سوزىلمالى سىرقاتتىڭ دا داۋاسى بار

سوزىلمالى سىرقاتتىڭ دا داۋاسى بار

جۇما, 21 قىركۇيەك 2012 7:04

ءتورت جىلدان بەرى تورتكۇل دۇنيەنى قارجى-ەكونوميكالىق تىعىرىق قۇرساۋىنا العان جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ بەتى قايتار ەمەس. قۇرلىقتاردىڭ ءبارىن قۇرساۋلاعان بۇل ەكونوميكالىق كۇيزەلىستى ساراپشىلار سان-ساققا جۇگىرتىپ, داعدارىستىڭ ءبىرىنشى تولقىنى, داعدارىستىڭ ەكىنشى تولقىنى, داعدارىستىڭ سوزىلمالى سالدارلارى دەگەن سياقتى بولجامدار جاساۋدا. الەمدىك ەكونوميكانىڭ بۇرىنعى قوزعاۋشى كۇشى بولىپ سانالاتىن اقش جانە ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرى سارقىلىپ, ەندى جاھاندىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ورنىنا, ونى بارعان سايىن تەجەيتىن تەگەرشىككە اينالا باستادى.

جۇما, 21 قىركۇيەك 2012 7:04

ءتورت جىلدان بەرى تورتكۇل دۇنيەنى قارجى-ەكونوميكالىق تىعىرىق قۇرساۋىنا العان جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ بەتى قايتار ەمەس. قۇرلىقتاردىڭ ءبارىن قۇرساۋلاعان بۇل ەكونوميكالىق كۇيزەلىستى ساراپشىلار سان-ساققا جۇگىرتىپ, داعدارىستىڭ ءبىرىنشى تولقىنى, داعدارىستىڭ ەكىنشى تولقىنى, داعدارىستىڭ سوزىلمالى سالدارلارى دەگەن سياقتى بولجامدار جاساۋدا. الەمدىك ەكونوميكانىڭ بۇرىنعى قوزعاۋشى كۇشى بولىپ سانالاتىن اقش جانە ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنىڭ مۇمكىندىكتەرى سارقىلىپ, ەندى جاھاندىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ ورنىنا, ونى بارعان سايىن تەجەيتىن تەگەرشىككە اينالا باستادى. داعدارىس جىلدارىندا ەكونوميكالىق دامۋدىڭ ءبىرشاما جاڭا قارقىنىن كورسەتكەن قىتاي, ءۇندىستان, برازيليا جانە رەسەيدىڭ جاھاندىق ەكونوميكانى سونى سوقپاققا سالۋعا شامالارى كەلمەيدى. ءسويتىپ, الەمدىك داعدارىستىڭ سوزىلمالى سىرقاتىنىڭ بيىل دا ساۋىعاتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ءالى ناقتى داۋاسى تابىلماي تۇرعان جاھاندىق ەكونوميكالىق داعدارىس سالدارلارى جىل سوڭىندا اسقىنىپ, كەلەسى جىلى بۇدان دا ۋشىعا تۇسەتىن سىڭايلى.

داعدارىس داۋىلى قاتتى سوعىپ تۇرعان كارى قۇرلىق مەملەكەتتەرى قارىز تۇڭعيى­عىنا باتا تۇسۋدە. ەۋروپانىڭ گرەكيا, يسپانيا, يتاليا, پورتۋگاليا سياقتى دامىعان مەملەكەتتەرى سوڭعى داعدارىس سالدارىنان قاتتى كۇيزەلىسكە ۇشىراپ, ەكونوميكالىق رەتسەسسياعا ۇرىندى. ەۋروپانى تۇرالاتقان داعدارىس قىرسىعى بار­لىق قۇرلىقتارعا سالقىنىن تيگىزۋدە. ءما­سەلەن, قازىردىڭ وزىندە قىتاي ەكسپورت ماسەلەسىندە زور قيىندىقتارعا تاپ بولدى. بۇگىندە الەمدىك ءىرى وندىرۋشىگە اينال­عان قحر كومپانيالارىنىڭ نەگىزگى تۇتى­نۋشىلارى ەۋروايماق ەلدەرى مەن اقش ەكەندىگى بەلگىلى. قازىر قىتايدىڭ ەكس­پورت­قا باعىتتالعان كومپانيالارى تەرەڭ تى­عىرىققا تاپ بولىپ, ءوندىرىستى توقتاتۋدىڭ الدىندا تۇر. بۇكىل الەمدى تۇتىنۋ تاۋارلارىمەن قامتاماسىز ەتىپ تۇرعان قىتاي ءوندىرىسى تۇرالايتىن بولسا, ونىڭ زاردابى تەرەڭگە كەتەتىنى بەلگىلى. سونىمەن, الەمدىك ءىرى ەكونوميكالاردىڭ سوڭعى تىنىسى تۋرالى ناقتى ستاتيستيكالىق دەرەك كوزدەرىنە جۇگىنىپ كورەيىك.

ەۋروايماق ەلدەرى

Eurostat ەۋروپالىق ستاتيستيكالىق بيۋ­روسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, ەۋروايماقتىڭ ءىجو-ءسى 2012 جىلدىڭ ءىى توقسانىندا ءى توقسانمەن سالىستىرعاندا 0,2 پا­يىزعا ءتو­مەندەگەن. بۇل دەرەكتەر ساراپ­شى­لار­دىڭ ايتقان پىكىرلەرىنە تولىق ءساي­كەس كە­لەدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, ايماقتىڭ ەكونوميكاسى تەرەڭ رەتسەسسيا جاعدايىندا, سون­دىق­تان ءىىى توقساندا دا ەۋروايماقتىڭ ءىجو-ءسى ودان ءارى قۇلدىرايتىن بولادى.

2012 جىلدىڭ ءىى توقسانىندا, اسىرەسە, گرەكيا ەكونوميكاسىنىڭ تومەندەۋى ايتار­لىقتاي بولدى. ءىى توقساندا بۇل ەلدەگى ءىجو بىردەن 6,2 پايىزعا قۇلدىرادى. سون­داي-اق, بۇل توقساندا پورتۋگاليادا ءىجو 1,2 پايىزعا, فينليانديادا – 1, كيپردە – 0,8, يتاليا مەن ۇلىبريتانيادا 0,7 پا­يىز­عا تومەندەگەن. جالپى العاندا, ەۋرو­وداق­قا مۇشە 27 مەملەكەتتە ءىجو 2012 جىل­دىڭ ءىى توقسانىندا 0,1 پايىزعا, ال جىلدىق ەسەپ بويىنشا 0,3 پايىزعا تومەندەگەن.

ەۋروايماق ەلدەرىندەگى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 2012 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا 11,2 پايىزدى قۇرادى. ەۋرووداققا قاراس­تى مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى تومەن ەلدەر قاتارىنا اۆستريا (4,5 پايىز), نيدەرلاند (5,1), ليۋكسەمبۋرگ (5,4) جانە گەرمانيا (5,4) جاتاتىن بولسا, ايماقتاعى جۇمىسسىزدىق ەڭ جوعارعى دەڭگەيگە جەتكەن ەلدەر يسپانيا (24,8 پايىز), گرەكيا (22,5), پورتۋگاليا (15,4) بولىپ تابىلادى.

Moody`s حالىقارالىق رەيتينگ اگەنت­تىگىنىڭ زەرتتەۋلەرى بويىنشا, يتاليا, يسپانيا, گرەكيا جانە پورتۋگاليا مەملە­كەت­تەرى 2012-2013 جىلدارى ەكونوميكا­لىق رەتسەسسيادان شىعا المايدى. اگەنتتىك بولجامى بويىنشا, گرەكيانىڭ ءىجو-ءسى 2012 جىلى 7,0- دەن 8,0 پايىزعا دەيىن, 2013 جىلى 2,0-دەن 3,0 پايىزعا دەيىن ءتو­مەندەيتىن بولادى. بۇل كورسەتكىش پورتۋگاليادا (2012 جىلى 3,0-دەن 4,0-گە دەيىن, 2013 جىلى 0,5-تەن 1,5-كە دەيىن), يتاليادا (2012 جىلى 1,5-تەن 2,5-كە دەيىن, 2013 جىلى 0,5-تەن 0,1-گە دەيىن), يسپانيادا (2012 جىلى 1,0-دەن 2,0-گە دەيىن, 2013 جىلى 0,5-تەن 1,5-كە دەيىن) تومەندەمەك.

اقش

اقش فەدەرالدىق رەزەرۆ قىزمەتىنىڭ (فقز) مالىمەتى بويىنشا, ەلدىڭ ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ كولەمى 2012 جىلدىڭ تامىز ايىندا بۇرىنعى شىلدە ايىمەن سالىس­تىرعاندا 1,2 پايىزعا ازايعان. ساراپشىلار ءوندىرىس كولەمى تامىز ايىندا 0,1 پايىزعا وسەدى دەپ بولجاعان بولاتىن. سونىمەن بىرگە تامىز ايىندا اقش ءوندىرىس كولەمىنىڭ قۇلدىراۋى سوڭعى ءۇش جىل ىشىندەگى ەڭ ۇلكەن كورسەتكىش بولىپ وتىر. اقش ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, 2012 جىلدىڭ شىلدە ايىندا سىرت­قى ساۋدا بالانسىنىڭ تاپشىلىعى 0,2 پا­يىزعا ارتىپ, 42 ملرد. دوللاردى قۇرادى. بۇل سوڭعى 4 ايداعى العاشقى جوعارعى كورسەتكىش بولىپ وتىر. ساۋدا بالانسى تاپشىلىعىنىڭ وسۋىنە ەكسپورت كولەمىنىڭ تومەندەۋى بىردەن-ءبىر سەبەپ بولعاندىعى انىق. ال ەكسپورت كولەمىنىڭ ازايۋىنا ەۋروايماقتاعى قارىز داعدارىسىنىڭ سال­قىنى ءتيىپ وتىر. مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنە سايكەس, شىلدە ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, امەريكالىق ەكسپورت كولەمىنىڭ تومەندەۋى ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ەڭ جوعارعى دەڭگەيىنە جەتكەن. ياعني, شىلدە ايىندا بۇل كورسەتكىش 1,0 پايىزعا ازايىپ, 183,3 ملرد. دوللارعا دەيىن تومەندەگەن. امەري­كالىق كومپانيالار شەتەلدەرگە ەكسپورتقا شىعارىلاتىن ماشينا جانە كوپ تۇتى­ناتىن تاۋارلار كولەمىن ازايتقان. سونىمەن بىرگە, شىلدە ايىندا بۇل ەلدەگى يمپورت كولەمى دە ازايعان. دەگەنمەن, ونىڭ مولشەرى اسا ۇلكەن ەمەس. يمپورت كولەمى شىلدە ايىندا 227,1 ملرد. دوللاردان 225,3 ملرد. دوللارعا دەيىن تومەندەپ, 0,8 پايىزعا ازايعان.

سونىمەن بىرگە تامىز ايىندا اقش-تا تۇتىنۋ باعاسى 0,6 پايىزعا وسكەن. فقز دەرەكتەرى بويىنشا, ينفلياتسيا دەڭگەيى دە ايتارلىقتاي كوتەرىلىپ, 1,8 پايىزدى قۇ­راعان. تاياۋ بولاشاققا ارنالعان بولجام­دار­عا سۇيەنسەك, اقش-تا ينفلياتسيا جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 2 پايىزعا ءوسىپ وتىرادى دەپ كۇتىلۋدە. فقز-نىڭ ءمالىم­دە­ۋىن­شە, اقش-تاعى جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى بي­ىلعى جىلى 8,2 پايىز دەڭگەيىندە قالماق.

فرز ماماندارىنىڭ پىكىرىنشە, 2012 جى­لى اقش ەكونوميكاسىندا كۇردەلى كەم­شىلىكتەر ساقتالعانىمەن, 2013 جىلدان باس­تاپ ەكونوميكادا ءبىرشاما دامۋ ۇردىستەرى ورىن الاتىن بولادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, الداعى ەكى جىلدا اقش ەكونوميكاسى دا­مۋدىڭ وڭ كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزبەك. ماسەلەن, 2013 جانە 2014 جىلدارى ءىجو-ءنىڭ ءوسۋ دەڭگەيى تيىسىنشە 3,0 جانە 3,8 پايىزدى قۇراماق. ماماندار ەل­دەگى جۇمىس­سىز­دىق دەڭگەيى دە 7,3 پايىزعا دەيىن ازايادى دەگەن سەنىمدى بولجامدار ايتۋدا.

قىتاي

قحر مەملەكەتتىك ستاتيستيكا بيۋرو­سى­نىڭ حابارلاۋىنشا, 2012 جىلدىڭ ءىى توق­سانىندا قىتايدىڭ ءىجو-ءسى 7,6 پايىزعا وسكەن. اسپان استى ەلىنىڭ 2012 جىلعى ءسا­ۋىر-ماۋسىم ايلارىنداعى ەكونوميكالىق ءوسىمىنىڭ ناقتى كورسەتكىشتەرى ساراپشى­لار­دىڭ الدىن الا بولجاعان كورسەت­كىشتە­رىمەن سايكەس كەلەدى. قىتاي ەكونومي­كاسى­نىڭ بۇل توقسانداعى ءوسۋ دەڭگەيى دە «تۇ­راقتى» جانە «سالىستىرمالى جوعارى» دەڭگەيدە دەپ باعالانۋدا. الايدا, قىتاي­داعى ءىجو-ءنىڭ 2012 جىلدىڭ ءىى توقسا­نىن­داعى ءوسۋ دەڭگەيى 2009 جىلدىڭ ءى توقسا­نىنان بەرگى ءىجو-ءنىڭ ءوسۋ دارەجەسىنىڭ ەڭ تومەنگى نۇكتەسى بولىپ سانالادى. اقي­قا­تىن ايتساق, قحر ەكونوميكاسى سوڭعى التى توقسان قورىتىندىسى بويىنشا ۇنەمى تومەندەۋمەن كەلەدى. 2012 جىلدىڭ ءى توق­سا­نىنداعى جىلدىق ەسەپ بويىنشا ءىجو ءوسىمى 8,1 پايىزدى قۇرايدى دەپ بەلگى­لەن­گەن. ال 2011 جىلى ەل ەكونوميكاسى 9,2 پايىزعا وسسە, 2010 جىلى قىتايدىڭ ءىجو-ءسى 10,4 پايىز وسىمگە قول جەتكىزگەن.

ەكونوميكاداعى بيىلعى قيىندىق­تار­دى ەسكەرە كەلىپ, قىتاي باسشىلىعى 2012 جىلعى ءىجو ءوسىمىنىڭ بولجامدى مولشەرىن 7,5 پايىز دەڭگەيىندە بەلگىلەگەن بولاتىن. مۇنداي شەشىم ەكسپورتقا تاۋەلدى قىتاي ەكونوميكاسىنا دەمەۋ بەرىپ, «ىشكى تۇتىنۋ سۇرانىسىن ارتتىرۋعا» جاعداي جاساۋدان تۋىنداعان قادام ەدى. 2012 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا بۇكىلالەمدىك بانك قىتاي ەكونو­مي­كاسىنىڭ بيىلعى ءوسىمىنىڭ بولجامىن 8,4 پايىزدان 8,2 پايىزعا دەيىن تومەن­دەتكەن بولاتىن. وسىدان بىرنەشە كۇن بۇرىن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) بيىلعى جىلعا جاساعان ءوزىنىڭ بولجامىندا قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى ءتىپتى 8 پايىزدان دا تومەن بولادى دەگەن دەرەك­تە­رىن جارىققا شىعاردى. قىتاي ەكونومي­كاسىنىڭ الداعى ۋاقىتتا كۇتىلىپ وتىرعان «جۇمساق قونۋ» بولجامى ەۋروپاداعى قارىز پروبلەمالارى مەن رەتسەسسيالارعا تىكەلەي بايلانىستى بولىپ وتىر. جوعا­رىدا اتاپ كورسەتكەنىمىزدەي, ەۋروپا قحر-دىڭ ەڭ نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەسى جانە بارىنشا كولەمدى تۇتىنۋ بازارى. ەۋروپا­نىڭ تۇتىنۋ سۇرانىسى تۇراقتى بولاتىن بولسا, قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ دەڭ­گەيى دە جوعارى بولماق. وكىنىشكە وراي, كارى قۇر­لىق­تى قۇرساۋلاعان داعدارىس قا­سىرەتى ءۇل­كەن تۇتىنۋ بازارىنىڭ سۇرانى­سىن بارعان سايىن شومىشتەن قىسىپ, قىتاي ەكونو­مي­كاسىنىڭ تىنىسىن تارىلتا باستادى.

سوڭعى توقساندارداعى قحر ەكونومي­كاسىنداعى تەجەلۋ ۇدەرىستەرى الەمنىڭ كوپتەگەن ينۆەستورلارىن دا ەرەكشە الاڭ­داتىپ وتىر. ەگەر قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ ءوسىمى 8 پايىزدان تومەندەيتىن بولسا, اس­پان استى ەلىندەگى كوپتەگەن ءوندىرىس وشاق­تارى توقتاپ, ميلليونداعان ادامدار كۇن­كورىس كوزىنەن ايرىلادى. الەمنىڭ ەڭ ءىرى ەكونوميكاسى تىعىرىققا تىرەلىپ, جاھان­دىق داعدارىستىڭ قاسىرەتى ودان ءارى قا­لىڭ­داي تۇسەدى. مىنە, وسىنداي كوڭىلسىز كو­رى­نىستەرگە قاراماستان, قحر باسشىلىعى ەل ەكونوميكاسى جاقىن ارادا قايتادان كۇش الىپ, دامۋ دەڭگەيىنىڭ جوعارى باسپال­داق­تا­رىنا شىعادى دەگەن سەنىمدە.

بۇگىندە قىتاي الەمدەگى №1 ەكسپورتتاۋشى ەل بولىپ سانالادى. كحر-داعى ءىجو-ءنىڭ تورتتەن ءبىرىن, ەل ەكونوميكاسى جىل­دىق ءوسۋ قارقىنىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن ەكس­پورت­تىڭ ءوسۋ ديناميكاسى ايقىندايدى. قىتاي بانكىندەگى قاۋىپسىزدىك قورىندا 3,5 ترلن. دوللار قارجى جيناقتالعان. قازىر بىرقاتار الەمدىك ساراپشىلار الداعى ۋا­قىتتا قى­تاي ەكونوميكاسى زور داع­دا­رىسقا تاپ بولادى دەگەن پىكىرلەر ايتۋدا. سوندىقتان دا قىتاي ءۇشىن ەۋرووداقتىڭ قارىز داعدا­رى­سىنىڭ تىعىرىعىنان شى­عىپ, كارى قۇرلىق ەلدەرىنىڭ ەكونوميكا­سى­نىڭ تەز وڭالىپ كەتۋى اۋاداي قاجەت قۇبى­لىس بولىپ وتىر.

اۆتوونەركاسىپ – الەمدىك داعدارىس بارومەترى

بۇگىندە بىرقاتار ساراپشىلار جىلدار بويى قالىپتاسقان كاپيتاليستىك قارجى جۇيەسىن ءبىرجولاتا كۇيرەۋدەن امان ساقتاپ قالۋ ماقساتىمەن سوڭعى داعدارىس كەزە­ڭىن­دە الەمدىك بانكتەرگە مەملەكەتتەر تاراپىنان قۇيىلعان ميللياردتاعان قار­جى­نىڭ تيىمدىلىگى توقىراي باستادى دەگەن پىكىردى ءجيى ايتا باستادى. 2008 جىلدىڭ كۇزىندە Lehman Brothers بانكىنىڭ بان­كروت­قا ۇشىراپ, قور رىنوكتارىنىڭ قۇل­دى­راۋىنان باستاۋ العان وسى سوڭعى داع­دارىس جىلدارىندا كوپتەگەن مەملەكەت­تەر­دىڭ ۇكىمەتتەرى جەكە مەنشىك بانكتەرگە بۇرىن-سوڭدى بولىپ كورمەگەن كولەمدە – 24 تريلليون دوللار مولشەرىندە قارجى قۇيعان بولاتىن. داعدارىستىڭ العاشقى تولقىنى كەزىندە بانكتەر مەن كورپورا­تسيا­لارعا بەرىلگەن قارىز باستاپقىدا ءون­دىرىستى, اسىرەسە اۆتوموبيل ونەركاسىبىن قال­پىنا كەلتىرۋدە ەلەۋلى ىقپال ەتتى. وكىنىشكە وراي, بۇل مول قارجىنىڭ تي­ىم­دىلىگى كۇت­كەن­دەي ناتيجە بەرمەدى. قيۋى قاشقان كا­پي­تاليستىك ونەركاسىپ ءبىرشاما جاندا­ن­عان­داي بولعانىمەن ءتورت اياعىن تەڭ باسىپ, تۇرىپ كەتە المادى. كەيبىر ساراپ­شىلار­دىڭ ايتۋىنشا, ەندى 4-5 اي, ءارى كەتسە جارتى جىلدىڭ كولەمىندە جاھان­دىق ەكو­نو­مي­كالىق داعدارىستىڭ جاڭا تولقى­نى باس­تالماق. تاعى دا الەمدىك قارجى ءجۇ­يەسى كۇيزەلىسكە ۇشىرىپ, ەكو­نو­ميكالىق داعدا­رىستىڭ باستاۋى تاعى دا الەمدىك اۆتوموبيل ونەركاسىبىندەگى توقىراۋ بولماق.

اۆتوموبيل ونەركاسىبى اقيقاتىندا دا الەمدىك داعدارىستىڭ ايناسىنا اينالۋدا. Deutsche Welle اگەنتتىگىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, 2012 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىل­دى­عىندا ەۋرووداقتىڭ اۆتوموبيل رىنو­گىنداعى ساتۋ كولەمى 8 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. ەۋرووداق ەلدەرىندە جۇمىس­سىزدىق دەڭگەيىنىڭ جوعارى بولۋىنا بايلانىستى ساتۋ كولەمىنىڭ تومەندەۋى بار­لىق مەملەكەتتەردە بىردەي ورىن العان. اسىرەسە, بۇل كەلەڭسىز جاعداي يسپانيا, يتاليا, فرانتسيا سياقتى ءىرى رىنوكتارعا بارىنشا مول كەسىرىن تيگىزۋدە. ماسەلەن, اعىمداعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا يتاليادا اۆتوكولىك ساتۋ مولشەرى 2011 جىل­دىڭ ماۋسىم ايىمەن سالىستىرعاندا 24,4 پايىزعا دەيىن قۇلدىراعان. بۇل – 1979 جىلدان بەرى بۇرىن-سوندى بولىپ كورمە­گەن ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. ال فرانتسياد­ا­عى قۇلدىراۋ دەڭگەيى 13,4 پايىزدى قۇرا­سا, يسپانيادا بۇل كورسەتكىش 8,2 پايىزدى قۇراعان. «Renault» كومپانياسىنىڭ ەسەبى بويىنشا, سوڭعى بەس جىل ىشىندە ەۋرو­پا­لىق اۆتوموبيل رىنوگى 23 پايىزعا تومەندەگەن.

وسىنداي كولىك رىنوگىنداعى توقىراۋ ەۋروپالىق جەتەكشى اۆتوموبيل كونتسەرن­دەرىنىڭ بىرقاتار ءوندىرىس وشاقتارىن جاۋىپ, جۇمىسشىلاردى قىسقارتۋعا ءماجبۇر­لەۋدە. ماسەلەن, «Peugeot» كومپانياسى 2012 جىلدىڭ ءى توقسانىندا كولىك ساتۋ كولەمىن 14 پايىزعا دەيىن جوعالتىپ الدى. ءسويتىپ, پاريجدەگى تاريحي اۆتوكولىك زاۋىتىن جاۋىپ, 8 مىڭ جۇمىسشىنى قىسقار­تاتىنىن مالىمدەدى. بۇل فرانتسياداعى سوڭعى 20 جىل ىشىندەگى جابىلعان العاش­قى زاۋىت بولىپ تابىلادى. «Fiat» ءوزىنىڭ ينۆەستيتسيالارىن توقتاتىپ, تۋرين قالا­سىنداعى ۇجىمىنىڭ 5 مىڭ جۇمىسشىسىن ءماجبۇرلى دەمالىسقا جىبەرەتىن بولدى. نەگىزىنەن سىرتقى رىنوكقا سەنىم ارتاتىن «Renault» ەۋروپالىق رىنوكتا ساتۋ كولەمىنىڭ 3 پايىزىن جوعالتىپ, ءوندىرىس كولەمىن 18 پايىزعا دەيىن قىسقارتتى. سونىڭ سالدارىنان تاعى دا مىڭداعان ادام تۇراقتى جۇمىس ورنىنان ايرىلدى.

جاھاندانۋ ءۇردىسىنىڭ ارقاسىندا قا­لىپ­تاسقان الەمدىك زور سۇرانىستىڭ ءناتي­جە­سىندە ەۋروپالىق مەملەكەتتەر جىلدار بويى تابىس تاسقىنىنىڭ استىندا قالدى. اۆتوكولىك, جوعارى تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتار جانە باسقا دا جوعارى سۇرا­نىسقا يە تۇتىنۋ تاۋارلارىن شىعارۋدىڭ ناتيجەسىندە ەۋروپالىقتار مول تابىسقا كەنەلدى, جوعارى جالاقىعا نەگىزدەلگەن جۇمىس ورىندارىن اشتى. الايدا, ەكونو­ميكانىڭ باسقا سالالارى جاھاندىق باسە­كەلەستىك سالدارىنان السىرەپ قالدى. ال ەۋروپالىقتار ەكونوميكانى ۋاقىت سۇرا­نىسىنا ساي بارىنشا ءتيىمدى ەتىپ قۇرۋ مۇمكىندىگىن قولدان شىعارىپ الدى. ونىڭ ورنىنا سىرتتان قارىز الۋ ارقىلى ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ جەڭىل جولىنا ءتۇستى. اقىرى «قارىز كوبىگىنىڭ» جارىلاتىن شەگى دە كەلىپ جەتتى.

گرەكيانىڭ ەرتەڭى قانداي بولماق؟

كارى قۇرلىقتاعى داعدارىستى تىلگە تيەك ەتكەن كەزدە ءبىز ءبىرشاما ءۇستىرت قاتەلىكتەرگە جول بەرەمىز. ءبىز قۇرلىقتاعى جالپى پروبلەمالاردى تىزبەلەي كەلىپ, ەۋروايماققا كىرەتىن مەملەكەتتەردىڭ جەكە ەرەكشەلىكتەرىنە جەتە ءمان بەرمەيمىز. وسىنداي وزگەلەرگە ۇقسامايتىن وركەنيە­تى­مەن دە, وندىرىسىمەن دە وقشاۋلاناتىن ەلدەردىڭ ءبىرى – گرەكيا مەملەكەتى. ءبىراز­دان بەرى بۇكىل الەم ساراپشىلارىن تول­عان­دىرىپ كەلە جاتقان تولعاقتى ماسەلە­لەر­دىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – گرەكيا ەۋرواي­ماق­تا قالا ما, جوق پا دەگەن ءتۇيىندى سۇ­راققا ءالى دە تولىق نۇكتە قويىلماي وتىر.

ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 10 قىركۇيەگىندە نەگىزگى نەسيە بەرۋشى «ۇشتىكتىڭ» (ەۋرو­كو­ميسسيانىڭ, ەوب-نىڭ جانە حۆق-نىڭ) باسشىلارى گرەكيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى انتونيس ساماراسپەن كەزدەستى. وتىرىس بارىسىندا گرەكيانىڭ كەزەكتى بيۋدجەتتىك ۇنەمدەۋ نەمەسە ەلدىڭ الەۋمەتتىك سالاسى­نىڭ شىعىندارىن «شومىشتەن قىسۋ» جوس­پارى تالقىلاندى. نەسيە بەرۋشىلەر گرەكيا ۇكىمەتىنىڭ الدىنا بيۋدجەتتى ودان ءارى قىسقارتۋ جونىندەگى ءوز تالاپتارىن قويدى. گرەكيا ۇكىمەتى ءۇشىن بيۋدجەتتى قىسقار­تۋ­دىڭ سوڭعى مۇمكىندىكتەرى جاسالدى. ەندى بۇل ەلدىڭ بيۋدجەتى بۇيىردەن قىسۋدىڭ ەشقانداي شاراسىن كوتەرە الماي «تۇن­شىعىپ» قالاتىندىعى دا العا تارتىلدى. قالاي بولعان جاعدايدا دا, قازان ايىنىڭ باسىندا «ۇشتىك» بۇل ەلگە كەزەكتى قارىز ترانشىن بەرۋ نەمەسە بەرمەۋدى شەشۋگە ءتيىس. ال نەسيە بەرىلمەيتىن بولسا, گرەكيا مەملەكەتى دەفولتقا ۇشىرايدى.

الايدا كەزەكتى نەسيە ترانشى بۇل ەلدىڭ قوردالانعان پروبلەمالارىن تولىق شەشە المايدى. گرەكيا ءۇشىن تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ءبىر عانا جولى ەل ەكونوميكا­سى­نىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ەل ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە ەۋرووداققا كىرەر الدىنداعى 1981 جىلى-اق وراسان زور نۇق­سان كەلتىرىلگەن بولاتىن. ەۋرووداققا كىر­گەن كەزدە گرەكيا بريۋسسەلدىڭ بۇيرىعى­مەن ءوزىنىڭ جىلدار بويى قالىپتاسقان اۋىل شارۋاشىلىعى, مەتاللۋرگيا جانە كەمە جاساۋ جۇيەلەرىن قيراتا باستادى. وداققا كىرگەننەن كەيىن ەكونوميكانىڭ تۇيىققا تىرەلگەن بۇل سالالارىنىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىندا دا «شىبىق باسى» سىندىرىلمادى. ەسەسىنە گرەكيا مەملە­كەتى ەۋروپالىق قۇرىلىمدىق قورلاردان قاجەتىنشە دوتاتسيا الىپ تۇردى. ودان ءارى ەۋروايماق ەلدەرى ءۇشىن نەسيە الۋ جۇيەسى ارزانداتىلىپ, مۇلدە وڭايلاتىلدى. بارا-بارا گرەكتەر جان قيناماي-اق قارىزعا ءومىر ءسۇرۋدىڭ وڭاي جولىنا تولىعىمەن كوشىپ الدى. ەندى «قارىزعا ءومىر ءسۇرۋ» ءتاسىلىنىڭ ورنىنا گرەكتەرگە تاعى دا ەش­تەڭە ۇسىنباستان بيۋدجەتىڭدى قىسقارت, قا­رىز الۋدى توقتات دەگەن تالاپتار قويى­لۋدا. بيۋدجەتىنىڭ ءبۇيىرى ابدەن سۋالعان گرەكيا ەندى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاع­دايىنىڭ قاۋىپتى شەككە جەتكەنىن, ەۋرو­وداقتان شىعۋدان باسقا جول قالماعان­دىعىن اشىق كۇن تارتىبىنە شىعاردى.

S&P اگەنتتىگىنىڭ باعاسى بويىنشا, گرەكيانىڭ ۆاليۋتالىق وداقتان شىعۋ ءمۇم­كىندىگى 33 پايىزدى قۇرايدى, ال Citi­bank ساراپشىلارىنىڭ پىكىرىنشە, بۇل كور­سەتكىش 50-75 پايىز شاماسىندا. ولار­دىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي وقيعانىڭ الداعى ءبىر جارىم جىل ۋاقىت ىشىندە بولىپ قا­لۋى ابدەن مۇمكىن. ال ەۋروپا قارجى­لىق تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ باسشىسى كلاۋس رەگلينگتىڭ ايتۋىنشا, ەۋرووداق باسىن تورلاعان قارا بۇلت ەكى جىلدان كەيىن مۇلدە سەيىلەتىن كورىنەدى. «ەگەر ەۋرو­وداقتىڭ بارلىق مەملەكەتتەرى ورتاق ۆاليۋتانى ساقتاپ قالۋ جولىندا بىرلەسكەن قيمىل تانىتىپ, وزدەرىنىڭ الەمدىك رى­نوك­تاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن تۇراقتى تۇردە ارتتىراتىن بولسا, جاقىن اراداعى ەكى جىل ىشىندە داعدارىستىڭ بەتىن قايتارۋعا بولادى», دەپ اتاپ كورسەتتى ول ءوز سوزىندە.

ءوز كەزەگىندە فرگ كانتسلەرى انگەلا مەركەل گرەكيانىڭ ەۋروپا ۆاليۋتا وداعىنان شىعۋىن بولدىرماۋ ءۇشىن قول­دان كەلگەننىڭ ءبارىن جاسايتىندىعىن اتاپ كورسەتتى. كانتسلەردىڭ جانە ونىڭ جاقتاس­تارىنىڭ ويىنشا, گرەكيا ەۋروايماقتان شىعاتىن بولسا, ونىڭ جۇقپالى اۋرۋداي جالعاسىپ كەتەتىندىگى ايداي انىق. مۇنداي وقيعا 2008 جىلى امەريكالىق Lehman Brothers ينۆەستيتسيالىق بانكى بانكروتقا ۇشىراعاندا ورىن العان بولاتىن. سول جاعداي قايتالاناتىن بولسا, گەرمانيا­نىڭ ءبىر ءوزى 62 ملرد. ەۋرو شىعىنعا ۇشى­رايتىن كورىنەدى. مەركەلدىڭ پىكىرىنشە, گرەكيانىڭ ەۋروايماقتان شىعۋىنىڭ سالدارىنان تۋىندايتىن ساياسي وقيعالار سالماعى دا اۋىر بولماق.

وسى ورايدا ەسكە سالا كەتەتىن ءبىر ماسەلە, گرەكيا پرەمەر-ءمينيسترى انتونيس ساماراس ەۋروپالىق مەملەكەتتەر باسشىلارىمەن كەزدەسۋىندە ەۋروپالىق وداق تاراپىنان گرەكيانىڭ بيۋدجەت تاپشىلى­عىن قىسقارتۋعا بەرگەن مەرزىمىن ۇزارتۋدى سۇرادى. قازىرگە دەيىن قولدانىلىپ وتىر­عان كەلىسىم بويىنشا گرەكيا 2015 جىلعا دەيىن بيۋدجەتتىك شىعىنداردى 11,5 ملرد. ەۋروعا قىسقارتۋى ءتيىس. سونىمەن بىرگە گرەكيا قىركۇيەك ايىندا حالىقارالىق نەسيە ۇيىمدارىنان كەزەكتى قارىز الۋى كەرەك. ەگەر افينا بۇل قارىزدى الا المايتىن بولسا, وندا گرەكيا دەفولتقا ۇشى­راپ, ەۋروايماقتان شىعۋعا ءماجبۇر بولادى. بۇگىندە گرەكيا مەملەكەتىنىڭ قا­زى­ناسىن تولىقتىرۋ ماقساتىنداعى ءتيىمدى تابىس كوزى رەتىندە وسى ەلگە تيەسىلى ەگەي جانە جەرورتا تەڭىزدەرىندەگى يگەرىلمەگەن ارالداردى ساتۋ ماسەلەسى قاراستىرىلۋدا.

سوڭعى كەزدە گرەكيانىڭ ەۋروايماقتا قالۋىن جاقتاپ پىكىر ايتۋشىلار قاتارى دا كوبەيە باستادى. بۇل رەتتە گرەكيانىڭ قارىز داعدارىسىنىڭ قۇرساۋىندا قالىپ وتىرعاندىعىنا قاراماستان, سوڭعى ۋاقىت­تا جاعدايدى تۇزەۋ ماقساتىندا ەل ۇكىمە­تىنىڭ ءبىرشاما وڭ قادامدار جاساعاندىعى اتاپ كورسەتىلۋدە. ماسەلەن, گەرمانيانىڭ قارجى ءمينيسترى ۆولفگانگ شويبلە: «تىعىرىقتان شىعۋ جولىندا گرەكيا ۇلكەن پروگرەسكە قول جەتكىزدى. گرەكيا بيۋدجەت تاپشىلىعىن قىسقارتۋ ماقسا­تىندا كۇردەلى دە قيىن قادامدار جاسادى. سوندىقتان نەسيە بەرەتىن «ۇشتىك» قۇرى­لىمدىق شارالاردىڭ قانشالىقتى قيىن­دىقپەن جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن ەسكەرۋى قاجەت», دەپ اتاپ كورسەتتى. گرەكياعا قول­داۋ كورسەتۋ ۇردىسىندە فرگ-ءنىڭ بۇرىنعى كانتسلەرى گەرحارد شرەدەر دە بەلسەندىلىك تانىتتى. ول گەرمانيانىڭ قازىرگى ۇكىمە­تى­نەن گرەكيانىڭ مىندەتتەمەلەرىن ورىن­داۋعا بەلگىلەنگەن ۋاقىت مەرزىمىن ۇزار­تۋدى تالاپ ەتتى. «ءبىز قۇرىلىمدىق رەفورمالار ەكونوميكالىق وسىممەن جالعاسقان كەزدە عانا تيىمدىلىك بەرەتىنىن جاقسى ءبى­لەمىز. سوڭعى ۋاقىتتا داعدارىس سالقىنىن باسەڭدەتۋ ماقساتىندا گرەكيا, يرلانديا, پورتۋگاليا, يتاليا جانە يسپانيا مەم­لە­كەتتەرى ايتارلىقتاي ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. بۇل ەلدەر قازىر ناقتى كورىپ وتىرعانىمىزداي, قاتاڭ ۇنەم قاعيدا­سى­نىڭ داعدارىسقا عانا اكەلىپ سوقپايتىنىن ەكونوميكالىق جانە ساياسي تۇرعىدان دا دالەلدەپ بەردى. سوڭعى ەكى جىل ىشىندە گرەكيا سالىق سالۋدى ارتتىرىپ, بيۋدجەت شىعىنىن تومەندەتۋدىڭ ءتيىمدى كورسەت­كىش­تەرىنە قول جەتكىزدى. قازىر بۇل كورسەت­كىشتەر كولەمى ءىجو-ءنىڭ 20 پايىزىن قۇ­را­سا, 2014 جىلى 30 پايىزىن قۇراماق. وس­ىن­داي قيىن ۋاقىتتا بىردە-ءبىر قوعام, ءبىر­دە-ءبىر مەملەكەت مۇنداي قىسقارتۋعا قول جەتكىزىپ كورگەن ەمەس. مىنە, سون­دىقتان دا ەۋروپالىق سەرىكتەستەر گرە­كيا­عا ءوز ءمىن­دەت­تەرىن ورىنداۋ ءۇشىن ءبو­لىن­گەن ۋاقىت مەر­زىمىن سوزۋعا ءتيىس», دەيدى گەرحارد شرەدەر.

2012 جىلدىڭ وتكەن مەرزىمىندەگى گرە­كيانىڭ بيۋدجەتتىك كورسەتكىشتەرىن اي­تا­ر­لىقتاي جاقسارتقانى ءۇشىن نەسيە بەرۋ­شىلەر دە بۇل ەلگە دەگەن كوزقاراستارىن جۇمسارتا باستاعان سياقتى. گرەكيا بان­كىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ قاڭتار-تامىز ايلارىندا ەلدىڭ ورتا­لىق ۇكىمەتىنىڭ كاسسالىق تاپشىلىعى وتكەن جىلدىڭ ناق وسى كەزەڭىندەگى 18,6 ملرد. ەۋرودان 6,3 ملرد. ەۋروعا دەيىن قىسقارعان. 8 اي ىشىندە قارجىلىق باسقارۋ وتكەن جىلدىڭ سايكەس مەرزىمىندەگى 4,2 ملرد. ەۋرودان 328 ملن. ەۋروعا دەيىن قىسقارعان. گەرحارد شرەدەردىڭ ايتۋىنشا, بۇل وزگەرىستەر بيۋدجەتتىڭ شىعىنىن 23 پايىزعا نەمەسە وتكەن جىلعى 47,7 ملرد. ەۋرودان بيىلعى جىلى 36,8 ملرد. ەۋروعا دەيىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرگەن كورىنەدى. سونىمەن بىرگە, بيۋدجەت الەۋمەتتىك شىعىنداردى قىسقارتۋ سالدارىنان دا ايتارلىقتاي جەڭىلدەگەن.

ەۋرووداق فەدەراتسياعا اينالا ما؟

الەم ساراپشىلارى ەۋرووداقتىڭ ىدىرايتىن كەزەڭىن بولجاپ, قارا تەر بولىپ جاتقاندا, ەۋروپالىق كوميسسيا توراعاسى جوزە مانۋەل بارروزۋ وتكەن اپتادا ايدى اسپاننان ءبىر-اق شىعاردى. ول ارىپتەس­تە­رىن ەۋرووداقتى «ۇلتتىق مەملەكەتتەر فەدەراتسياسىنا» اينالدىرۋعا شاقىرىپ, تىم باتىل باستاما كوتەردى. بۇل ۇسىنى­سىن ول سوڭعى جىلدارى ءجيى قايتالانا باستاعان ەكونوميكالىق جانە ساياسي داعدارىستارعا قارسى قويىلاتىن ۇزاق مەرزىمدى ىقپالدى شارا رەتىندە كۇن تارتىبىنە شىعارۋدى كوزدەيدى.

ستراسبۋرگتە وتكەن ەۋروپالىق پارلا­مەنت­تىڭ سەسسياسىندا سويلەگەن سوزىندە جوزە مانۋەل بارروزۋ: « مەن ءبىزدىڭ وداق نەگىزىندە الدەبىر سۋپەرمەملەكەت قۇرۋعا ەمەس, ۇلتتىق مەملەكەتتەردىڭ دەموكرا­تيا­لىق فەدەراتسياسىن قۇرۋعا شاقىرامىن. فەدەراتسيا تاۋەلسىزدىكتى تەڭ بولىسكە سالا وتىرىپ, ءاربىر مەملەكەتتىڭ جانە ونىڭ ازاماتتارىنىڭ ءوز تاعدىرلارىن باقىلا­ۋ­ىنا بارىنشا جاعداي جاسايتىن بولادى. جاھاندانۋ داۋىرىندە بىرىككەن تاۋەلسىزدىك مىقتى بيلىكتىڭ بەرىك بالاماسى بولىپ تابىلادى», دەپ اتاپ كورسەتتى. ودان ءارى بارروزۋ كەلىسىم نەگىزىندە جۇرگىزىلەتىن تۇبە­گەيلى وزگەرىستەر (ماسەلەن, ەو-نىڭ بار­لىق مەملەكەتتەرى قارىز جاۋاپكەرشىلىگىن بىردەي كوتەرەتىن ەۋروبوندىلار مەن ورتاق وبليگاتسيالار شىعارۋ ماسەلەسى) 2014 جىلعا دەيىن قاراستىرىلمايتىندىعىن دا ەسكەرتە كەتتى. ول 2013 جىلدىڭ كۇزىندە وتەتىن گەرمانياداعى سايلاۋعا بايلانىس­تى ەكەنىن دە جاسىرعان جوق. ال ازىرگە كەشىكتىرمەي جۇزەگە اسىراتىن ماڭىزدى ماسەلە رەتىندە «بانكتەر وداعىن» قۇرۋدى كۇن تارتىبىنە قويدى. «بانكتەر وداعىن» قۇرۋ دا 1999 جىلى ەۋرونى اينالىمعا شى­عارعان وقيعامەن بىردەي, ەۋروايماق مەم­لەكەتتەرىنىڭ ۇلتتىق تاۋەلسىزدىگىن شەك­تەۋگە باعىتتالعان جاڭا قادام ەكەن­دىگىندە تالاس جوق. ال ونىڭ ەكىنشى ءتيىمدى جاعى دا بار. ەۋرو ايماعىنداعى بۇكىل قارجى داعدارىسىنىڭ بەل ورتاسىندا بارلىق مەملەكەتتەر ايماعىندا تارىداي شاشىراپ, «ءوز بەتتەرىنشە قوي ايداعان» مىڭداعان بانكتەردىڭ تۇرعانى دا انىق.

ەۋروكوميسسيا «بانكتەر وداعىن» قۇرۋ­دىڭ العاشقى قادامى رەتىندە ەوب-گە ەۋروايماق مەملەكەتتەرىندەگى 6 مىڭنان استام بانكتەرگە باقىلاۋ جاساۋ قۇزىرىن بەرمەك. ياعني, ەوب بارلىق بانكتەردىڭ ليتسەنزيالارىن توقتاتۋعا, ءىرى قارجىلىق قوزعالىستارعا باقىلاۋ جاساۋعا, بانكتەر­دىڭ بىرىگۋىنە, پروبلەمالىق بانكتەردىڭ ۇستىنەن ءىس قوزعاۋعا قۇقىلى بولماق. ءىس جۇزىندە ەوب-گە ۇلتتىق بانكتەردىڭ رەت­تەۋ­شىسى جاۋاپكەرشىلىگىن جۇكتەمەك. قازىر ەوب تەك پايىزدىق مولشەرلەمەلەردى بەل­گىلەپ, اقشا باسىپ شىعارۋ قۇقىعىن عانا اتقا­رىپ وتىر. ەۋروپالىق ورتالىق بانككە جا­ڭا جاۋاپكەرشىلىكتەر مەن قۇقىقتار بەرە­تىن بۇل جاڭا زاڭداردى الداعى جىل­دىڭ 1 قاڭتارىندا كۇشىنە ەنگىزۋ كوزدە­لىنىپ وتىر. جوبا بويىنشا 1 قاڭتاردان باستاپ جاڭا ءتارتىپ ەۋروايماقتىڭ بارلىق ءىرى بانكتەرى ءۇشىن مىندەتتى بولسا, تاعى ءبىر جىل وتكەننەن كەيىن بارلىق بانكتەر ءۇشىن مىندەتتى بولماق. ول ءۇشىن بيىلعى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن «بانك وداعى» تۋرالى كەلىسىم وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ بارلىعىندا راتيفيكاتسيادان ءوتۋى كەرەك.

بۇل جاڭا باستامانىڭ بيىلعى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن ءىس جۇزىنە اسىرىلا قويۋى كۇماندى بولىپ تۇر. گەرمانيانىڭ سولقىلداق كوزقاراسى وداقتىڭ قارجى جۇيەسى ءۇشىن اسا قاجەت بۇل باستامانى «بەسىگىندە» تۇنشىقتىرۋى مۇمكىن. سەبە­بى, ەۋروايماقتاعى بارلىق بانكتەردىڭ ۇشتەن ءبىرى, ياعني 1885 بانك گەرمانيادا ورنالاسقان. نەمىس ەلىنىڭ قارجى ءمينيسترى ۆولفگانگ شويبلە ەۋروكوميسسيانىڭ باس­تاماسىن قولداعان بولا وتىرىپ, بۇل شارا ەۋروايماقتىڭ بارلىق بانكتەرى ءۇشىن ەمەس, مەملەكەتتەن كومەك الاتىن بانك جۇيەلەرى ءۇشىن عانا مىندەتتى بولۋعا ءتيىس دەگەن ەكىجاقتى پىكىرىن ءبىلدىردى. ال فرگ كانتسلەرى انگەلا مەركەل بولسا, بۇل ماڭىزدى شەشىمدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ءالى دە اسىعىستىق جاساماۋ قاجەتتىگىن العا تارتتى. كارى قۇرلىق مەملەكەتتەرىندەگى بارلىق قارجى داعدارىسىنىڭ كىناراتتى باستاۋى بولىپ وتىرعان بانكتەر جۇيەسىن تارتىپكە كەلتىرىپ, رەتتەۋ ماقساتىندا كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان «بانكتەر وداعىن» قۇرۋ باستاماسى وسىنداي كەدەرگىلەرگە تاپ بولىپ وتىرعاندا, ءمۇيىزى قاراعايداي مەم­لەكەتتەردى تاۋەلسىزدىكتەرىنەن ءوز ەرىكتە­رى­مەن باس تارتىپ, «ۇلتتىق مەملەكەتتەر فەدەراتسياسىنا» كىرۋگە شاقىرعان جوزە مانۋەل بارروزۋدىڭ يدەياسى ەرتەگىدەگى ورىندالماس ارمانعا ۇقسايدى. بىراق كەزىندە ساۋەگەيلەردىڭ كوپشىلىگى جۇزەگە اسپايتىن ساندىراق دەپ باعالاعان «ەۋروايماق» يدەيا­سىن ءىس جۇزىنە اسىرعان ەۋروپالىق وركە­نيەتتەن ءبارىن دە كۇتۋگە بولادى.

جىلقىباي جاعىپار ۇلى,

«ەگەمەن قازاقستان».