ەلىمىزدىڭ جاڭا وركەندەۋ ءداۋىرى باستالعان كەزگە دەيىن مۇگەدەكتەر مەن تاعدىر تەپەرىشىنە تاپ بولعاندار كەيبىر جاعدايلاردا قوعامعا ەشقانداي پايدا كەلتىرە المايتىن ماسىل جاندار رەتىندە سانالىپ كەلگەنى جاسىرىن ەمەس. بۇگىنگى قازاقستاندىق قوعامدا مۇنداي ءۇستىرت, تەرىس كوزقاراسقا تۇبەگەيلى تۇساۋ سالىندى دەۋگە ابدەن بولادى.
مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قاتىستى بۇعان دەيىن قالىپتاسا باستاعان كەمشىن كوزقاراستىڭ پايىمدى جولعا بەت بۇرۋىنا اسەر ەتكەن جايت − ولاردىڭ ومىرگە دەگەن قۇشتارلىعى. وتانىنا دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگى. ەڭ باستىسى, ەلىنىڭ ءبىر كادەسىنە جاراسام دەگەن ءورشىل ماقسات-مۇراتتارى دەۋگە بولادى. ەكىنشىدەن, مەملەكەت تاراپىنان ولاردىڭ وسىنداي ءورشىل قادامدارىن قولداۋعا قاتىستى قابىلدانعان باعدارلامالار مۇمكىندىگى شەكتەۋلىلەردىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتۋگە, ماسىل جاندار ەمەس, اسىل جاندار اتانۋىنا داڭعىل جول اشقانى شىندىق.
ويدى وي قوزعايدى. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ارعى-بەرگى كەزەڭىندەگى اسا ماڭىزدى تاريحي وقيعا – تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن 1991 جىلدىڭ 16 جەلتوقسانى بولعانى بەلگىلى. سودان بەرى مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان ەلىمىزدىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى مەن گۇلدەنۋىنە مول ۇلەس قوسقان ادامدارعا مەملەكەتتىك ناگرادالار تاپسىرۋ ءراسىمى ورنىقتى. بۇل ءراسىم تاۋەلسىزدىك كۇنىمەن تۇسپا-تۇس كەلىپ ءجۇر. مۇنداي ماراپاتتار ەڭ ۇزدىكتەرگە, كاسىبي تۇرعىدان بيىك بەلەستى باعىندىرعان جانە قوعام تاراپىنان مويىندالعان تۇلعالارعا تاپسىرىلاتىنى دا وتانداستارىمىزعا جاقسى ءمالىم. ايتايىن دەگەنىمىز, تاۋەلسىزدىكتىڭ 27 جىلدىق مەرەكەسى تۇسىندا ەلى ءۇشىن ايرىقشا قىزمەت ەتە بىلگەن, وتانشىلدىقتىڭ جارقىن ونەگەسىن كورسەتە بىلگەن تۇلعالار ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارى ناگراداسى − «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاندى. ولاردىڭ ءبىرى − اقتوبە قالاسىنداعى سال اۋرۋىنا شالدىققان ازاماتتاردى قولداۋ ورتالىعى قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى قۇرالاي بايمەنوۆا. 34 جاسىندا اۆتوكولىك اپاتى سالدارىنان سال اۋرۋىنا ۇشىراعان قۇرالاي بازاربايقىزىنىڭ بۇدان كەيىنگى عۇمىرى – قيىندىققا توتەپ بەرە ءبىلۋ مەن ونى جەڭۋدىڭ تاپتىرماس ۇلگىسىنە اينالدى. ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعىن تاپسىرۋ ساتىندە ونىڭ ءومىر قيىندىقتارىنا مويىماي, تاعدىر تاۋقىمەتىن تارتقان ادامدارعا ولشەۋسىز كومەك كورسەتىپ جۇرگەنىن اتاپ وتكەنى ءمالىم.
بۇگىندە قۇرالاي بايمەنوۆانىڭ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا قولداۋ كورسەتۋ جونىندەگى جوبالارى رەسپۋبليكالىق اۋقىمدا قولداۋ تاۋىپ كەلەدى. ال ەرىك-جىگەرى مول, رۋحى اسقاق قازاق قىزىنىڭ ءوزى سەكىلدى جۇزدەگەن, مىڭداعان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاننىڭ جۇرەگىنە وت جاققانى, جۇلدىزىن جارقىراتقانى, شاپاعاتى مەن مەيىرىم-شۋاعىن توككەنى مەملەكەت باسشىسى تاراپىنان باعالانعانى قانداي عانيبەت.
بۇل وقيعا ەلىمىزدەگى مىڭداعان مۇگەدەك جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ەرتەڭىنە دەگەن سەنىمى مەن ۇكىلەگەن ءۇمىتىن ودان ءارى ورنىقتىرا ءتۇستى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ءيا, بۇگىندە ولاردىڭ كادىمگى ون ەكى مۇشەسى ساۋ ادامدارداي الاڭسىز ەڭبەك ەتۋى, وتباسىن قۇرىپ, باقىتتى عۇمىر كەشۋى, ۇلدارىن ۇياعا, قىزدارىن قياعا قوندىرىپ, نەمەرە ءسۇيۋى قالىپتى قۇبىلىسقا اينالىپ كەلەدى.
اتا زاڭىمىزدا اتاپ كورسەتىلگەندەي, ىزگىلىكتى قوعام قۇرۋعا اپاراتىن جولدىڭ باسى بىرلىك بولىپ قالا بەرمەك. اتا-بابالارىمىز «بىرلىك بار جەردە تىرلىك بار», «بارلىق بەرەكەنىڭ باستاۋى – بىرلىك» دەگەن اتالى دا باتالى سوزدەردى تەكتەن-تەك ايتپاسا كەرەك. وسى حالىقتىق قاعيدانى العا ۇستاي وتىرىپ, قۇرالاي ء«بىز – بىرگەمىز!» اتتى اسا اۋقىمدى الەۋمەتتىك جوبانى جۇزەگە اسىرۋعا باستاماشى بولا ءبىلدى. «ەگەر مەنىڭ ءىس-جوسپارىما جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى مەن ەل-جۇرت, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى قولداۋ كورسەتپەسە, بۇل جوبا باسى بار دا اياعى جوق جارتىكەش كۇيىندە قالىپ قويار ەدى. ءبىر سۇيسىنەرلىگى, بۇلاي بولمادى. ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول» شىعارا ءبىلۋىمىزدىڭ ارقاسىندا اتاپ ايتۋعا تۇرارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزە بىلدىك» دەپ تولعانادى ق.بايمەنوۆا.
سونداي-اق ول ەلباسى جارلىعىمەن ءوڭىر باسشىسى بولىپ تاعايىندالعاندار ءبىرى باستاعان الەۋمەتتىك جوبانى كەيىنگىسى جالعاستىرىپ, ساباقتاستىرىپ الىپ كەتكەنىنە ۇدايى ريزاشىلىق سەزىمىن ءبىلدىرىپ جۇرەدى. ايتالىق, اقتوبە وبلىسىنىڭ بۇرىنعى اكىمى ەلەۋسىن ساعىندىقوۆ ق.بايمەنوۆانىڭ ۇسىنىس-جوباسىنا سايكەس رەسپۋبليكادا تۇڭعىش رەت مۇگەدەكتەرگە ارنالعان تۇرعىن ءۇي سالۋدى ىسكە اسىرسا, ءوڭىردىڭ بۇگىنگى باسشىسى بەردىبەك ساپارباەۆ ء«بىز – بىرگەمىز!» اتتى ورتاق جوبانىڭ اياسىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ارنالعان وڭالتۋ ورتالىقتارىن اشۋعا, ەلىمىزدە بالاماسى جوق «كۇنشۋاق» ساۋىقتىرۋ-ينكليۋزيۆتى لاگەرى مەن «نەكتار» كوررەكتسيالىق بالاباقشاسىن قۇرۋعا سەپتىگىن تيگىزدى. وبلىس اۋماعىندا الەۋمەتتىك قولداۋ مەن كومەككە ءزارۋ 27 مىڭداي مۇگەدەك مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندار بار. سونىڭ ەلەۋلى بولىگى ق.بايمەنوۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن قوعامدىق بىرلەستىكتىڭ ەسەبىندە تۇرادى. اتالعان ورتالىق تەحنيكالىق-گيگيەنالىق قۇرالدار مەن پروتەزدى-ورتوپەديالىق بۇيىمدارمەن جانە ءتيىستى ەمدەۋ كابينەتتەرىمەن قامتىلعان. ومىردە ق.بايمەنوۆا سەكىلدى قايىرىمدىلىق قاعيداتتارىن جانىنىڭ جالاۋى, كوڭىلىنىڭ قالاۋى ەتە بىلگەن ءوزى سەكىلدى مۇگەدەك جاندارعا جاناشىرلىقپەن قولداۋ كورسەتىپ جۇرگەن قوعامدىق-الەۋمەتتىك قۇرىلىمداردىڭ جەتەكشىلەرى جەتكىلىكتى. ولاردىڭ قاتارىندا وڭىردە ەڭبەكتە ۇزدىك جەتىستىكتەرى ارقىلى ەل-جۇرتتىڭ سىي-قۇرمەتىنە بولەنە بىلگەن گۇلمەيرام سىراجاەۆا مەن زينايدا تولەۋىشەۆا جانە ۆيكتوريا كۆاشا مەن شاحان جولداسباەۆتىڭ ەسىمدەرىن اتاي كەتكەننىڭ ارتىقشىلىعى جوق.
قۇرالاي بايمەنوۆانىڭ ء«بىز − بىرگەمىز!» دەگەن باتىل دا بايىپتى باستاماسى مەن قوعامعا پايدا كەلتىرە ءبىلۋ جونىندەگى ماقساتتى وي-تۇجىرىمىن ولاردىڭ ءبارى دە ءبىر كىسىدەي قولدايتىنىن سەزىنۋدىڭ ءوزى ءبىر مەرەي. العا بيىك ماقساتتار قويا ءبىلىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ جولىندا ۇزدىكسىز تالپىنۋ مەن ەڭبەكتەنۋ – ادام بويىنداعى اسىل قاسيەتتەردىڭ ءبىرى. قۇرالاي بازاربايقىزى وسىنداي وي, جىگەر جانە ماقسات تۇتاستىعىن بويىنا جيناقتاي بىلگەن بيىك پاراسات يەسى.
ءسوز سوڭىندا كەيىپكەرىمىزدىڭ تاعى ءبىر مارتتىگى مەن جانىنىڭ جومارتتىعى جونىندەگى دەرەكتى وقىرماندار نازارىنا ۇسىنا كەتكەندى ءجون كورەمىز. ياعني ول جەرگىلىكتى بيلىك تاراپىنان وزىنە سىيعا بەرىلگەن كوتەرگىشتەرى بار ارنايى شەتەلدىك سۋ جاڭا اۆتوكولىكتى «عاجاپ» اتتى مۇگەدەك بالالاردىڭ قوعامىنا تارتۋ ەتتى. ەرلىكتى ەڭسەلەندىرە بىلۋگە ءوز ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن قۇرالايدىڭ ەڭبەگى – ايرىقشا دا اجارلى, ءورشىل دە ونەگەلى ەڭبەك. ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىن, وزىنە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» اتاعى بەرىلۋىن ەلىمىزدەگى بارشا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا كورسەتىلگەن قۇرمەت پەن قامقورلىق, ايالى الاقاننىڭ جىلۋى دەپ تۇسىنەدى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە