قازاق قوعامىندا تىم كوپ رەفورما جاسالعان, ءارتۇرلى تاجىريبەلەر ۇيىمداستىرىلعان سالا رەتىندە ماماندار ادەتتە ءبىلىم سالاسىن اتايتىنى بار. ءبىلىم سالاسىنداعى وزگەرىستەر دە الەۋمەتتىك ماسەلە ءتارىزدى بىردەن بۇقارانىڭ نازارىن اۋدارادى. حالىق سالا باسشىلارىنىڭ ويلارىمەن كەلىسپەيتىنىن دە, قولدايتىنىن دا اشىق ءبىلدىرىپ جاتادى. دەگەنمەن, سول سالانىڭ وزىندە قوعام ۇزاق ۋاقىت بويى نازار اۋدارعان «رەكوردشى» باعىتتار كەزدەسەدى. سونىڭ ءبىرى – مەكتەپتەردە ءۇش تىلدە ءدارىس بەرۋ ماسەلەسى.
مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ حVIII سەزىندە مەكتەپتەردە ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەسىنە دە توقتالعانى بار. ەلباسى ەلىمىزدە مەكتەپ مۇعالىمدەرىنە جاپپاي اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتۋ تىم قارابايىر تاسىلمەن ۇيىمداستىرىلعانىن ايتقان بولاتىن. ياعني, تىكەلەي ءوزىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان يگى ءىستىڭ دۇرىس ۇيىمداستىرىلماعانىنا كوڭىلى تولمايتىنىن بايقاتقان. جۋىردا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى كۇلاش ءشامشيدينوۆا ۇكىمەت ۇيىندە وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا جاراتىلىستانۋ جانە ينفورماتيكا پاندەرىن اعىلشىن تىلىندە وقىتاتىن ۇستازداردى ارنايى كۋرستار ارقىلى دايارلاۋدىڭ توقتاتىلعانىن مالىمدەگەن ەدى. مينيستر سول جيىندا قازاقستاندا 11 مىڭ ۇستازدىڭ ورتا مەكتەپتەردە فيزيكا, حيميا, بيولوگيا جانە ينفورماتيكا پاندەرىن اعىلشىن تىلىندە ۇيرەتىپ جاتقانىن ايتقان-دى. بۇل مۇعالىمدەر الدىمەن 3 ايلىق, سودان سوڭ 8 ايلىق ارنايى ءتىل كۋرستارىندا ءبىلىم الىپتى. الايدا ناتيجە كوڭىلدەن شىقپاسا كەرەك, جوبا توقتاتىلدى. «كەلەسى جىلدان باستاپ مۇعالىمدەردى ايلىق كۋرستان وتكىزەتىن قارجىنى پەداگوگيكالىق ۇيىمدارعا جۇمسايتىن بولامىز. ياعني, پەداگوگ مامانداردىڭ ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنان ءتىل مەڭگەرىپ شىعۋىنا باعىتتايمىز. 2016 جىلى العاش رەت اعىلشىن تىلىندە ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەردى دايىنداۋعا مەملەكەتتىك تاپسىرىس بەرىلدى. العاشقى 1200-گە جۋىق تۇلەك 2020 جىلى بىتىرەدى. سوندىقتان مۇعالىمدەردى وقىتۋ كۋرستارى توقتاتىلدى», دەدى مينيستر. وسىلايشا قوعامدا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن ماسەلە ءسال سايابىر تارتقان-دى. بىراق قازاقستاندىق وقۋشىلار ءۇشىن مەملەكەتتىك تىلمەن قاتار, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىن تولىق مەڭگەرىپ شىعۋ باستاماسى جالعاسىن تابادى. تەك فورماسى مەن مەرزىمىنە قاتىستى ۇستانىمدار وزگەرىپ جاتىر. ياعني, بالالاردى ءۇش تىلدە وقىتۋ بىرتە-بىرتە, ۇستاز بەن مەكتەپتىڭ دايارلىعىنا بايلانىستى جۇزەگە اسىرىلادى. دەمەك, وقۋشىلارىمىزدىڭ ءۇش ءتىلدى ەركىن مەڭگەرىپ شىعۋى ءۇشىن اسىقپاۋ قاجەت ەكەندىگىنە سالا باسشىلارىنىڭ كوزى جەتسە كەرەك.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا, 2018 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىندە ەلدەگى وقۋشىلار سانى 3 ملن-نان استى. بىلەتىندەر, بۇل وقۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى قازاق تىلىندە ءبىلىم الاتىنىن ايتادى. دەگەنمەن, ءۇش تىلدە وقىتۋ باستالعالى بەرى اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرۋدى باستاپ كەتكەن مەكتەپتەر سانى كۇرت وسكەن. كەيبىر دەرەكتەرگە قاراعاندا, قازاقستاندا 7 مىڭ 393 مەكتەپ بولسا, 2018-2019 وقۋ جىلىندا ونىڭ 3372-ءسى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋدى باستاپتى. ودان بولەك 2608 مەكتەپ حيميا, بيولوگيا, فيزيكا جانە ينفورماتيكا پاندەرىن اعىلشىنشا وقىتۋدى ءىشىنارا ۇيىمداستىرا باستاعان. ياعني, وسى ەكى جارىم مىڭنان استام مەكتەپتە اعىلشىنشا وقىتىلۋى ءتيىس 4 ءپاننىڭ ورنىنا ەكى ءپان ۇيرەتىلىپ جاتسا كەرەك. دەمەك, ەلدەگى 5980 مەكتەپتە اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرۋ ەنگىزىلە باستاعان بولىپ وتىر. بۇل دەگەنىڭىز – اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرۋگە كوشە الماعان مەكتەپتەر سانى مىڭ جارىمعا دا جەتپەيتىن بولعانى. الايدا ەلدە اعىلشىنشا ءدارىس بەرىپ جۇرگەن ۇستازدار سانى 11 مىڭ ەكەنىن ءمينيستردىڭ ءوزى ايتتى. سوندا ورتاشا ەسەپپەن ءار مەكتەپتە جاراتىلىستانۋ پاندەرىن اعىلشىنشا ۇيرەتەتىن 2 مۇعالىم بار دەگەن ءسوز. ارينە, ستاتيستيكا جاقسى. بىراق اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرەتىن نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرى, ءبىلىم-يننوۆاتسيا ليتسەيلەرى ءتارىزدى تاجىريبەلى مەكتەپتەر بار ەكەنىن ەسكەرسەك, الگى 11 مىڭ ۇستازدىڭ ءبىرازى وسى ءبىلىم وردالارىنىڭ ۇلەسىنە تيەرى ءسوزسىز. ولاي بولسا, 11 مىڭ ۇستازدىڭ بالالارعا اعىلشىن تىلىندە تولىق ءدارىس بەرىپ جۇرگەنىنە كۇمانمەن قاراۋعا نەگىز بار. تاعى ءبىر دەرەك كەلتىرەيىك. ادەتتە بىرقاتار ءپاندى اعىلشىن تىلىندە وقىتۋ ءىسى جوعارى سىنىپتاردان باستالاتىنى ايتىلعان. ياعني, 9, 10, 11 سىنىپتاردا ءبىز ءسوز ەتكەن پاندەر اعىلشىنشا وقىتىلۋى ءتيىس ەدى. دەمەك, 2016 جىلدان بەرى بۇل باعىتتا تاجىريبە جاساپ جاتقان مەكتەپتەر ازدى-كوپتى ناتيجە بەرسە كەرەك-ءتى. بىراق 2018 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ۇبت تاپسىرۋعا نيەت بىلدىرگەن 102 مىڭ وقۋشىنىڭ ىشىندە تەك 46 تۇلەك قانا ەمتيحاندى اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋدى تاڭداعان. ال ەمتيحانعا 28 تۇلەك قانا قاتىستى. 2019 جىلدىڭ قاڭتارىندا وتكەن «قىسقى ۇبت» كەزىندە 35 مىڭنان استام تالاپكەردىڭ 61-ءى عانا اعىلشىن تىلىندە ەمتيحان تاپسىرۋعا بەل بايلاپتى. ەلدە نزم, بيل ءتارىزدى تابىستى جۇمىس ىستەپ تۇرعان مەكتەپتەردىڭ قاتارى ءبىرشاما بولعانىمەن اعىلشىنشا ەمتيحان تاپسىرعانداردىڭ قاتارى سوڭعى ءبىر جىلدا جۇزگە جەتپەگەن. مۇنىڭ ءوزى ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ ىسىندە اجەپتاۋىر اسىعىستىق بولعانىن بايقاتسا كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلت ۇرپاعىن ۇشپاققا شىعارىپ, الەمدىك وركەنيەتتىڭ اعىسىنا ىلەستىرۋى ءتيىس باستامانى تىم اسىعىس, عىلىمي نەگىزدەمەسى جوق تاسىلمەن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىسكەن ءتارىزدىمىز. سونىڭ سالدارىنان ايتارلىقتاي ناتيجە بولماي تۇر. ەلباسى دا ماسەلەنىڭ وسىنداي ناۋقانشىل سيپات الىپ بارا جاتقانىن سەزگەن بولۋى كەرەك, «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ حVIII سەزىندە بۇل باستامانى سىنادى. ال مينيسترلىك يگى باستامانى جۇيەلەۋگە كىرىستى.
جالپى, قازاق قوعامى مەكتەپتەردە ءۇش تىلدە ءدارىس بەرۋگە تىم قارسى ەمەس. تەك باستاۋىش سىنىپتاردا, اتاپ ايتقاندا ءبىرىنشى سىنىپتان باستاپ اعىلشىن مەن ورىس تىلدەرىن ۇيرەتە باستاۋعا نارازىلىق تانىتقان. 2016-2017 جىلدارى بۇل ماسەلە قوعامدا قىزۋ تالقىعا تۇسكەن ەدى. كەيىن سايابىرسىدى. مامانداردىڭ كوبى مۇنى ءبىلىم سالاسىنداعى رەفورمانىڭ تيىمدىلىگىنە حالىقتىڭ كوزى جەتتى دەپ تە بولجاعان. ءارى اعىلشىن ءتىلىنىڭ كۋرستارىنا قاتىسىپ, ءدارىس بەرۋگە نيەت تانىتقان ۇستازدار دا ارتىپ كەتكەن-ءدى. ويتكەنى بۇل باستامانى مينيسترلىك قارجىلاي قولداۋ جاعىن دا ۇمىت قالدىرماعان ەدى. ماسەلەن, 2016-2017 جىلدارى مەكتەپتەرگە اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرۋدى ەنگىزۋ ءۇشىن بيۋدجەتتەن 11 ملرد تەڭگە, 2018-2020 جىلدارعا 19 ملرد تەڭگە قاراستىرىلىپتى. ەلدە فيزيكا, حيميا, بيولوگيا جانە ينفورماتيكا پاندەرى مۇعالىمدەرىنىڭ سانى 34 مىڭ 561 ەكەن. ولاردىڭ 35,7 پايىزى نەمەسە 12337-ءسى 2016-2017 جىلدارى ءبىز ايتقان كۋرستارعا قاتىستى. 2018 جىلى كۋرسقا قاتىسقان ۇستازدار سانى 7518 ادام بولعان. بايقاساڭىز, اعىلشىنشا قارا تانىپ قالعان ۇستازدار از ەمەس. ۇكىمەت وسى ۇستازدارعا قوسىمشا ۇستەمەاقى تولەۋدى دە باستاسا كەرەك. 2017-2018 وقۋ جىلىندا 1467 مۇعالىمگە دارىستەردى اعىلشىنشا وقىتا باستاعانى ءۇشىن ۇستەمەاقى تولەنىپ وتىرعان. 2018-2019 وقۋ جىلىندا مۇنداي ۇستەمەاقى الاتىن ۇستازدار سانى 7835-كە جەتىپتى. مينيستر ايتقان 11 مىڭ ۇستاز كۋرسقا قاتىسىپ, ءدارىس بەرۋگە رۇقسات العاندار مەن شەت ءتىلىن بۇرىننان بىلەتىندەردەن قۇرالعان بولار-اۋ دەپ تۇسپالدادىق. ال ءىس جۇزىندە كۋرستاردىڭ ءتۇرلى دەڭگەيىنە قاتىسقاندار سانى 20 مىڭنان اسىپتى.
كۋرستارعا جاستار دا, ەگدە تارتقان مۇعالىمدەر دە باردى. ءبىر پەداگوگتىڭ ۋنيۆەرسيتەت پەن مەكتەپتە وقىعان شەت ءتىلى اعىلشىن, ەندى بىرەۋىنىكى نەمىس, تاعى ءبىر ۇستازدىڭ وقىعانى فرانتسۋز ءتىلى بولعانى دا ساپاعا اسەر ەتكەن ءتارىزدى. اعىلشىن ءتىلى كۋرسىنان وتكەن, اقمولا وبلىسى تسەلينوگراد اۋدانى №10 مەكتەپتىڭ ۇستازى داۋرەنبەك حۋرمەت ۇستازداردىڭ اعىلشىن ءتىلى دەڭگەيى الا-قۇلا بولعانىن ايتادى. «مەن – بيولوگيا ءپانىنىڭ مۇعالىمىمىن. كۋرستارعا قاتىسقان ارىپتەستەرىمىزدىڭ اراسىندا ءتۇرلى شەت ءتىلىن وقىعاندار دا, جاسى ەگدە تارتقان مۇعالىمدەر دە بولدى. شىنىن ايتقاندا, اركىم ءارتۇرلى دەڭگەيدە ۇيرەنىپ شىقتىق. ءوز باسىم بيل تۇلەگى ءارى سول مەكتەپتە قىزمەت اتقارعان ازامات رەتىندە ءوزىم ۇيرەتەتىن پاننەن اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرۋگە ازدى-كوپتى دايار ەدىم. بىراق اۋىلىمىزداعى وقۋشىلار ءازىر ەمەس. اعىلشىنشا تۇسىنبەيدى. ءپاندى ۇيرەتۋ بارىسىندا ازىرگە تەك تەرميندەردى اعىلشىنشا جاتتاتۋمەن, بيولوگيا پانىنە قاتىسى قاراپايىم دەرەكتەردى عانا ايتىپ ءجۇرمىن. وقۋشىلار اعىلشىنشا بىلمەي تۇرىپ ءدارىستى سول تىلدە ۇيرەتۋ قيىن. شاكىرتتەرىمىزدى ءدۇبارا قىلامىز با دەپ قورقامىن. اۋىلدى جەرلەردە بىردەن اعىلشىن تىلىندە ءدارىس بەرۋ ازىرگە ناتيجەلى بولا قويمايتىن سياقتى», دەيدى ۇستاز. ارينە, قالا مەكتەپتەرىندەگى جاعداي بولەك. دەگەنمەن باستامانى قايتا قاراپ, ولقىلىقتارىن تولىقتىرۋعا بۇل جاعدايدىڭ ءوزى اسەر ەتكەن بولۋى كەرەك.
قىسقاسى, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ءۇش تىلدە ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى ولقىلىقتاردى ۋاقىتىندا بايقاپ, دەر كەزىندە تۇزەتۋگە كىرىستى. مۇعالىمدەرگە ارنالعان اعىلشىن ءتىلى كۋرستارىن كۇتپەگەن جەردەن توقتاتۋ تۋرالى شەشىمدى باسقاشا جوري المادىق.
امانگەلدى قۇرمەت,
«Egemen Qazaqstan»