كوگىلدىر وتىن وندىرىسكە سەرپىن بەرەدى

وبلىس نارىعىندا «لاۆرا» دەگەن اتپەن بەلگىلى ماي ساپا­سىن­ىڭ جوعارىلىعىمەن دۇكەن سورە­لەرىندە كوپ جاتپايدى, تۇتى­نۋشى ونى ىزدەپ ءجۇرىپ الادى. ەندى «پرومبازا-7» جاۋاپ­كەر­شىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى «دامۋ» كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ قورى ارقىلى 1 ميلليارد 700 مىڭ تەڭگە ينۆەستيتسيا سالىپ, تازارتىلعان ماي ءوندىرۋدى قولعا الدى. بۇل وبلىستاعى تازار­تىل­عان وسىمدىك مايىن وندىرەتىن العاشقى قۋاتتى ماي زاۋىتى بولىپ تابىلادى. سوڭعى جىلدارى قوستاناي وبلىسىندا وڭدەۋ ونەر­كاسىبى شيكىزاتتىڭ الدىنا شىققان بولاتىن. ادەتتە, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وڭ­دەۋ كاسىپورىندارى كوبىنە قوستاناي قالاسىنىڭ اينالاسىنا ورنىعاتىن. مىنە, ەندى سول وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ بىرەگەيى وبلىس ورتالىعىنان الىس فەدوروۆ اۋدانىنان ورىن تەپتى. بۇل قارا توپىراقتى قۇنارلى وڭىردە كۇنباعىس تا, زىعىر دا ەگىلەدى. سوڭعى جىلدارى وبلىستاعى ەگىن القاپتارىن ءارتاراپتاندىرۋ جىلدام ءجۇرىپ جاتىر. ديقاندار بيدايدىڭ القابىن ازايتىپ, نارىقتا باعاسى قىمبات ءارى ءوتىمى جاقسى مايلى داقىلدارعا بەت بۇرا باستاعان. 

– جاڭا ماي زاۋىتىنىڭ ينفرا­قۇرىلىمى وبلىس بيۋد­جە­تى ەسەبىنەن مۇمكىن بولدى. اۋدانعا كەلىپ تۇرعان گاز قۇ­بى­رىنا جالعانىسىمەن زاۋىت تولىق جۇمىس ىستەي باستايدى. گاز قۇبىرىن وندىرىسكە جال­عاۋ عانا قالدى. گازبەن قاتار ون­دى­رىس­كە سۋ دا كەرەك, ول دا وبلىس باسشىلىعىنىڭ كومە­گى­مەن شەشىمىن تاباتىنىنا سەنىمدىمىز, – دەيدى «پرومبازا-7» جاۋاپ­كەر­شى­لىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى مۇحامەدجان اقۇلوۆ. 

زاۋىتتا ماي ەكى جەلى ارقىلى وندىرىلەدى. بۇرىننان جۇمىس ىستەپ تۇرعان جەلىدە تۇتىنۋشىعا تانىس «لاۆرا» مايى وندىرىلەدى. ال ەكىنشى جاڭادان ورناتىلعان جەلىدە سىعىلعان ماي ودان ءارى تا­زار­تىلادى. مۇحامەدجان اقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, تازار­تىل­­عان ماي تەك ەكسپورتقا ارتۋعا باعىتتالعان. كاسىپكەر ءونىمدى وتكىزۋدەن ەشقانداي قيىن­دىق بولمايتىنىن دا ايتتى. تازار­تىل­عان وسىمدىك مايىنا قىتايدا دا, رەسەيدە دە, وزگە ەلدەردە دە سۇرانىس جوعارى. زاۋىت شيكىزاتتى وبلىس وڭىرىندەگى, كورشى رەسەيدىڭ ىرگەلەس شارۋاشىلىقتارىنان ساتىپ الادى. كۇنباعىس كۇن­جارا­سىنان مال جەمى دايىندالادى. جاڭا ماي زاۋىتىن وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ ارالاپ, ينۆەستيتسيالىق جوبانىڭ ىسكە قوسىلۋعا دايىن ەكەنىن كوردى. جاڭا زاۋىت تولىق قۋاتىنا كوش­كەن­دە مۇندا 30 ادام جۇمىس ىستەيتىن بولادى.

 ماي زاۋىتى اشىلعان كۇنى فەدوروۆ اۋدانى ورتالىعىنا كوگىل­دىر وتىن دا كەلدى. سەلو ىشىن­دەگى گاز قۇبىرلارىنىڭ وتكەن جىلى باستالعان قۇرى­لىس­ىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياق­تال­دى. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ سەلوعا گاز بەرۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, تۇرعىنداردى قۋانىشىمەن قۇتتىقتادى. 

– ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بەس الەۋمەتتىك باس­­تاماسى» اياسىندا فەدوروۆ سەلو­سىن گازبەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرمىز. وسىدان ەكى جىل بۇر­ىن ۇلكەن ماگيسترالدى گاز قۇبى­رى­نىڭ قۇرىلىسى اياقتالعان بولاتىن. رۋدنىي قالاسىنان باستالعان 68 شاقىرىمدىق قۇبىر قاشار كەنتى ارقىلى فەدوروۆ اۋدانىنا جەتكىزىلگەن ەدى. ەندى وتكەن جىلى فەدوروۆ سەلوسىنىڭ ىشىنە قۇبىرلار جۇرگىزىلە باستادى. مۇنىڭ بارلىعى پرەزي­دەن­تى­مىزدىڭ قامقورلىعى ارقا­سىندا مۇمكىن بولىپ وتىر. گاز ادامدار تۇرمىسىن كورىكتەندىرىپ, ءال-اۋقاتىن جاقسارتادى, – دەدى ارحيمەد بەگەجان ۇلى. 

فەدوروۆ سەلوسىندا كەلەسى جىلدىڭ مامىر ايىندا گاز قۇ­بى­رى قۇرىلىسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى, ال كۇزگە قاراي ءۇشىنشى كەزەڭى تولىق اياقتالادى.

– اۋىلداستاردىڭ قۋان­ىش­ىن­دا شەك جوق. گاز دەگەن راحات عوي, ءارى تازا, ءارى جىلى, ءارى ارزان. وت جاعۋدىڭ بەينەتىنەن ارىلاتىن بولدىق. ەلباسىنا, وبلىس, اۋدان باسشىلارىنا, گازشىلارعا ۇلكەن راحمەت! – دەپ, اقجارما قۋانىشىن ءبىلدىردى فەدوروۆ سەلوسىنىڭ تۇرعىنى رىسالدى ەسمۇحامبەتوۆا.

اۋداندا 3000 ابونەنت – 12 مىڭ ادام كوگىلدىر وتىننىڭ يگىلىگىن كورەدى.

سول كۇنى اۋدان ورتا­لى­عىن­داعى مادەنيەت سارايى فەدو­روۆ­تىق­تارعا لىق تولدى. اۋداننىڭ قۇرىل­عانىنا 90 جىل تولۋ مەرە­كەسى اتاپ ءوتىلدى. ەلباسى « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا: «ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ كوكجيەگى توعىسقان كەزدە ۇلت تاريحى باستالادى» دەگەن بولاتىن. فەدوروۆ اۋدانىنىڭ تاريحى دا ەل, ءوڭىر تاريحىنىڭ ءبىر بولشەگى. وسى مەرەيلى مەرەكەگە بايلانىستى سالتاناتتى جيىندا اۋدان اكىمى ءتاۋبا يساباەۆ ءوڭىر تاريحىن, اعا ۇرپاقتىڭ ەرلىگى مەن ەڭبەگىن بايانداپ بەردى. 1928 جىلى قۇرىلعان اۋداننىڭ باي تاريحى بار. بۇل ءوڭىر ۇجىمداستىرۋدىڭ, اشتىقتىڭ, ساياسي قۋعىن-سۇر­گىن­نىڭ, سوعىستىڭ الاپات قاسىرەتى مەن قيىندىقتارىن باستان كەشتى. تىڭ جانە تىڭايعان جەرلەر يگەرىلدى. بۇل اۋداننان 2 كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, 12 سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى شىقتى. فەدوروۆ اۋدانىنىڭ ديقاندارى بيىل گەكتار اينالىمىن 16,5 تسەنتنەردەن كەلتىرىپ, 500 مىڭ توننا استىق جينادى. 

قازىر اۋىل دامۋدىڭ جاڭا جول­ىنا ءتۇستى, فەدوروۆ اۋدانى دا سولاردىڭ قاتارىندا. جىل سايىن اۋىل شارۋاشىلىعىمەن قاتار ءوندىرىس, وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوسىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك باع­دار­لامالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. وڭدەۋ ونەركاسىبى اۋىلدى الەۋ­ەت­تەن­دىرەدى, جولدىڭ تۇزەلىپ, گاز, سۋ قۇبىرلارىنىڭ كەلۋى تۋعان جەردى اجارلاندىرادى. 

ءنازيرا جارىمبەت,

«ەگەمەن قازاقستان»

قوستاناي وبلىسى,

فەدوروۆ اۋدانى