سارسەنبى, 14 ناۋرىز 2012 7:40
ەلدەن قانشا جىراق جۇرسە دە ءوزىن تۋعان وتانىنان ءبولىپ قارامايتىن, ناسا-نىڭ عارىش زىمىراندارى بويىنشا تاپسىرىسىن ورىنداۋشى قازاق جىگىتى دارحان نۇرماعامبەتوۆپەن جولىعۋدىڭ ءساتى ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ اقش-قا رەسمي ساپارى تۇسىندا تۇسكەن بولاتىن. مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, قانداسىمىزبەن اڭگىمەلەسىپ, وعان بىرنەشە ساۋال قويۋدى جۋرناليستىك پارىز سانادىق.
سارسەنبى, 14 ناۋرىز 2012 7:40
ەلدەن قانشا جىراق جۇرسە دە ءوزىن تۋعان وتانىنان ءبولىپ قارامايتىن, ناسا-نىڭ عارىش زىمىراندارى بويىنشا تاپسىرىسىن ورىنداۋشى قازاق جىگىتى دارحان نۇرماعامبەتوۆپەن جولىعۋدىڭ ءساتى ەلىمىز سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ اقش-قا رەسمي ساپارى تۇسىندا تۇسكەن بولاتىن. مۇمكىندىكتى پايدالانىپ, قانداسىمىزبەن اڭگىمەلەسىپ, وعان بىرنەشە ساۋال قويۋدى جۋرناليستىك پارىز سانادىق.
– الدىمەن اقش-تا ءجۇرىپ, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەكەلىك مەدالمەن ماراپاتتالۋىڭىزبەن قۇتتىقتاپ قويايىن. وسىنداعى ەلشىلىكتەگى جىگىتتەردەن ناسا-دا كەلىسىم-شارت بويىنشا جۇمىس ىستەيتىن قازاق ءجىگىتى بار دەگەنگە ءبىر ەلەڭدەپ قالىپ ەدىك, ەندى وزىڭىزبەن جولىعۋدىڭ ءساتى ءتۇستى. ەلدەن قاشان كەتتىڭىز, جالپى ءوزىڭىزدى وقىرماندارعا تانىستىرىپ وتسەڭىز.
– امەريكادا تۇرىپ جاتقانىما – 12 جىل. ءال-فارابي اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىرگەنمىن, ماماندىعىم – فيزيك. قازىر ناسا-نىڭ كونتراكتنيگىمىن. ول دەگەنىمىز, ناسا بارلىق جۇمىستاردى وزدەرى اتقارماي, ەلدەگى كومپانيالارعا قاجەتتى تاپسىرىستار بەرەدى, مەن سونداي شارتتى ورىنداۋشىمىن. ءبىز بورتىندا عارىشكەرلەرى بار زىمىراندارمەن وربيتاعا شىعارىلاتىن جەر سەرىگىنە كەرەكتى ماسەلەلەرمەن اينالىسامىز. ايەلىم وسىنداعى ءبىر قارجى كومپانياسىنىڭ قارجى ديرەكتورى. ەكى قىزىم بار.
ەلدەن الىستاعان سايىن وتانىڭدا بولىپ جاتقان وزگەرىستەر ساعان انىعىراق كورىنەتىن ءتارىزدى. ولاردىڭ بارلىعىنا سەن باسقاشا كوزبەن قارايسىڭ. مىسال ءۇشىن, ساحارادا اسەم قالانىڭ بوي كوتەرىپ جاتۋى, تاس جولدار مەن تەمىر جولداردىڭ سالىنۋى ەلدەگىلەر ءۇشىن كۇندەلىكتى اتقارىلاتىن تىرلىك بولسا, مىنا مۇحيتتىڭ ارجاعىنداعى بىزدەر ءۇشىن ەلگە اندا-ساندا ءبىر بارعاندا سول وزگەرىستەردى كورۋ, زاماناۋي جاڭالىقتاردى تۋعان جەرىمىزدەن تاۋىپ, جاڭا ءزاۋلىم ارحيتەكتۋرالىق عيماراتتاردىڭ تۇرعىزىلعانىن, ىڭعايلى ۇيلەردىڭ, مىقتى جولداردىڭ سالىنعانىن كورۋ ەرەكشە قۋانىش سىيلايدى. سول ساتتەردە ەلىڭدە جۇرگىزىلگەن بارلىق وسىنداي ىستەرگە كەرەمەتتەي كەۋدەڭ تاسيدى.
قازاق جەرىنىڭ, ونىڭ ادامدارىنىڭ كەڭ جۇرەكتى, قوناقجاي ەكەنىن ءبارى بىلەدى. بىراق وسىنىڭ ەڭ عاجاپ ۇلگىسى قازاقستانداعى تاتۋلىق دەر ەدىم. وسىنىڭ ارقاسىندا ەلىمىز دامىپ, كوركەيىپ, تانىلۋدا دەپ ويلايمىن. وتباسىنىڭ وزىندە تاتۋلىق بولماسا, تىرشىلىگىنىڭ وڭبايتىنى انىق قوي, سوندىقتان دا مەملەكەتتىڭ العا قاراي ءجۇرىپ, دامۋى ەڭ الدىمەن وسى تاتۋلىقتىڭ ارقاسى. وسىندا قازاقشا سويلەيتىن كورەيلەر بار, ولار دا مۇندا قازاق بولىپ كەتەدى.
– ءسوزىڭىز اۋزىڭىزدا, وسىنداعى قازاقتارمەن بايلانىستارىڭىز قالاي؟ قازاق دياسپوراسى قانشالىقتى ءبىر-بىرىمەن ارالاسىپ تۇرادى؟ قازاق جەرىنەن اقش-قا بارىپ قونىستانعان وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءسىزدەرمەن ارالاس-قۇرالاستىعى قانشالىقتى؟
– مۇنداعى قازاقتاردىڭ بارلىعىن شەتىنەن پاتريوت دەپ ايتا الامىن. ءوزىنىڭ تەگىن, ەلىنىڭ تاريحىن ۇمىتقىسى كەلەتىن, قازاقستاندىقتارمەن ارالاسۋدان قاشاتىن ادامدى بىلمەيمىن. بار بولسا, ولار نەكەن-ساياق شىعار. ال مەن كورگەندەر ءبىر-بىرىمەن ارالاسىپ, جاقىن بولعىسى كەلەدى.
وسىندا 3-4 مىڭ قازاقستاننان اسىراپ الىنعان بالالار بار. ءبىز سولارمەن دە ارالاسامىز. ۇيلەرىنە قوناققا بارىپ, ولار بىزگە كەلىپ دەگەندەي. ەل تۋرالى ايتىپ, قازاقشا, اعىلشىنشا شىققان قازاقستان تۋرالى كىتاپتاردى, ەرتەگىلەردى اكەلىپ بەرەمىز.
– قالاي ويلايسىز, جالپى, وسى شەتەلدىكتەرگە اسىراپ الۋعا بالا بەرۋ دۇرىس پا؟
– مەنىڭ ويىمشا, دۇرىس ءتارىزدى. مۇندا بالالار وتە جاقسى جەردە وقيدى, جاقسى ءبىلىم الادى, جاقسى ورتادا ءجۇر. بارلىعىنىڭ بولاشاعى بىردەي ەمەس, ارينە, دەگەنمەن, مۇندا كەلگەن بالالاردىڭ امەريكالىق اكە-شەشەلەرى ولاردى قاتارىنان كەم قالدىرىپ جاتقان جوق. ءارى ولارعا: «سەن قازاقسىڭ», دەپ ايتىپ وتىرادى. مىسالى, اقش مەكتەپتەرىندە وقۋشىلاردىڭ وزدەرى كەلگەن ەل جايلى ايتىپ بەرەتىن, تانىستىراتىن مەرەكەسى بار. سونداي كۇندەرى بۇل بالالار قازاقستاننىڭ تۋىن اپارىپ, ءوزدەرىن قازاقپىز دەپ تانىستىرىپ جاتادى.
ماعان وتكەندە 1997 جىلى امەريكالىقتار كىشكەنتاي كۇنىندە اسىراپ العان جاسى 20-داعى جاس جىگىت كەلدى. اسكەري كاتەردە جۇمىس اتقاراتىن زىڭگىتتەي ازامات. تۇرىنە قاراساڭ, كادىمگى قازاق, ال ءتىلى – اعىلشىن. تۋعانىنا ەكى اپتا بولعاندا, ءساۋىر ايىندا شەشەسى ەسىك الدىنا تاستاپ كەتكەن بالا ەكەن. ماعان بۇكىل قاعازدارىن الىپ كەلىپ كورسەتتى. ريددەردەگى بوبەكتەر ۇيىندە 2-3 جاسقا دەيىن بولىپ, سوسىن امەريكالىق اكە-شەشەسى اسىراپ الىپتى. قازىرگى اتى – توني حالكينس, قازاقشا اتى – بولات مىرزاحانوۆ. قازاقستانعا مىندەتتى تۇردە بارامىن, شەشەمدى ىزدەپ تاپقىم كەلەدى, دەيدى.
جالپى, ەلدەن جىراق جۇرگەن ادام ءۇشىن وتانىڭدا بولىپ جاتقان ءاربىر ىسكە قۇلاعىڭ تۇرىك جۇرەدى. ءسال جاقسى حابار ەستىسەڭ قۋانىپ, ەلدەستەرىڭمەن ءبولىسىپ جاتاسىڭ. مۇنداعى قازاق دياسپوراسى شىعىس جاعالاۋداعىلار مەن باتىس جاعالاۋداعىلار دەپ بولىنەدى. شىعىس جاعالاۋدا 20 مىڭنان استام قازاقتار ەمەس قازاقستاندىقتار تۇرادى. باتىس جاعالاۋدا دا 10-15 مىڭدايى بار. نەگىزىنەن العاندا قازاقستاندى ءوز وتانى سانايتىن 30 مىڭداي ادام اقش-تا تۇرادى, بارلىعىمىز ءبىر-ءبىرىمىزدى كورگەندە شۇرقىراسىپ, وسىندا ناۋرىزدى بىرگە مەرەكەلەيمىز.
مەن وسىنداعى دياسپورانىڭ باسشىلىعىن قوعامدىق نەگىزدە اتقارامىن. سوندىقتان, بارلىعىن تانيمىن دەپ ايتۋىما دا بولاتىن شىعار. تەك ۆاشينگتون, نيۋ-يورك سىندى ءىرى قالالاردا عانا ەمەس, وزگە دە شاھارلاردا تابيعات اياسىندا جامىراسىپ قالامىز. سونى ادەيىلەپ ۇيىمداستىرامىز. قوي سويىپ, ەت اسىپ, پالاۋ ءپىسىرىپ, ءماز-ءمايرام بولىپ, بالالارىمىزدى ءبىر-ءبىرلەرىمەن تانىستىرىپ جاتامىز. ەلدىك داستۇرلەرىمىزدى قانشا جىراقتا جۇرسەك تە جوعالتقىمىز كەلمەيدى. ولاي بولماۋى مۇمكىن ەمەس, ەلدەن الىستاعان سايىن, وزىڭمەن ءدىلى, مادەنيەتى, ۇعىمى بىردەي وتانداسىڭدى, قانداسىڭدى ەركىڭنەن تىس ىزدەيسىڭ. ءويتكەنى, بىزدەردى بىرىكتىرەتىن ورتاق تامىر – قازاقستان. بىزگە ەۋروپانىڭ قازاقتارى ارالاسىپ تۇرايىق, سپورت جارىستارىن ءوتكىزەيىك دەپ ءوتىنىش سالدى. كانادانى قونىس ەتكەن تۋىستارىمىز دا شاقىرىپ, ونداعى قازاقتارمەن دە مەيرامداردا كەزدەسىپ جاتامىز. كانادا قانشا دەگەنمەن جاقىن كورشى, سوندىقتان بارىپ-كەلۋ جەڭىل.
– ەلگە قايتۋ ويىڭىزدا جوق پا؟ سىزدەردەي ءبىلىمدى ازاماتقا ەل عىلىمى ءزارۋ دەپ ويلامايسىز با؟
– مەن جۇمىس اتقاراتىن سالا قازاقستاندا قولعا الىنباعان. ءارى ناسا-داعى بەدەلىم جاقسى, ءوزىم جۇمىس جاسايتىن سالاداعى قاجەتتى مامانمىن. ءالى جاسپىز عوي, سوندىقتان ازىرگە وسى ەلدىڭ ءدامىن تاتا تۇراتىن شىعارمىز. بىراق تۇبىندە زايىبىم ەكەۋمىزدىڭ ەلگە قايتارىمىز انىق. بالالار ەكى ورتادا جۇرەتىن شىعار.
الماتىدا انام بار. ەلدى ساعىنعاندا بيلەت الىپ, تارتىپ كەتىپ, انامنىڭ جانىندا اۋناپ-قۋناپ قايتامىن. قازىر, بۇرىنعىداي ەمەس, قۇجات ازىرلەۋ, بيلەت الۋ, بارىپ-كەلۋ جەڭىلدەدى عوي. ەلگە-جەرگە امەريكاداعى قازاقستاندىقتاردان سالەم ايتىپ بارىڭىز. ساعىنامىز, ساعىنباۋ مۇمكىن ەمەس, امان بولايىق.
– اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت, سالەمىڭىزدى ەلگە جەتكىزۋگە ۋادە بەرەمىن.
اڭگىمەلەسكەن انار تولەۋحانقىزى.