زاحمەتوۆ ءتيىستى باسشىلارعا تۋ­ريزمدى دامىتۋعا بايلانىستى ناقتى تاپسىرمالار بەرىپ كەلەدى. جالپى, كونە ءداۋىردىڭ كۋاگەرلەرى ىسپەتتى بولعان تاريحي نىسانداردى, ەستە جوق ەسكى زامانداردان بەرى كەلە جاتقان مادەني ەسكەرتكىشتەردى تولىعىمەن تانۋ ءارى وزگەلەرگە تانىتۋ بۇگىنگى مىندەت. ەلى­مىزدىڭ وسىن­داي تاريحي جاۋھارلارى شەتەل­­دەرگە ناسيحاتتالا بەرسە ءتىپتى جاق­سى. الايدا, جامبىل وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى قارلىعاش ارالبەكوۆانىڭ ايتۋىن­شا, وبلىس اكىمىنىڭ الدىنداعى ەسەپ­­تە 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بو­يىن­شا كورسەتىلگەن ناتيجەلەرگە ءساي­كەس تاراز قالاسى, ت.رىسقۇلوۆ جانە مەركى اۋداندارى ىشكى تۋريزم بويىن­شا قىزمەت كورسەتىلگەن كەلۋ­شىلەر سانىنان جوسپارلانعان مەجەگە جەتە ال­ماعان. ماسەلەن, تاراز قالاسى بويىنشا رەزيدەنتتەر سانى 45175 بولۋ كەرەك بولسا, ءىس جۇزىندە 42346 ادام, ت.رىسقۇلوۆ اۋدا­­نىنا جوسپارلى كورسەتكىش بويىنشا 2680 ادام كەلۋى كەرەك بولسا, ناتيجەسىندە 1720 ادام, ال مەركى اۋدا­نىنىڭ كورسەتكىشى 5123 ادام بولۋى كەرەك بولسا, ورىندالۋى 4959 ادامدى قام­تىعان. ياعني, وڭىرگە كەلۋشىلەردىڭ سانى كۇرت تومەندەپ وتىرعانىن وسىدان كورۋگە بولادى.

«قازىرگى تاڭدا وبلىس كولەمىندەگى ورنالاستىرۋ ورىندارىنىڭ شىنايى ستاتيستيكالىق مالىمەتتەردى تاپسىرماۋى وتكىر ماسەلە بولىپ تابىلادى. جامبىل وبلىستىق تۋريزم باسقارماسى جامبىل وبلىسىنىڭ ستاتيستيكا دەپارتامەنتىمەن ءبىرى­گىپ,­ وبلىس بويىنشا ورنالاستىرۋ­ ورىندارىنىڭ كورسەتكىشتەرى اي­قىن بولۋى ءۇشىن, قوناقۇيلەردەگى ستاتيس­تي­كالىق مالىمەتتەردىڭ ۋاقتىلى جانە ناقتى ساندىق مالىمەتتەردىڭ تاپسىرىلۋى­نا ىقپال ەتۋ بويىن­شا بىرقاتار جۇمىس اتقاردى. ياعني, قونا­قۇيلەرگە ارنايى توپ شىعىپ, مەكەمە باسشىلارىنا ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزدى», دەيدى باسقارما باس­شىسى.

تاراز شاھارى كورشى جاتقان الماتى, تۇركىستان وبلىستارى مەن شىم­كەنت قالا­لارىنا باراتىن تۋريستەر ءۇشىن تران­زيتتىك قالا بولىپ ەسەپتەلەدى. سوندىقتان كەلۋشىلەر كوپ جاعدايدا تۋريستىك نىسانداردى تاماشالاعان سوڭ قوناقۇيگە دە توقتاماستان باسقا قالالارعا ات­تانىپ كەتىپ جاتادى. ماسەلەن, ءوت­كەن جىلى تۋريستەردىڭ وبلىسقا كە­لۋ سانى 250 مىڭ­نان استام ادامدى قۇراعان ەكەن. ەندىگى جەردە باس­قارما تۋريستەر سانىن بۇدان دا ارت­تىرۋ ءۇشىن وسىنداي جۇمىستاردى ۇيىم­داستىرۋدا.

سان عاسىرلىق تاريحى بار قارا­حان مەن ايشا ءبيبى كەسەنەلەرى اۋليە­اتا وڭىرىنە عانا تيەسىلى ەمەس, بار­شا قازاقتىڭ مادەني يگىلىگى. وسىناۋ تاريحي جەرگە كورشى وبلىستاردان كوپتەگەن ادامداردىڭ كەلىپ, زيا­رات ەتىپ جاتاتىنى بار. الايدا, بۇل تاريحي نىسانداردىڭ سوڭعى كەز­دە تۋريستەردىڭ كەلەتىن جەرىنە ەمەس, تويشىل قاۋىمنىڭ ەستەلىك سۋ­رەتكە ءتۇسىپ, تىلەك ايتاتىن عانا ور­نىنا اينالىپ بارا جاتقانى بەل­گىلى. ماسەلەن, كونە شاھار ورتا­لىعىنداعى قاراحان كەسەنەسىنىڭ ال­دىندا اعىپ جاتقان ارىقتىڭ ىلعي قو­قىسقا تولىپ جاتاتىنىن دا قالا جۇرت­شى­لىعى جاقسى بىلەدى. سول سياق­تى, ايشا ءبيبى كەسەنەسىنىڭ ماڭى دا بۇگىندە توزعان, كەي جەرلەرى ءبۇ­لىنگەن. بۇل ورايدا «ەجەلگى تاراز ەسكەرتكىشتەرى» مەملەكەتتىك تا­ريحي-مادەني قورىق-مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى نۇرلان بىقىباەۆ قوس كە­سە­نەنىڭ دە ماڭىنا كوگالداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى. سو­نىمەن قاتار ءوڭىر­دەگى تاريحي قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋ ماق­ساتىندا حالىق كوپ جۇرەتىن تەمىر جول بەكەتىنە جانە اۋەجايعا دا ارنايى تاق­تالار ءىلۋ­ جوسپاردا بار ەكەن. قارا­حان جانە اي­شا ءبيبى كەسەنەلەرى اتالعان مەكەمە تەڭ­گەرىمىندەگى رەسپۋبليكالىق ما­ڭىزى بار­ نىسان­دار تىزىمىنە جاتا­تىن­دىقتان, مۇن­­­داعى قارجىلاندىرۋ جۇمىستارى دا رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن ءجۇر­گىزىلەدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءما­دە­نيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنىڭ 2017 جىلعى 9 ماۋ­سىمىنداعى بۇيرىعىنا سايكەس اتالعان نىساندارعا كىرۋ اقىلى ءتۇر­دە جۇزەگە اسىرىلادى. كىرۋ قۇنى ەرە­سەكتەرگە – 200 تەڭگە, ستۋدەنتتەر مەن زەينەتكەرلەرگە – 100 تەڭگە, وقۋ­­شىلارعا – 50 تەڭگە, مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالارعا اقىسىز جانە شەتەلدىك ازاماتتارعا – 300 تەڭ­گە بولىپ بەكىتىلگەن. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل كەسەنەگە قانشا ادامنىڭ كە­لىپ-كەتىپ جات­قانىن باقىلاۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەدى. كورسەتىلگەن اقى­­لى قىزمەتتەن تۇسكەن قا­راجات مينيستر­لىكپەن باقىلانادى.

سونىمەن قاتار نۇرلان بىقى­باەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, تاراز قالاسىن­داعى ورتا­عاسىرلىق قالي ءجۇنىس مون­شاسىن دا قاي­تا جاڭعىرتۋ جۇ­مىس­تارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل نىسان دا ءوڭىر ءتۋريزمىن دامىتۋدا ەرەكشە ما­ڭىزعا يە ورىننىڭ ءبىرى.

«وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىنا ءساي­كەس, جامبىل وبلىستىق تۋريزم باس­قار­­­ماسىنىڭ باستاماسىمەن وب­لىستاعى نە­گىزگى تۋريستىك نىسانداردى دامىتۋ بو­يىنشا جۇمىس توبى قۇ­رىلعان بولاتىن. جۇمىس توبى نى­سانداردى ارالاپ, كەم-كەتىگىن ءتۇ­گەندەۋ جۇمىستارىن اتقاردى. قا­زىرگى ۋاقىتتا قاراحان جانە اي­شا ءبيبى كەسەنەلەرىن كوركەيتۋ مەن ابات­تاندىرۋ ماقساتىندا جاڭا ەس­كيزدىك جوبا مەن سمە­تا ازىرلەنىپ, وب­لىس اكىمىمەن ەسكيزدىك جو­با مەن سمە­تانىڭ بەكىتىلۋى كۇتىلۋدە. جاڭا جوبا ەسكيزدەرىنە سايكەس كەسەنەلەر­دە سانيتارلىق تالاپتارى ساقتالعان قۇر­باندىققا شالىناتىن مال سوياتىن ورنى, دارەتحاناسى, تىلەك­حاناسى بولماق. سونىمەن قا­­تار اتالعان جوبالاردى ءجۇ­زەگە اسى­رۋ ءۇشىن ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇ­مىستارى جۇرگىزىلەدى», دەيدى قار­لىعاش ارالبەكوۆا.

وڭىردەگى كونە زامانداردان بە­رى كەلە جاتقان تاريحي جادىگەر­لەردىڭ تامىرى مەن تاعدىرى تۋريس­تەردى قىزىق­تىراتىنى ءسوز­سىز. تەك توزىعى جەتكەن كەسەنە­لەر قايتا جاڭعىرتىلىپ, ەسكەرت­كىشتەر قال­پىنا كەلتىرىلسە, ودان بولەك ۇيىم­داس­تىرۋ, ناسيحاتتاۋ جۇ­مىس­تارى جول­عا مىقتاپ قويىلسا, اۋليەاتا ءوڭىرى ەلىمىزدەگى ءىرى تۋريزم ور­تالىق­تا­رىنىڭ بىرىنە اينالاتىنى انىق.

      جامبىل وبلىسى