كەشەندى قولداۋ قۇجاتى

2026–2030 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمدامانى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى بالالاردىڭ قۇقىق­تارى جونىندەگى ۋاكىل جانە سالا­لىق مينيسترلىكتەرمەن بىرلە­سىپ دايىنداعان. وتكەن اپتاداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا ايتىلعانداي, اتالعان تۇجىرىمداما بالالار­دىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن قامتيتىن ء­تورت باعىتتان تۇرادى, بۇل – بالا­لار­دىڭ قاۋىپسىزدىگى, ءبىلىم, دەنساۋ­لىق, وتباسىنا جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ­داعى قۇقىقتارى. تيىمدىلىكتى باعا­لاۋ ءۇشىن 10 ينديكاتور قاراستىرىل­عان, ال تۇجىرىمدامانى ناقتى ىسكە ­اسىرۋ 158 ءىس-شارا ارقىلى قامتاما­سىز ەتىلەدى.

ءباسپاسوز جيىنىندا ءسوز العان وقۋ-اعارتۋ ۆيتسە-ءمينيسترى شىنار اقپاروۆا بەس جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمى 1,3 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, تۇجىرىمدامادا ەڭ الدىمەن «ادال ازامات» باعدارلاماسى اياسىندا «زاڭ جانە ءتارتىپ» ۇستانىمىن كەڭەيتۋ كوزدەلگەن. بۇل ءار بالانىڭ ءومىرى, وقۋى جانە دامۋى ءۇشىن قاۋىپسىز ورتانى قامتاماسىز ەتەدى. «تازا قازاقستان» اكتسياسى بالالاردى تاربيەلەۋدىڭ يدەولوگيالىق پلاتفورماسى رەتىندە نەگىزگە الىنادى.

«مەكتەپتەردە پەداگوگ-پسيحولوگ ساعاتىن ەنگىزۋ, زورلىق-زومبىلىق­قا ۇشىراعان بالالارعا 40 كومەك كابينەتىن اشۋ, پسيحولوگيالىق دياگ­نوستيكا ءۇشىن بىرىڭعاي تسيفرلىق پلاتفورمانى ىسكە قوسۋ جانە ەرەكشە قامقورلىقتى قاجەت ەتەتىن بالا­لارعا تولىق مەنتورلىق قولداۋ جا­ساۋ ءىس-شارالارى جوسپارلانعان. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىن­دا تەرروريزمگە قارسى قاۋىپسىزدىك­تى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تۋرنيكەت­­تەر ورناتىلدى, ليتسەنزيالانعان كۇ­زەت قىزمەتى جۇمىس ىستەيدى, دابىل باتىرمالارى مەن بەينەباقىلاۋ جۇيەسى باسقارۋ ورتالىقتارىنا قوسىلعان. كۇزەت قىزمەتىنە قويى­لاتىن تالاپتار بەكىتىلدى, بۇل مەك­تەپتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرادى. تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت جىلى اياسىندا اقىلدى تەح­نولوگيالاردى ەنگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر: بەينەجازبالاردى تالداۋ ارقىلى بۋللينگتى انىقتاۋ جانە قاۋىپتى بولۋى مۇمكىن تۇلعالاردى ۋاقىتىندا تانۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى, بۇل قاۋىپ-قاتەرلەردى دەر كەزىندە بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ش.اقپاروۆا.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ بايانداۋىنشا, بالالاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن ءتيىمدى قورعاۋ كوبى­نەسە مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىنە بايلانىستى. قازىر بالالاردى قورعاۋ جۇيەسىن 14 مىڭنان اسا قىز­مەتكەر قامتاماسىز ەتەدى. بۇل – قامقورشىلىق ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, پەداگوگ-پسيحولوگتەر جانە الەۋمەتتىك پەداگوگتەر. ايماقتاردا قۇرىلاتىن بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ باسقارمالارىنىڭ قىزمەتى زاڭ جۇزىندە رەتتەلدى. تۇجىرىمداما اياسىندا 20 باسقارما قۇرىلادى. ءار بالانى جەكە قولداۋ ماقساتىن­دا قامقورشىلىق ورگاندارىندا كەيس-مەنەدجەر قىزمەتى ەنگىزى­لەدى. پەداگوگ-پسيحولوگتەر مەن الەۋمەتتىك پەداگوگتەرگە جاڭا تالاپتار بەلگىلەنىپ, ولار جىل سايىن­ وقىتۋدان وتەدى. سونىمەن قاتار قامقورشىلىق ورگاندارىنىڭ ماماندارىنا جىل سايىن 200 ءبىلىم بەرۋ گرانتى بولىنەدى. قازىر 4 وڭىر­دە (استانا قالاسى, اقمولا, ­اقتو­بە, بقو وبلىستارى) بالالار­دىڭ قۇ­قىق­تارىن قورعاۋ باسقار­ما­لارى قۇرىلدى, قالعان وڭىر­لەردە بيىلعى ناۋ­رىزعا دەيىن اشىلادى.

«تۇجىرىمداما اياسىندا بالالاردى تاسىمالداۋ ستاندارتتارىن جاڭارتۋ, «بالالار قاۋىپسىزدىگى تەرەزەسى» رەسپۋبليكالىق اكتسياسىن جۇرگىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى اتا-انالاردى SMS ارقىلى حاباردار ەتۋ ەنگىزىلەدى. قاۋىپسىز شومىلۋ ورىندارى جەلىسى كەڭەيتىلىپ, بالالارعا ءجۇزۋ داعدىلارى جۇيەلى تۇردە ۇيرەتىلەدى. جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ اياسىندا ينتەرناتتىق تاربيە مودەلىنەن وتباسىلىق تاربيەگە كوشۋ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. بالالار ۇيلەرىنىڭ سانى ازايىپ, 82% بالالار وتباسىلاردا تاربيەلەنىپ ءجۇر. ولاردى قولداۋ جانە ءوز بەتىنشە ومىرگە دايىنداۋ ءۇشىن 360 تالىمگەر تارتىلعان. تۇجىرىمداما اياسىندا جەتىم بالالار مەن ينتەرنات تۇلەكتەرىنىڭ قوعامعا بەيىمدەلۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تالىمگەرلىكتى دامىتۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار قابىلداۋشى اتا-انالار مەك­تەپتەرىن ترانسفورماتسيالاۋ, 111 ۇيىمنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكا­لىق بازاسىن نىعايتۋ, 100 كاسىبي قابىلداۋشى وتباسىنى وقىتۋ, رەسپۋبليكالىق جەتىم بالالار دەرەكتەر بازاسىن جاڭارتۋ جانە بارلىق پەداگوگتەردى جەتىم بالا­لارمەن جۇمىس ىستەۋگە وقىتۋ كوزدەلگەن», دەدى ش.اقپاروۆا.

بريفينگتە باياندالعانداي, قا­زىر قازاقستاندا وت­باسىلارداعى مەدي­تسينالىق-الەۋمەتتىك قاۋىپ­تەردى انىقتاۋ ماق­­ساتىندا امبە­باپ پروگرەسسيۆتى پاتروناج مودە­لى اياسىندا شامامەن 4 مىڭ مەيىر­گەر جۇمىس ىستەيدى. بۇۇ قورى مەن يۋنيسەف-ءتىڭ تەحنيكالىق قول­دا­ۋىمەن 36 جاتتىقتىرۋشى دايارلانىپ, 2,5 مىڭ مەيىرگەر وقىتىل­دى. بيىل پاتروناج كومەگى ءاربىر وتباسىعا قولجەتىمدى بولۋى ءۇشىن اۋىل­دىق جەرلەردەگى مەيىرگەرلەردى وقىتۋ جوسپاردا بار. بۇل تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە قاراستى انا مەن بالا دەنساۋلى­عىن قورعاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ماعريپا ەمبەرگەنوۆا مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىن­دە پاتروناجدىق ەسەپ تسيفرلاندىرىلىپ, GPS-ناۆيگاتسيا جانە فوتوتىركەۋ مۇمكىندىگى ەنگىزىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە پاتروناجدىق باقىلاۋدىڭ قامتۋ اۋقىمى مەن ساپاسى جاقسارىپ, ۆەدومستۆوارا­­لىق ءوزارا ءىس-قيمىل 36%-عا ارتتى. ءۇي جاعدايىندا بالالار ءولىمى ­22%-عا, ال بالالاردى ستاتسيونارلارعا كەش جاتقىزۋ كورسەتكىشى 5%-عا تومەندەدى.

«اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ­دى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا قازاقستاندا العاشقى مەدي­تسينالىق-سانيتارلىق كومەك (امسك) كورسەتەتىن 655 جاڭا نىسان سالىندى. ەلدىڭ ءار وڭىرىندە ­15 جەتەكشى وبلىستىق بالالار اۋرۋ­حاناسىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىس­تارى جالعاسىپ كەلەدى. سونى­مەن قاتار زاماناۋي پەريناتالدىق ور­­تالىقتار جەلىسىن سالۋ بويىنشا شا­­رالار قابىلدانىپ جاتىر. قازىر استانا قالاسىندا پەريناتال­دىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر, ال شىمكەنت قالاسى مەن تۇركىستان وبلىسىندا پەرينا­تال­­دىق ورتالىقتاردىڭ جوبالاۋ جۇمىستارى اياقتالدى. مەكتەپ مەديتسيناسى – بۇگىندە اۋرۋلار­دىڭ الدىن الۋ مەن مىنەز-ق ۇلىقتىق قاۋىپ فاكتورلارىن باسقارۋ­دىڭ ماڭىزدى قۇرالى. بۇگىندە بار­­لىق وقۋ وشاعى مساك ۇيىمدارى­نا بەكىتىلگەن, ولاردىڭ بازاسىندا 6,5 مىڭ مەديتسينالىق پۋنكت جۇمىس ىستەيدى», دەپ تولىقتىردى م.ەمبەرگەنوۆا.