كەڭەستىك كەزەڭدەگى بالالار ءۇيى جۇيەسىندە كازارمالىق باعىتاعى رەجيم العا شىعىپ, ونداعى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ۇلكەن ومىرگە الدىن-الا قام جاساۋىنا ەشكىم باسىن قاتىرعان جوق. جاتىن جەرى بار ما, تاماعى توق, كيىمى ءبۇتىن بە, بولدى ەندەشە!؟ قالعانى نە بولسا دا ءبارىبىر دەگەن بىرجاقتى كوزقاراس العا ۇستالدى. ءارى كامەلەتتىك جاسقا تولعاننان كەيىن جەتىمدەر بالالار ۇيىنەن شىعارىلىپ تاستالدى. سول كەزدە ولار نە ىستەرىن, قايدا بارارىن بىلمەي, باستارىن تاۋعا دا, تاسقا دا سوقتى. بىرقاتارى ومىردەن ءوز ورىندارىن تابا الماي, تەرىس جولعا تاپ بولدى.
تاۋەلسىز قازاق ەلى «مۇنداي مۇرادان» باس تارتىپ, جەتىمدەر مەن تاستاندى بالالاردى تاربيەلەۋدىڭ جاڭا مودەلىن بەلگىلەدى. سوعان سايكەس مەملەكەت اۋماعىنداعى بالالار ۇيىنە ورنالاسقانداردىڭ سانىن قىسقارتىپ, ولارعا قامقورلىق جاساۋ مەن قولداۋدىڭ وزگە تۇرلەرى ەنگىزىلە باستادى. پاتروناتتىق تاربيە بەرۋدىڭ باستىباعىتتارى ايقىندالدى. سونىمەن بىرگى ەگەمەن ەلىمىزدە وتباسىلىق ۇلگىدە تاربيە بەرۋ ۇلگىسى قلوعا الىنىپ, تۇتاستاي بالالار اۋىلدارى مەن قالاشىقتارى تۇرعىزىلدى. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا بۇعان «بوبەك» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ ءتورايىمى سارا نازارباەۆا باستاماشى بولعانى بەلگىلى.
جەتىمدەردى جەبەي ءجۇرۋ مەن ولارعا ايالى الاقان جىلۋىن دارىتۋ ماسەلەلەرى اقتوبە وبلىسىندا دا وڭ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. بيىلعى 2015 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا وڭىردەگى بالالار ءۇيى جابىلدى. مۇندا بۇدان 10 جىل بۇرىن 585 بالا بولعانىن ەسكەرسەك, بۇل ۇدەرىسكە دەيىن بالالاردى تاربيەلەۋ مەن ورنالاستىرۋعا قاتىستى سانالۋان جۇمىستار كەلگەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. سونىڭ ىشىندە بۇدان 2 جىل بۇرىن ءوز قىزمەتىن باستاعان «مەيىرىم» اتتى الەۋمەتتىك-بەيىمدەۋ ورتالىعىنىڭ ورنى بولەك. اتالعان الەۋمەتتىك مەكەمە ء«سابي» قايىرىمدىلىق قورىنىڭ قاراجاتىنا تۇرعىزىلعان.
بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە ەشقانداي بالاماسى جوق كەلىستى كەشەندە بالالار ۇيلەرىنەن اۋىستىرىلعان بالالار تۇرادى, ءارى جۇمىس جاسايدى. ەڭ ءبىر جاعىمدى ءجايت ولار «مەيىرىمنەن» مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن شىعارىلىپ تاستالمايدى. 29 جاسقا كەلگەنگە دەيىن وسىندا تۇرا بەرەدى. ءسويتىپ ولار مۇندا ۇلكەن ومىرگە ازىرلىك جاسايدى, ەڭبەككە ارالاسادى. كەشەن اۋماعىنداعى وقۋ-وندىرىستىك كاسىپورىندا بۇل ءۇشىن بارلىق جاعداي بار.
وسىنداي كەڭ اۋقىمدى وندىرىستىك بازا نەگىزىندە تاربيەلەنۋشىلەر ونلدىرىستىك تاجىريبەدەن وتەدى. كەيىن ءوز تاڭداۋلارىنا سايكەس قاجەتتى ماماندىقتار الىپ شىعادى. بۇعان دەيىنگى زەرتتەۋلەر مەن تالداۋلار, اسىرەسە ولاردىڭ شاشتاراز, گۇل ءوسىرۋ شەبەرى, جىلىجاي شارۋاشىلىعىنىڭ مامانى جانە تىگىنشى كاسىپتەرىنە كوبىرەك دەن قوياتىنىن كورسەتەدى. قازىرگى كۇنى وسى ماماندىقتار بويىنشا جۇمىس جاساپ جۇرگەن «مەيىرىمنىڭ» تۇلەكتەرى ءوز ىستەرىنە دانە ريزا. الىپ جۇرگە جالاقىلارىنا دا قاناعات كوڭىلمەن قارايدى.
وتكەن جىلى وبلىستا وتكىزىلگەن «باقىتتى بالا» جوباسى بۇگىنگى كۇن ولشەمىنەن كوز تاستاعاندا ءوڭىردىڭ برەندىنە اينالا الدى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ايتايىن دەگەنىمىز, ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وتكىزىلگەن تەڭدەسى ىجوق وسىنداي جاسامپاز جوبا شەڭبەرىندە جەتىم بالالارمەن اتا-انالارىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعاندار وزدەرىنىڭ دەربەس باسپانالارىنا يە بولعانى, بۇل ءۇشىن ءوڭىر كاسىپكەرلەرى مەن بيزنەسمەندەرى ولاردىڭ ارنايى اشىلعان تۇرعىن ءۇي جيناق ەسەبىنە قاجەتتى قاراجاتتاردى اۋداردى.
جەتىمدىكتىڭ سالدارىن جويۋ مەن ەركەلىكتى كوتەرمەيتىن ءومىر سىنىنا ولاردىڭ توتەپ بەرۋ قابىلەتتەرىن ورنىقتىرۋ بۇگىنگى قوعام مۇشەلىرىنىڭ ورتاق پارىزى. بەينەلەپ ايتقاندا مۇنى دا جەتىم بالالاردى ۇلكەن ومىرگە ازىرلەۋ پروفيلاكتيكاسى دەسە دە بولادى. وسى ماقساتتا بيىلعى اقپان ايىندا اقتوبەدە «ايالا» اتتى ورتالىق اشىلدى. اتالعان ارناۋلى قۇرىلىم ءوز اتاۋىنان كورىنىپ تۇرعانىنداي, باس بەرمەس اساۋ ءومىردىڭ كۇردەلى كەزەڭدەرى مەن ساتتەرىندە نە ىستەرىن بىلمەي, داعدارىپ قالعان جەتىم ۇل-قىزدارعا ايالى الاقان جىلۋىن دارىتۋدى كوزدەيدى. ولارعا كومەك پەن قولداۋ كورسەتۋدىڭ سانالۋان جولدارىن ۇسىنادى.
جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, بيىل وڭىردە جابىلعان بالالار ءۇيى مەن كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتىن الماستىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. ايتسە دە ونىڭ قىزمەت ارناسى مەن اۋقىمى الدىڭعى الەۋمەتتىك بالالار مەكەمەسىمەن سالىستىرا قاراعاندا مۇلدەم وزگەشە. مۇنداعى جاڭاشىل كوزقاراستار جەتىمدەردىڭ ۋلكەن ومىرگە نىق قادام باسۋىنا العىشارتتار قالاي الادى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. قازىرگى كۇنى مۇندا العا بالالار ءۇيى مەن كامەلەتكە تولماعانداردى بەيىمدەۋ ورتالىعىنان قالعان 33 «موگيكاننىڭ سوڭعى تۇياقتارى» ورنالاسقان.
جاڭادان اشىلعان ورتىلقتا ءومىر سۇرە ءبىلۋ مەن تاربمە بەرۋدىڭ ومىرشەڭ ادىستەرى جۇرگىزىلمەك. ەڭ باستىسى تاربيەلەنۋشىلەردىڭ ومىردەن ءوز ورىندارىن تاۋىپ كەتۋى ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتەر مەن جاعدايلار جاسالماق. بۇگىندە ت اربيەلەنۋشىلەرگە وقىتۋ مەن تاربيە بەرۋ بار دا, ولاردىڭ بوس ۋاقىتتارى مەن دەمالىستارىن مازمۇندى ءارى ءتيىمدى تۇردە ۇيىمداستىرا ءبىلۋ بار. اسىرەسە سوڭعى كەزدە وڭىردە كەيىنگى ايتىلعان قاعيدانىڭ ساقتالا بەرمەيتىنىنە وڭىردە جەتكىنشەكتەردىڭ اۋىر قىلمىستارعا بارۋ دەرەكتەرى ايقىن ايعاق. ءارى قىلمىسقا بوي ۇرعانداردىڭ دەنى نەگىزىنەن ساباق ۇلگەرىمى ءتاۋىر دەلىنگەن وقۋشىلار ەكەنىن ەسكەرسەك, بۇل ارادا ءالى دە تەرەڭىرەك ويلاستىراتىن ماسەلەلەر بار ەكەنى انىق.
وسى ورايدا «ايالا» ورتالىعى پەداگوگتار مەن ارنايى مامانداردىڭ كومەگىنە سۇيەنە وتىرىپ, بالالارعا مورالدىق, مەديتسينالىق جانە پسيحولوگيالىق تۇرعىدان قولداۋ كورسەتۋگە ۇمتىلىس جاساپ وتىر. وسىنداي جولمەن تاربيەلەنۋشىلەرگە ماماندىق تاڭداۋ جونىندە دە اقىل-كەڭەستەر بەرىلەردى. بۇل ءتاسىل قۇرعاق ءسوز كۇيىندە ەمەس, ولارمەن تەپە-تەڭ جاعدايدا ەمىن-ەركىن وي-پىكىر الماسۋ تۇرعىسىندا جۇرگىزىلەدى دەدى گازەت تىلشىسىنە اقتوبە وبلىسى ءبىلىم باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى گۇلناز سۇلەيمەنوۆا.
ۇشا بىلەر قاناتقا دۇنيە كەڭ دەگەندەي, ۇشا ءبىلۋ قابىلەتىن بالانىڭ 3 جاسىنان باستاپ ورنىقتىرا باستاۋدى ماقسات ەتكەن, «ايالا» ورتالىعىنىڭ ءوز ارناسىن كەڭەيتەر كەزى ءالى الدا ەكەنى انىق. ال تۇتاستاي العاندا جەتىم بالالاردى كولەڭكەڭمەن قورعاي ءجۇرۋدىڭ جاڭاشا كوزقاراسىن قالىپتاستىرا باستاعان اقتوبەلىك اتقارۋ ورگاندارىنىڭ ىلكىمدى ءىس-قيمىلى وزگە وڭىرلەرگە دە قوزعاۋ سالىپ جاتسا, ويعا العان ماقساتىمىزدىڭ ورىندالعانى .
تەمىر قۇسايىن,
«Egemen Qazaqstan»
اقتوبە