قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ءوز ەركىمەن وكىلەتتىگىن توقتاتۋعا شەشىم قابىلداۋى تۇركىتىلدەس ەلدەردىڭ حالىقتارىنا دا ايرىقشا اسەر ەتتى. الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن اقپارات قۇرالدارىنا نازار اۋدارساق, باۋىرلاس مەملەكەتتەردە ەلباسىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋىن بۇقارانىڭ قيماستىقپەن قابىلداعانى بايقالادى. ءارى بۇل شەشىم قازاقستاندىقتارعا عانا ەمەس, تۇركى حالىقتارى ءۇشىن دە كۇتپەگەن جاعداي بولعانى بايقالىپ تۇر.
جالپى, تۇركى حالىقتارى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن اقساقال رەتىندە تانيدى. ويتكەنى ەلباسى تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ارحيتەكتورىنا اينالعان تۇلعا. تۇركى ينتەگراتسياسىندا شەشۋشى ءرول اتقارىپ وتىرعان تۇركى كەڭەسى, حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى, تۇركى مادەنيەتى جانە ميراسى قورى ءتارىزدى قۇرىلىمداردىڭ جاساقتالۋىنا ىقپال ەتكەن قايراتكەر ءارى تۇركى بىرلىگى ماسەلەسىنە ۇنەمى كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. سوندىقتان دا بولار, تاۋەلسىز تۇركى مەملەكەتتەرىندە اقساقال دەپ ەرەكشە قۇرمەت كورسەتەدى. بىلتىر تۇركى اكادەمياسى ۇيىمداستىرعان «تۇرك بارومەتر» اتتى الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەردە تۇركى الەمىندە نۇرسۇلتان نازارباەۆ وتە تانىمال ەكەنى انىقتالعان. ياعني, قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ساياسي قادامدارى تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن بولسا كەرەك. سول سەبەپتى, ەلباسىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋى جايلى مالىمدەمەسى تۇركى ەلدەرىن ەلەڭ ەتكىزدى.
مالىمدەمە جاريالانعان بەتتە تۇركيانىڭ «انادولۋ» اگەنتتىگى «نازارباەۆ 30 جىلدا قازاقستان ەكونوميكاسىن 15 ەسە دامىتتى» دەگەن تاقىرىپپەن ماقالا جاريالادى. ال تۇركيانىڭ بىرقاتار تەلەارنالارى ەلباسى شەشىمىنە بايلانىستى ارنايى حابارلار تاراتتى. ماسەلەن, NTV تەلەارناسى جاڭالىقتارىندا قوسىمشا ساراپشىلاردى قاتىستىرا وتىرىپ, قازاقستان باسشىسىنىڭ شەشىمىن تالقىلاعان ەفير وتكىزدى. اتالعان باعدارلاماعا تەلەفون ارقىلى قوسىلىپ, پىكىرىن بىلدىرگەن پروفەسسور كۋرشات زورلۋ ن.نازارباەۆتىڭ شەشىمىن ەلدەگى بيلىك الماسۋ ۇدەرىسىنىڭ جان-جاقتى ويلاستىرىلعانىمەن ءتۇسىندىردى. ساراپشى قازاقستان بيلىگىندە جاستارعا مۇمكىندىك بەرۋگە ايرىقشا نازار اۋدارىلعانىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن بىرگە ەلباسىنىڭ شەشىمىن «مەملەكەت باسقارۋداعى جاڭا مودەل» دەپ اتادى ءارى دەموكراتيا پروتسەستەرىنىڭ ءار ەلدىڭ سالت-ساناسىنا, مادەنيەتى مەن تاريحىنا بايلانىستى بولاتىنىنا توقتالدى. «ول سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىندەگى شەنەۋنىكتەردىڭ ورتاشا جاسىن تومەندەتىپ كەلەدى. جاڭا بۋىن جايلى ايتۋى مەن بىرنەشە اي بويى جاستارعا باعىتتالعان مەسسەدج جولداۋى وسى باستاماسىنىڭ ناتيجەسى. ياعني, ول ەل باسقاراتىن كادرلاردى جاسارتۋ باعىتىندا ارەكەت ەتىپ وتىر», دەدى كۋرشاد زورلۋ.
سونىمەن بىرگە تۇرىك باسىلىمدارى ەلباسىنىڭ 2015 جىلى سيريا توڭىرەگىندە رەسەيلىك اسكەري ۇشاقتىڭ اتىپ تۇسىرىلۋىنە بايلانىستى تۇركيا مەن رەسەي اراسىندا تۋىنداعان كيكىلجىڭ كەزىندە رەدجەپ تايپ ەردوعان مەن ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ اراسىندا ارااعايىندىق جاساعانىن اتاپ ءوتتى ءارى 2016 جىلدىڭ 15 شىلدەسىندە ب ۇلىكشىلەردىڭ توڭكەرىس جاساۋ ارەكەتىنەن كەيىن تۇركيانى قولداعانىن, وقيعادان سوڭ انكاراعا ءبىرىنشى بولىپ ات باسىن تىرەگەن شەت مەملەكەت باسشىسى بولعانىنا دا نازار اۋداردى.
ال ازەربايجان رەسپۋبليكاسى ميللي مەدجليسىنىڭ دەپۋتاتى ەلمان ناسيروۆ بۇل وقيعانى الابۇرتقان كوڭىلمەن قابىلداعانىن, تۇركى دۇنيەسىنىڭ اقساقالى رەتىندە ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستاندى ءتۇرلى سىن-قاتەرلەردەن ساقتاپ قانا قويماي, تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردى دە نازاردان تىس قالدىرماعانىن ايتتى. ازەربايجان دەپۋتاتى تاۋلى قاراباق ماسەلەسىندە ەلباسىنىڭ ۇستانىمى مىعىم بولعانىن, ارقاشان ازەربايجاننىڭ تەرريتوريالىق تۇتاستىعىن جاقتاعانىن ايتتى. سول سەبەپتى, ازەربايجاندىقتاردىڭ ەلباسىن جاقسى كورەتىنىن اتاپ ءوتتى.
قىرعىزستاننىڭ قوعام قايراتكەرى وسماناكۋن يبراگيموۆ ەلباسى بيلىك الماسۋ پروتسەسىن بەيبىت جولمەن جۇرگىزە العانىن, ۇشقارى ارەكەتتەرگە جول بەرمەگەنىن اتاپ ءوتتى. قىرعىز ساياساتكەرى نازارباەۆتى كورەگەن قايراتكەر رەتىندە باعالاعان. ال قىرعىزستان جوگوركۋ كەنىشىنىڭ دەپۋتاتى قانىبەك يماناليەۆ ەلباسىن مۇستافا كەمال اتاتۇرىك, موحاتحير موحاماد سياقتى تۇلعالارمەن قاتار قوياتىنىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمەتىنە كىرىسكەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ دا بىلىكتى ساياساتكەر ەكەندىگىنە, قازاق-قىرعىز قاتىناستارىن ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەرىنە سەنەتىنىن اتاپ ءوتتى. تاعى ءبىر قىرعىز ساياساتكەرى, قىرعىزستان جوگوركۋ كەنەشىنىڭ ەكس-سپيكەرى, تاريحشى زاينيدين كۋرمانوۆ ەلباسىن مىقتى مەنەدجەرگە تەڭەدى. «ونىڭ ينجەنەرلىك كوزقاراسپەن ويلاي ءبىلۋى, جوبالاپ قانا قويماي, سول جوبالاردى جۇزەگە اسىرا ءبىلۋى, ماقساتتار مەن مىندەتتەردى ايقىن بەلگىلەۋى, قاتاڭ ءتارتىبى, ساياسي جىگەرى, ەركىن مىنەزى, الىستى بولجاي بىلەتىن كورەگەندىلىگى مەن دانالىعى ونى الەمدىك دەڭگەيگە شىعاردى. ول قانداي ءىستى باستاسا دا ۇزدىك ەكەندىگىن كورسەتتى. ونىڭ ءومىربايانى مەن قىزمەتىن زەرتتەگەن بارلىق عالىم نۇرسۇلتان نازارباەۆتى وتە مىقتى مەنەدجەر رەتىندە مويىندايدى», دەدى ز.كۋرمانوۆ.
جالپى, ەلباسىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋىنە ءتۇرلى باعا بەرگەن ازاماتتاردىڭ قاتارى كوپ بولدى. بەلگىلى عالىم, اقش-تىڭ ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى تيمۋر قوجاوعلۋ ەلباسىنىڭ شەشىمىن ورتالىق ازيا ەلدەرىندە تۇڭعىش رەت بولعان وقيعا دەپ اتاپ ءوتتى. ياعني, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ىشىندە جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتىنەن مەرزىمىنەن بۇرىن باس تارتقان پرەزيدەنت بۇرىن-سوڭدى بولماعان. مۇنىڭ ءوزى بىرقاتار باسشىلارعا ۇلگى بولۋى ءتيىس. وزبەكستاندىق ساياساتتانۋشى شاروفوددين تۋلياگانوۆ بولسا, نازارباەۆتىڭ ارەكەتىن 1999 جىلى بيلىكتەن كەتكەن رەسەي پرەزيدەنتى بوريس ەلتسيننىڭ قادامىمەن سالىستىردى. «2019 جىلدىڭ 19 ناۋرىزى. بۇل كۇن تاريحتا قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ورتاازيالىق دەن سياوپينگە اينالعان كۇنى رەتىندە قالادى. ءبىر جاعىنان نازارباەۆتىڭ شەشىمى جاڭا جىل قارساڭىندا بيلىكتەن كەتكەن ەلتسيننىڭ ارەكەتىنە ۇقسايدى. قازاقستان باسشىسى ۇلتتىق جاڭا جىل قارساڭىندا قىزمەتىنەن باس تارتتى. الايدا ەلتسين ءوز قىزمەتىنەن باس تارتقان سوڭ مەملەكەتتىك ساياساتقا ارالاسۋ مۇمكىندىگىنەن تولىق ايىرىلعان بولاتىن. ال نازارباەۆتىڭ بۇل تۇرعىدا رەسەيدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنەن ۇلكەن ايىرماشىلىعى بار. قازاق باسشىسىن وسى رەتتە دەن سياوپينمەن سالىستىرۋعا بولادى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى پرەزيدەنت لاۋازىمىنان باس تارتقانىمەن, ەلباسى, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ جانە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ توراعاسى رەتىندە قىزمەتىن جالعاستىرا بەرەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلدەگى ساياسي احۋالعا ىقپال ەتۋ مۇمكىندىگىن بەرىپ وتىر. مەنىڭشە, بۇل قازاقستان ءۇشىن ەڭ دۇرىس شەشىم بولدى. قازاق كوشباسشىسى قازاقستاندى جاھانداعى ۇزدىك ەلدەردىڭ قاتارىنا قوسۋدى ارمانداعان ەدى ءارى تۋرا سول باعىتىنان تانبادى. وسى ساياساتتىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان ونەركاسىبى مەن عىلىم-ءبىلىمى دامىعان ەلگە اينالىپ كەلەدى. سوندىقتان نازارباەۆ ساياساتىنىڭ دۇرىستىعىنا ەشكىم كۇماندانباۋى ءتيىس», دەدى.
امانگەلدى قۇرمەت,
«Egemen Qazaqstan»