باتىس قازاقستان وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى باسشىسى, گەنەرال-مايور جاسۇلان جۇماشەۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىستىڭ 70 پايىزدان استام بولىگى قار جامىلعىسىنان ارىلدى. قازىر كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ جوعارى قاۋپى تاسقالا, بايتەرەك, قازتالوۆ اۋداندارى جانە ورال قالاسى اۋماعىندا ساقتالعان.
بيىلعى قىس شىنىمەن دە ەرەكشە قارلى بولدى. قاردىڭ قالىڭ تۇسۋىنە بايلانىستى ەلدى مەكەندەرگە مال ازىعىن جەتكىزۋ, سونداي-اق كولىك قاتىناسى ماسەلەسىندە قيىندىق بولدى. ءتىپتى قازتالوۆ, جانىبەك جانە بوكەيورداسى اۋداندارىنىڭ اكىمدەرى جەرگىلىكتى اۋقىمدا تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي جاريالادى. قىس بويى اۆتوكولىك جولدارى 129 مارتە جابىلىپ, 270-تەي ادام مەن 900-دەن اسا تەحنيكا قار قۇرساۋىنان قۇتقارىلدى. وبلىس بويىنشا 30-عا جۋىق عيماراتتىڭ شاتىرى قار سالماعىن كوتەرە الماي وپىرىلىپ تۇسكەن. وسىنشا قار كوكتەم كەزىندە كۇرت ەرىپ, حالىقتىڭ ءۇي-جايى سۋعا كەتپەي مە دەگەن قاۋىپ بولعانى راس. ابىروي بولعاندا, ازىرگە ءبىر دە ءبىر ءۇي قار سۋىنان زارداپ شەكپەگەن.
- مۇنىڭ ءبارى كۇزگى-قىسقى كەزەڭدەگى توتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ءۇش كەزەڭگە ءبولىپ, ناقتى جوسپار بەكىتىپ, سول بويىنشا جۇيەلى جۇمىس ىستەگەن ارنايى قىزمەتتەردىڭ ەڭبەگى, - دەيدى جاسۇلان جۇماشەۆ.
جوعارىدا اتالعان قازتالوۆ, بوكەي ورداسى جانە جانىبەك اۋداندارىندا تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي جاريالانعان كەزدە, دەپارتامەنتتىڭ شۇعىل شىعىندارعا ارنالعان رەزەرۆىنەن جانار-جاعارماي ساتىپ الۋعا قاراجات بولىنگەن. ءسويتىپ, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ شەكارالاس اۋداندارىنان جانە وبلىس ورتالىعىنان مۇقتاج شارۋاشىلىقتارعا مال ازىعى جەتكىزىلدى. دەرەۋ قابىلدانعان شارالاردىڭ ارقاسىندا مال شىعىنىنا جول بەرىلگەن جوق.
ءدال قازىر وبلىس اۋماعىندا ەرىگەن قار سۋىنىڭ ەلدىمەكەندەردى باسۋ قاۋپى سەيىلدى. دەگەنمەن, وڭىردەگى وزەندەردىڭ 80%-نا سۋ جوعارىدان, رەسەي فەدەراتسياسى اۋماعىنان كەلەدى. باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باعدات ازباەۆ رەسەيلىك ارىپتەستەرىمەن ءتيىستى اقپارات الماسىپ وتىرعانىن ايتادى. قاراوزەن مەن سارىوزەن باستاۋىنداعى رەسەيدىڭ ساراتوۆ وبلىسىندا ورنالاسقان ۆارفولومەەۆ سۋ قويماسى 58%, ال جايىق وزەنىنىڭ جوعارعى اعىسىنداعى ورىنبوردىڭ يريكلينسكي سۋ قويماسى 78% عانا سۋعا تولى ەكەن. كورشىلەر ادەتتە وسى قويمالارىن سۋعا تولتىرىپ, ارتىلعان سۋدى عانا تومەنگە جىبەرەدى. دەگەنمەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ 20 ەلدىمەكەنى ءالى دە ىقتيمال سۋ تاسقىنى اۋماعىندا ەكەنىن ەسكەرىپ, ءتيىستى ورىندار قاۋىپسىزدىك شارالارىن ساقتاپ وتىر.
- رەسەيدىڭ ساراتوۆ جانە ورىنبور وبلىستارىنان ترانسشەكارالىق وزەندەردىڭ جاعدايىمەن سول وزەندەردەگى سۋ قويمالارىنىڭ سۋ جىبەرۋى بويىنشا كۇندەلىكتى اقپارات الىپ وتىرمىز. جايىق وزەنىندە كۇتىلەتىن ەڭ جوعارى سۋ دەڭگەيى ورال قالاسى مەن كوشىم اۋىلى تۇسىندا – 400-500 سم (قاۋىپتى دەڭگەي – 850 سم), تايپاق اۋىلى ماڭىندا – 350-450 سم (قاۋىپتى دەڭگەي – 850 سم.) بولادى. قازىر جايىقتا قاراۋىلتوبە اۋىلىنان تومەنگى مۇز كەتتى. وزەننىڭ مۇزى بۇزىلىپ, جاپپاي سەڭ ءجۇرۋى ءساۋىردىڭ 4-ءى مەن 10-ى ارالىعىنا سايكەس كەلەدى دەپ كۇتىپ وتىرمىز, - دەدى تج دەپارتامەنتى باستىعى.
جالپى, وبلىس اۋماعىندا 58 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس بار, ونىڭ 24-ءى – رەسپۋبليكالىق مەنشىكتە, 31-ءى – وبلىستىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگىنە جاتادى, 3 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جالعا بەرىلگەن.
ورال قالاسىنىڭ اكىمى مۇرات مۇقاەۆ وبلىس ورتالىعىن قاردان تازارتۋ ىسىنە قىس بويى كوممۋنالدىق مەكەمەلەردەن بولەك, قۇرىلىس كومپانيالارى, جول جوندەۋ مەكەمەلەرى ايانباي اتسالىسقانىن ايتىپ, ولاردىڭ بارىنە العىس ايتتى.
سونىمەن, باتىس قازاقستان وبلىسى ەندى جوعارىدان كەلەتىن وزەن سۋلارىن كۇتىپ وتىر. ارينە, تابيعاتتىڭ تىلسىم مىنەزىن دە ەسكەرمەۋگە بولمايدى. الدا جەرگىلىكتى حالىق توسىن مىنەزىنەن قاۋىپتەنەتىن «بەسقوناق» ۋاقىتى كەلە جاتىر. ءوڭىردىڭ توتەنشە جاعدايلار قىزمەتى سۋ تاسقىنى كەزىندە 2443 ادامدىق جەكە قۇرامى مەن 707 بىرلىك تەحنيكاسىن, 51 ءجۇزۋ قۇرالىن, 266 موتوپومپانى سايلاپ وتىر. 156 توننا جانار-جاعارماي قورى, 125 مىڭ دانا قاپشىق, 18 مىڭ توننا ينەرتتى ماتەريالدار دايىندالعان. قاجەت جاعدايدا اەروۆيزۋالدى شولۋ جۇرگىزۋ ءۇشىن تىكۇشاق قىزمەتىن پايدالانۋعا وبلىس بيۋدجەتىنەن 14,6 ملن.تەڭگە, عارىش مونيتورينگىن الۋ ءۇشىن 6,5 ملن. تەڭگە قاراجات قاراستىرىلىپ, كەلىسىم شارتتار جاسالدى. جامان ايتپاي جاقسى جوق, سۋ تاسقىنىنان حالىق زارداپ شەككەن جاعدايدا وبلىس بويىنشا 50 ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكت دايىن تۇر. ونىڭ 28-ءى ورال قالاسىندا.
«كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ماسەلەلەرى باتىس قازاقستان وبلىستىق سۋ تاسقىنىنا قارسى شتابتىڭ ەرەكشە باقىلاۋىندا» دەيدى باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى باعدات ازباەۆ.
سۋرەتتى تۇسىرگەن تەمىربولات توقمامبەتوۆ
باتىس قازاقستان