بەيسەنبى, 31 مامىر 2012 7:41
مۇناي مەن كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتى وندىرۋ ىسى ەلىمىزدە, سونداي-اق بۇكىلالەمدە تەحنوگەندى اپاتتاردىڭ قاۋپىمەن قاتار جۇرەدى. اشىق گاز جانەمۇناي بۇرقاقتارى دا سول قاتاردان. سوندىقتان بۇرعىلاۋ قۇرالدارىنىڭ,ۇڭعىلار مەن قۇرىلىس تەحنولوگيالارىنىڭ جەتىلدىرىلۋىنە قاراماستان,قازىرگى كۇندە مۇناي نىساندارىنداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى وزەكتى بولىپقالۋدا. وسى رەتتە بىز مۇناي-گاز وندىرۋ سالاسىندا قاۋىپتىڭ الدىن الۋ,زالالدى قۇرىقتاۋ, مۇناي-گاز بۇرقاقتارىنىڭ الدىن الۋ جانە جاڭاجۇمىستارى جونىندە ەلىمىزدىڭ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى «كاسىبياسكەريلەندىرىلگەن اپاتتىق-قۇتقارۋ قىزمەتىنىڭ ورتالىق شتابى» رمقكباستىعىنىڭ ورىنباسارى الىبەك بايزاقوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
بەيسەنبى, 31 مامىر 2012 7:41
مۇناي مەن كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتى وندىرۋ ىسى ەلىمىزدە, سونداي-اق بۇكىلالەمدە تەحنوگەندى اپاتتاردىڭ قاۋپىمەن قاتار جۇرەدى. اشىق گاز جانەمۇناي بۇرقاقتارى دا سول قاتاردان. سوندىقتان بۇرعىلاۋ قۇرالدارىنىڭ,ۇڭعىلار مەن قۇرىلىس تەحنولوگيالارىنىڭ جەتىلدىرىلۋىنە قاراماستان,قازىرگى كۇندە مۇناي نىساندارىنداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى وزەكتى بولىپقالۋدا. وسى رەتتە بىز مۇناي-گاز وندىرۋ سالاسىندا قاۋىپتىڭ الدىن الۋ,زالالدى قۇرىقتاۋ, مۇناي-گاز بۇرقاقتارىنىڭ الدىن الۋ جانە جاڭاجۇمىستارى جونىندە ەلىمىزدىڭ توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى «كاسىبياسكەريلەندىرىلگەن اپاتتىق-قۇتقارۋ قىزمەتىنىڭ ورتالىق شتابى» رمقكباستىعىنىڭ ورىنباسارى الىبەك بايزاقوۆتى اڭگىمەگە تارتقان ەدىك.
– الىبەك قۇسايىن ۇلى, الەمدىك رىنوكتا قارا التىننىڭ باعاسى دا, قۇنىدا جوعارى ەكەندىگى بەلگىلى. وسى ورايدا مۇناي ونىمدەرىن وندىرۋ وڭاي ەمەسەكەندىگى راس. سوندىقتان قازىرگى كەزدە كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىقبولىگىندەگى مۇناي جانە گاز كەن ورىندارىنىڭ جالپى جاعدايى قانداي؟
– قازىرگى كەزدە كاسپي تەڭىزىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىنىڭ قايراڭىندا ءىرى تۇزدى جوعارى كۇكىرتتى مۇناي جانە گاز كەن ورىندارى وڭدەلۋدە. بۇل – قازاقستاننىڭ مۇناي ونەركاسىبى تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان وقيعا. باتىس مۇناي كومپانيالارىمەن جۇرگىزىلگەن گەوفيزيكالىق زەرتتەۋلەر ءمالىمەتتەرى بويىنشا, قاشاعان, قايران, اقتوتى, كورولەۆسكوە جانە تەڭىز مۇناي كەن ورىندارى قۇرىلىمدارى (رەزەرۆۋارلار) ۇزىندىعى 160 شاقىرىم ايماقتان تۇرادى. انوماليالى جوعارى قىسىمدى جوعارى تەمپەراتۋرالى جانە قۇرامىندا كۇكىرتتى سۋتەگى, سونداي-اق باسقا دا ۋلى گازدار, اينالۋى جويىلعان ايماق جانە قوزعالمالى تۇزدى قىرتىس, وزگە دە قيىندىقتار مەن قاۋپى بار بارلىق تۇزدى مۇناي رەزەرۆۋارلارى وق-دارىگە تولعان ىدىس سياقتى…
– «جامان ايتپاي, جاقسى جوق» دەگەندەي, ەگەر ول وق-دارىلەر كەنەتتەنجارىلار بولسا…
– وندا اتالعان مۇناي كەن ورىندارىنداعى ىقتيمال مۇناي-گاز توگىندىلەرىنىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرى جانە سالدارى 1985 جىلعى ماۋسىمدا تەڭىز كەن ورنىنىڭ № 37 ۇڭعىسىندا بولعان جويقىن مۇناي-گاز توگىندىلەرىنە ۇقساس بولۋى مۇمكىن. ول كەزدەگى اپاتتى 398 كۇن بويىنا جويۋعا تۋرا كەلگەن. قورشاعان ورتاعا 3,4 ميلليون توننا مۇناي (شامامەن مەكسيكا شىعاناعىنداعىدان 15 ەسە كوپ!), 1,7 ميلليارد تەكشە مەتر گاز توگىلگەن, سونىڭ ىشىندە 516 مىڭ توننا كۇكىرتتى سۋتەگى, 1 ميلليون توننا شاماسىندا جانباعان كومىرسۋتەگى جانە 900 توننا قارا كۇيە بار.
2010 جىلعى 20 ساۋىردە مەكسيكا شىعاناعىندا دۇنيە ءجۇزى تاريحىندا بۇرىن بولماعان ەكولوگيالىق اپات بولدى. ول جاڭا ورلەاننىڭ (اقش, لۋيزيانا شتاتى) وڭتۇستىك-شىعىسىنان 210 شاقىرىمدا ورنالاسقان British Petroleum كومپانياسىنىڭ Deepwater Horizon تەڭىز بۇرعىلاۋ پلاتفورماسىندا مۇناي-گاز توگىندىلەرىنىڭ جارىلىسىنان كەيىن ورىن العان ەدى. جويقىن ەكولوگيالىق اپات قورشاعان ورتاعا قانشالىقتى جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. اپات ناتيجەسىندە 11 جۇمىسشى ءىز-ءتۇسسىز جوعالىپ كەتتى, ال مەكسيكا شىعاناعىن ۇلكەن كولەمدە كومىرسۋتەگى شيكىزاتى باسىپ قالدى. ماتەريالدىق, قارجىلىق جانە ادام رەسۋرستارى ايانباي جۇمىلدىرىلعانىنا قاراماستان, تەحنوگەندى اپاتتى جويۋ كوپ ۋاقىت الدى.
– بىزدىڭ ەندى تەڭىز كەن ورنىندا بولعان جويقىن اپاتتىڭ قايتالانباۋىنا,مەكسيكا شىعاناعىندا ورىن العان ەكولوگيالىق اپاتتىڭ بولماۋىناكەپىلدىك بار ما؟
– قازاقستاندا مۇناي كەن ورىندارىن جىلدام يگەرۋ, عالىمدار مەن ەكولوگتاردىڭ پىكىرىنشە, قاۋىپسىزدىككە كەپىلدىك بەرمەيدى. ويتكەنى, ەلىمىزدە ىقتيمال تەحنوگەندى اپاتتاردى جويۋعا ارنالعان اۆاريالىق-قۇتقارۋ بازاسى جوق. مەنىڭ ايتارىم, كاسپي تەڭىزى قاينارىن وڭدەۋ مەن يگەرۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە جويقىن اپاتتاردىڭ پايدا بولۋى مۇمكىندىگىنىڭ عىلىمي تۇجىرىمى كاسپيدەگى توتەنشە جاعدايلارعا ءدال جانە ءتيىمدى دەن قويۋ بويىنشا مامانداندىرىلعان بىرلەسكەن ۇيىم قۇرۋدى كوزدەيدى.
ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2010 جىلى اتىراۋ وبلىسىنا جۇمىس ساپارى كەزىندە ءمۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا سولتۇستىك-كاسپي ەكولوگيالىق بازاسىن جانە كاسپيدەگى توتەنشە جاعدايلارعا ءدال جانە ءتيىمدى دەن قويۋ بويىنشا مامانداندىرىلعان بىرىڭعاي ۇيىم قۇرۋ بويىنشا جوسپارلى ءىس-شارالاردى باستاۋدى تاپسىردى. رەسپۋبليكا ۇكىمەتى ازىرلەگەن «كاسپي تەڭىزى قاينارىن يگەرۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسى» تەڭىز, سونداي-اق جەر وپەراتسيالارىن, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى, تەحنولوگيالىق نىسانداردىڭ قۇرىلىسى مەن ىسكە ەنگىزۋدى قاراستىرادى.
بۇگىنگى تاڭدا مينيسترلىكتە كاسپيدەگى ءتوتەنشە جاعدايلارعا ءدال جانە ءتيىمدى ارەكەت ەتۋ بويىنشا مامانداندىرىلعان بىرىڭعاي ۇيىم قۇرۋ, اپاتتىق جاعدايلارعا العاشقى جانە جەدەل ارەكەت ەتۋگە ارنالعان تەحنيكاعا, ارنايى ستاندارتتىق جانە اۋىر قۇرالدارعا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جانە ساتىپ الۋ قاجەتتىلىگىن انىقتاۋ, ولاردى ساقتاۋ مەن قىزمەت كورسەتۋ, ءتيىستى ينفراقۇرىلىمعا ءسايكەس عيماراتتار مەن قۇرىلىستار كەشەنىن, تىكۇشاقتارعا ارنالعان قونۋ الاڭى, قۇتقارۋ جانە قوسىمشا كەمەلەر ءۇشىن ايلاق سالۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. مامانداندىرىلعان بىرىڭعاي ۇيىم قۇرۋ بويىنشا قارجىلىق جۇكتەمە مينيسترلىك بيۋدجەتى ءۇشىن اۋىرتپالىق تۋعىزاتىندىعىن ەسكەرە وتىرىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىك كوميسسيا مامانداندىرىلعان بىرىڭعاي ۇيىمدى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ «كاسىبي اسكەريلەندىرىلگەن اۆاريالىق-قۇتقارۋ قىزمەتىنىڭ ورتالىق شتابى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك قازىنالىق كاسىپورنىنىڭ قۇرىلىمدىق تەڭىز اۆاريالىق-قۇتقارۋ بولىمشەسى رەتىندە قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ ۇسىنىلدى.
– وسى رەتتە قۇرىلاتىن بولىمشە قىزمەتىنىڭ جۇمىسى قانداي بولماق؟
– قۇرىلاتىن بولىمشە قىزمەتىنىڭ ماقساتى مەن نەگىزگى ميسسياسى اشىق گاز جانە مۇناي اتقىلامالارىنىڭ, تەڭىزگە مۇناي توگىلۋىنىڭ الدىن الۋ مەن جويۋ بولىپ تابىلادى. سونىمەن بىرگە, تەحنولوگيالىق-مامانداندىرىلعان اۆاريالىق-قۇتقارۋ ءمىندەتتەرىنەن باسقا ول تەڭىزدە ادامدارعا كومەك كورسەتۋ, قۇتقارۋ جانە كوشىرۋ, تەڭىز وبەكتىلەرىندەگى ءورتتى ءسوندىرۋ, سۋعا كەتكەن كەمەلەردى كوتەرۋ جانە توتەنشە جاعدايلار ايماعىندا سۋ استى-تەحنيكالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ بويىنشا مەملەكەتتىك اۆاريالىق-قۇتقارۋ مىندەتتەرىن اتقاراتىن بولادى.
– جوعارىدا ايتىلعان اپاتتاردان ساقتانۋ ۇشىن ەلىمىزدە قازىرگىۋاقىتتا توتەنشە جاعدايلار قىزمەتىمەن قانداي جۇمىستاراتقارىلۋدا؟
– كاسىپورىن باسشىلىعى گاز, مۇناي, سۋدىڭ پايدا بولۋىنىڭ, اشىق مۇناي جانە گاز اتقىلامالارىنىڭ, جانە تەڭىزگە مۇناي توگىلۋىنىڭ الدىن الۋ مەن جويۋ سالاسىندا حالىقارالىق ۇيىمدارمەن تەحنيكالىق تاجىريبە الماسۋعا جانە «اق بەرەن» فيليالدارى ماماندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋگە اسا ۇلكەن كوڭىل بولەدى. ماسەلەن, كاسىپورىن بيۋدجەتىنىڭ جەكە قاراجاتى ەسەبىنەن اعىمداعى جىلى «مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىنىڭ اپاتتىق توگىلۋىن جويۋدىڭ تەحنيكاسى مەن تەحنولوگياسى, وبەكتىلەردەگى ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارى» باعدارلاماسى بويىنشا مۇناي جانە مۇناي ونىمدەرىنىڭ جەر قىرتىسىندا, ىشكى سۋ قويمالارىندا جانە تەڭىزدە جاعالاۋ سىزىعىندا توگىلۋىنە اسەر ەتەتىن مۇناي نىساندارىنداعى اپاتتار سالدارىمەن كۇرەستىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى مەن ادىستەرى وقىتىلاتىن ۇلىبريتانيادا حالىقارالىق مۇناي اپاتتارىن جويۋ ورتالىعى بازاسىندا 12 ماماندى بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ كۋرسىنان وتكىزۋ جوسپارلاندى.
ەلىمىزدىڭ ساياسي تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جوعارى قارقىنىن قولداۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتى قازاقستاندىق كومىرسۋتەگى شيكىزاتىنىڭ مۇناي ءوڭدەۋ سالاسىنا شەتەلدىك, وتاندىق ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋعىزۋى كاسپيدەگى توتەنشە جاعدايلارعا ءتيىمدى ارەكەت ەتۋگە مامانداندىرىلعان ءبىرىڭعاي ۇيىم قۇرۋدىڭ قاجەتتىلىگىن تاعى دا كورسەتىپ وتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ءابدىراحمان قىدىربەك,
«ەگەمەن قازاقستان».