حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن كوتەرۋدىڭ جاڭا كەزەڭى

ەلباسى, «نۇر وتان» پار­تيا­سىنىڭ توراعاسى نۇر­سۇل­تان نازار­باەۆ سەزدە جۇك­تە­گەن مىندەت­تەر قوعام تاراپى­نان جىلى قا­بىلدانىپ, ءجى­تى تالقىلا­نۋدا. اسىرەسە كوپ ­با­لالى انا­لارعا, تولىق ەمەس وتبا­سى­لارعا جانە مۇگەدەك بالا­لار­­دىڭ اتا-انالارى مەن قامقور­شى­لارىنا الەۋمەتتىك تۇرعى­دان قولداۋ شارالارىن كەڭەي­تۋ ەل تۇرعىندارىنا تۇر­مىس دەڭگەيىن تۇزەۋ تۇرعىسىنان سەنىم ۇيالاتقانى راس. بۇل رەتتە بيىل ەلىمىزدە 20 جىلدىق بەلە­سىنە شىققان باس پارتيا تابى­سى تومەن, ياعني حالىقتىڭ از قام­تىلعان بولىگىن قولداۋعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىر. 

ماسەلەن, از قامتىلعان كوپ ­بالالى وتباسىنداعى ءار بالا­عا تولەنەتىن تولەماقى 20 789 تەڭگەنى قۇرايتىن بولدى. مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 340 مىڭ كوپ بالالى وتباسى بار. بۇل وتباسىلار ءتورت جانە ودان كوپ بالانى تاربيە­لەپ وتىر. وسى ورايدا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ اۋەلى تابىسى تومەن وتباسىلارعا ارنالعانىن اتاپ وتكەن ءلازىم. ياعني, مۇنى ەلىمىزدە وسى ساناتقا ەنەتىن 111 مىڭنان استام وتباسىنا ارنالعان قولداۋ دەپ ءبىلۋ كەرەك. بۇل 571 مىڭنان استام ادامدى قامتيدى.

پرەزيدەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايدا بالاەۆا پارتيا سەزىنىڭ جاڭا الەۋمەتتىك دوكترينا ۇسىنعانىن ايتا كەلە, اتاۋلى الەۋمەتتىك تولەم ءتارتىبىن تومەندەگىدەي ءتۇسىندىردى. «قازىر جان باسىنا شاققانداعى تابىسى بەكىتىلگەن كەدەيشىلىك شەگى – 14,8 مىڭ تەڭگەدەن نەمەسە كۇنكورىس مينيمۋمىنىڭ 50 پايىزىنان تومەن ازاماتتارعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەدى. 

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپ­سىر­ماسىنا سايكەس, كەدەي­­شى­­لىك شەگى كۇنكورىس مي­ني­مۋمىنىڭ 70 پايىزىنا دەيىن كوتەرىلدى جانە 21 مىڭ تەڭگەگە جۋىق. ەگەر كوپ بالالى وتباسى­دا 4 بالا بولسا, وندا ءجار­دەم­اقىنىڭ جالپى سوماسى 83 مىڭ تەڭگە بولادى. ال ەگەر اناسى ۇيدە وتىرسا, وندا ونىڭ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومە­گى قوسىلادى. مۇنداي وتبا­سى­نىڭ جالپى تابىسى شامامەن 103 مىڭ تەڭگە بولادى», دەدى ا.بالاەۆا. سونىمەن قاتار ول از قامتىل­عان وتباسىلارعا ارنالعان ارنايى 40 مىڭ جالدامالى پاتەر قۇرى­لى­سى باس­تاماسى اتالعان سانات­تاعى ازاماتتاردى قۋانتاتىنىن, ولار­عا «تۇرعىن ءۇي قۇرىلىس جي­ناق بانكى» جۇيەسى ارقىلى جىلدىق 2-3 پايىزبەن تۇرعىن ءۇي زاەم­دارىن بەرۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن تەتى­گى ازىرلەنەتىنىن جەتكىزدى. «بۇل از قام­تىلعان وتباسىلاردى باس­پانامەن قامتاماسىز ەتۋ پروبلەماسىن شەشۋدە ما­ڭىز­دى قادام دەپ سانايمىن. بۇل جۇمىسقا جالدامالى باسپانا سالۋ, زاماناۋي جەر­گى­لىكتى جولدار جەلىسىن دامىتۋ, گاز تارتۋ, اۋىز سۋعا قول­جە­تىم­دىلىك سىندى ءومىر ساپا­سى­نىڭ جاڭا ستاندارتتارىن ەن­گىزە وتىرىپ, بارلىق ءوڭىر جۇ­مى­لاتىن بولادى», دەدى پرە­زي­دەنت اكىمشىلىگى ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى.

اتالعان سالاعا تىكەلەي جا­ۋاپتى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى بەر­دىبەك ساپارباەۆ تا ۇكى­مەت وتىرىسىندا بۇل ماسەلەنى ناقتىلاي ءتۇستى. مينيستر­دىڭ ايتۋىنشا, ماسەلەن, ءتورت بالاسى بار جالعىزباستى وتبا­سى 63 مىڭ تەڭگە اتاۋلى الەۋ­مەت­تىك كومەكتى الىپ كەلگەن بولسا, شىلدە ايىنان باستاپ بۇل سوما 40 مىڭ تەڭگەگە كوبەيەدى. بۇل 103 945 تەڭگەگە تەڭ. ال قوسىمشا تولەم­دەردى ەسەپتەگەن كەزدە, بۇل وتباسىنىڭ ءبىر ايلىق جالپى تابىسى 114 مىڭ 448 تەڭگەنى قۇ­راي­دى», دەدى ۆە­دومستۆونىڭ جاڭا باسشىسى.

ەسكەرەتىن جايت, شىلدە ايىنان باستاپ وتباسىنىڭ جيىن­تىق تابىسىن ەسەپتەگەن كەزدە, كوپ بالالى وتباسىلارعا, «كۇمىس القا», «التىن القا» يەگەرلەرىنە, مۇگەدەك بالالارعا تولەنەتىن جاردەماقىلار مەن شاكىرتاقى ەسەپكە الىنبايدى. سالا باسشىسىنىڭ ايتۋىن­شا, بۇعان قوسا, تۇرمى­سى تومەن وتباسىنىڭ بالا­لارىنا بەرىلەتىن جاردەما­­قى مولشەرى دە وزگەرەدى. ەگەر 1 ءشىل­دەگە دەيىن بۇل 4 834 تەڭ­گە بولسا, 1 شىلدەدەن باس­تاپ ءار بالاعا 20 789 تەڭگە تولە­­نەدى. «بۇل جاردەماقى 18 جاس­قا دەيىن, ەگەر بالالار جوعا­رى وقۋ ورىندارىندا وقي­تىن بولسا, 23 جاسقا دەيىن تولەن­­بەك. مينيستر الەۋمەتتىك كومەك­تى تاعايىنداعان كەزدە, حا­لىقتى بەكەر ساندالتپاس ءۇشىن سۇرالاتىن قۇجاتتار سا­نى ازاياتىنىن جەتكىزدى. بۇل جۇمىس ەلەكتروندى تۇردە ءجۇ­زەگە اسادى. سونىمەن بىرگە ءوڭىر­­لەردەگى وتباسىلاردىڭ قا­­جەت­­تىلىگىن, تۇرمىسىن انىق­تاۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك كارتالار جاسالادى. وسىلايشا ءار وتبا­سىنا تالداۋ جاسالىپ, ەڭ مۇق­تاج­دارىنا مەملەكەتتەن كومەك كورسەتىلەدى.

مەملەكەت باسشىسى جۇك­تەگەن مىندەتتەردىڭ ىشىندە ءمۇ­­گە­­دەك بالانى قاراپ وتىر­عان اتا-انالار مەن قام­قور­شىلارعا ارنالعان جاردەم­اقى­نىڭ 30 پايىزعا ارتاتىنىن اتاپ وتۋگە بولادى. بۇل 100 مىڭنان استام ادامدى قام­تيدى. ونى جۇزەگە اسىرۋعا 2019-2021 جىلدارى قوسىمشا 300 ملرد تەڭگە بولىنەدى. بۇل دا كوڭىلى جارىمجان اتا-انالارعا ايتارلىقتاي دەمەۋ. وسى ورايدا ءى توپتاعى مۇگەدەك بالا­نىڭ اناسى باقىت اقاجانوۆا پارتيا باع­­دار­ل­ا­ماسى اياسىندا كەدەرگى­سىز ورتا قۇرۋدىڭ وتە ماڭىز­دى ەكە­نىن جەتكىزدى. ماسەلەن, ءبۇ­گىن­دە ول بالاسىنا اۆتونوم­دى اربا الۋدى ارماندايدى. «بۇل قوزعالۋعا قابىلەتى ءتو­مەن بالامنىڭ ۇيدە, اۋلادا ءجۇ­رۋىنە ۇلكەن قولعابىس بو­لار ەدى. ويتكەنى دۇكەنگە, با­زار­عا بارعاندا بالانى جالعىز قالدىرۋعا تۋرا كەلەدى. سودان ۇيگە ورالعانشا جانىمىز مۇر­نى­مىزدىڭ ۇشىندا بولادى. سونى­مەن بىرگە قالادا پاندۋستار سالۋ, شيپاجايدا وڭالتۋ ماسە­لەسى ءالى شەشىمىن تاپپاي تۇر» دەيدى ب.اقاجانوۆا.

قازاقستانداعى قازىرگى ەڭ ماڭىزدى ماسەلە – 25 جىل­دان استام ۋاقىتتاعى ەكو­نو­مي­كا­لىق جەتىستىكتەردى الەۋ­مەتتىك ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋ بولماق, – دەيدى الەۋمەت­تانۋشى ەرلان سايروۆ. – سوندىقتان سوڭعى ءۇش جىل ىشىندە لەكسيكونىمىزدا «ادام كاپيتالىنىڭ دامۋ يندەكسى» دەگەن ءسوز پايدا بولدى. بۇل – دۇرىس. ويتكەنى قوعامدى, مەملەكەتتى, ەكونوميكانى جاسايتىن ادامدار. ادامداردىڭ الەۋەتى, يندەكسى جوعارى بولعان سايىن ەكونوميكا دا, الەۋمەتتىك ۇدەرىستەر دە ساپالى بولادى. سول سەبەپ­تى پارتيا سەزىندە ەلىمىزدىڭ الەۋ­مەتتىك ۇدەرىستەرىن دامىتۋ, ايماقتاردىڭ ينفرا­قۇ­رى­­لى­مىن جاڭارتۋ ماسەلەسى قا­رالدى. وڭىرلەردەگى ين­فرا­­قۇ­رىلىم­دى جاڭارتۋ وتە ما­ڭىزدى. ءويت­كەنى قازاق­ستان­دا حالىقارالىق جانە رەس­پۋبليكالىق جول ماگيسترالدارى سالىنىپ جاتىر. ال اۋدان­ارالىق, اۋىلارالىق جول­­داردىڭ ساپاسى تومەن. سا­پا­ل­ى جول وڭىرلەردەگى ح­الىق­­تىڭ دامۋ يندەكسىن كوتە­رۋگە سەپ­تىگىن تيگىزەدى. ءويت­­كەنى ين­فرا­قۇرى­لىمعا س­الىن­عان 1 تەڭگە مەم­لەكەتتىك بيۋد­جەت­كە 10 تەڭ­گە بولىپ قاي­تا­دى. بۇل – زاڭدى­لىق. الەۋ­مەتتانۋشىنىڭ ايتۋىن­شا, جاڭارعان جولدار­دىڭ بو­يىن­دا ءارتۇرلى بيزنەس سۋبەك­تىلەرى پايدا بولا­­دى, ورتا جانە شاعىن كاسىپ­­كەر­لىك داميدى, بايلانىس جىل­­دام­دىعى ارتادى. ياعني, ءوڭىر­لەر مەن قالالار اراسىن­داعى قا­رىم-قاتىناستى تەڭەس­تىرۋ جا­عى­نان وتە ءتيىمدى بولماق. 

ساراپشىلار ەل حالقى­نىڭ 42 پايىزدان استامى, ونىڭ ىشىندە كوپ بالالى وتباسى­لار­دىڭ باسىم بولىگى اۋىلدا تۇراتىنىن, سوندىقتان پار­تيانىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىندا اۋىلعا با­سىمدىق بەرىلگەنىن ايتادى. ال بۇل اۋىل تۇرعىندارىنىڭ الەۋمەت­تىك جاعدايىن كوتەرۋگە ايتار­لىقتاي سەپتەسەدى.

وسى ورايدا قوعامداعى كەي­بىر پىكىرتالاستار بۇل الەۋ­مەت­تىك قولداۋدىڭ كوپ بالالى انا­لار­عا قولداۋ رەتىن­دە كورسەتىلۋى ءتۇرلى ءتۇسىنىس­پەۋشىلىككە الىپ كەلەتىنىن, دۇرىسى مۇنى تۇرمىس دەڭ­گەيى تومەن, از قامتىلعان وت­با­سىلارعا ارنالعان كومەك رە­تىن­دە ناقتىلاپ ءتۇسىندىرۋدىڭ قا­جەت­تىگىن جەتكىزەدى. سەبەبى وت­باسىندا ءتورت جانە ودان كوپ بالانى تاربيە­لەپ وتىرسا دا كوپ جاعدايدا ءۇي ەگەسى عانا تابىس تابادى. بۇل تابىس­تىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. ەڭبەكاقى جان باسىنا شاققاندا كۇن­­كورىس مينيمۋمىنان جوعارى بول­­عا­نى­مەن كۇندەلىكتى ازىق-ت ۇلىك سەبەتى, ءدارى-دارمەك پەن باسقا دا ءتۇرلى تۇرمىستىق شىعىندار مەن تۇتىنۋشىلىق قاجەتتىلىكتەر كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدا اياق-قولىن شىرماپ وتىرعانى جا­سىرىن ەمەس. بۇل – تابىس تا­با­تىن وتاعاسى جوق تولىق ەمەس وت­­باس­ى­لارعا دا, ۇنەمى جا­نىن­دا بولۋدى قاجەت ەتەتىن مۇگە­­دەك بالالار­دىڭ اتا-انا­سى­نا دا كوپ جاعداي­دا ورتاق ب­ولىپ كەلەتىن كۇرمەۋى قيىن ماسەلە.

دۋمان اناش,

«Egemen Qazaqstan»