تاريفتەر تومەن ءارى تۇسىنىكتى بولعانى ءجون

قاھارلى قىستا جىلۋسىز قالمايمىز

جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنىڭ ءوتۋ بارىسىن بايانداعان ەنەرگەتيكا ءمينيسترى قانات بوزىمباەۆ جالپى كۇزگى-قىسقى كەزەڭ شتات­تىق رەجىمدە ءوتىپ جاتقانىن مالىم­دەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, كۇنى كە­شە ەڭ جوعارعى ەلەكتر جۇكتە­مەسى 14 740 مەگاۆاتتقا جەتىپ, رەكورد­تىق كورسەتكىش ورناعان. بيىل­عا جوسپارلانعان ەلەكتر ستانسا­لارىنداعى جوندەۋ جۇمىس­تارى ءىس جۇزىندە اياقتالىپ, 8 ەنەر­گوبلوك, 52 قازاندىق پەن 44 تۋر­بينا, 28,3 مىڭ شاقىرىم ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرى جانە ورتا­لىق­تاندىرىلعان جىلۋمەن جاب­دىقتاۋ ايماعىنداعى 500 قازان­دىق جوندەۋدەن وتكەن.

− ەلەكتر ستانسالارىنىڭ وتىن قويمالارىندا 4 ملن توننا كو­مىر جانە 112 مىڭ توننا ما­زۋت جيناقتالدى. ال ورتالىق­تان­دىرىلعان جىلۋمەن جابدىقتاۋ ايماعىنداعى قازاندىقتاردا كومىر قورى – 978,8 مىڭ توننانى, مازۋت 115,2 مىڭ توننانى قۇراپ وتىر, – دەدى ق.بوزىمباەۆ. ەنەرگەتيكا ءمينيسترىنىڭ ايتۋىنشا, مينيسترلىك ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ, جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ تۇراقتى ءوتۋى ءۇشىن جۇمىستاردى جالعاستىرۋدا.

كۇن تارتىبىندەگى تاقىرىپتى جالعاستىرعان ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك جىلۋمەن قامتۋ, سۋمەن قامتۋ جانە سۋ بۇرۋ جەلىلەرىندە تەحنولوگيالىق بۇزۋشىلىقتارعا قاتىستى جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ بارىسىنا مونيتورينگ جۇرگىزىپ وتىرعانىن مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, جىلىتۋ ماۋسىمى باستالعالى بەرى كوممۋنالدىق جۇيەلەردە 24 تەحنولوگيالىق بۇ­زۋشىلىق انىقتالىپ, اكىم­دىكتەر ونىڭ بارلىعىن قىسقا ۋاقىت ىشىندە جويعان.

ج.قاسىمبەك بايانداماسىندا باسىمدىق بەرىلگەن تاعى ءبىر ما­سەلە − دەبيتورلىق بەرەشەككە قاتىستى. بيىلعى جەل­­توق­سان ايىنداعى جاعداي بو­يىن­شا بەرەشەك كولەمى 12 995 ملن تەڭ­گەنى قۇراعان. وسىعان وراي اكىم­دىكتەر دەبيتورلىق بە­رەشەك­تى ازايتۋ جۇمىستارىن با­قىلاۋ­دى كۇشەيتۋلەرى كەرەك جا­نە بەرە­شەك­تەردىڭ وسۋىنە جول بەر­مەۋلەرى قاجەت ەكەنىن سالا ءمينيسترى ەسكەرتتى.

كومىر تاپشىلىعىن بولدىرماس ءۇشىن بارلىق ءتيىستى شارالار جۇرگىزىلۋدە. جىلدىق جوسپار بويىنشا ەلىمىزدە كومىر قورلارى 93,2% قامتىلعان. رەسپۋبليكانىڭ بار­لىق ايماقتارىنداعى كوممۋ­نال­دىق-تۇرمىستىق سەكتورلاردا كومىر جەتكىزۋ كەستەسى ۋاقىتىنان بۇرىن ورىندالىپ وتىر.

− بيىل جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدىڭ كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالارى 109,2 ملن توننا كومىر وندىرگەن. ەنەرگيا ءوندىرۋشى كاسىپورىندارعا 56,4 ملن توننا كومىر جونەلتىلدى. كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەرگە جانە حالىققا 12,4 ملن توننا كومىر جونەلتىلدى. 27,7 ملن توننا كومىر ەكسپورتتالدى. 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كومىر ءوندىرۋ كولەمى شامامەن 112 ملن توننا بولادى دەپ كۇتىلۋدە. بيىل جىلىتۋ ماۋ­سىمى باستالعاننان بەرى (1 مامىر-20 جەلتوقسان ارالىعىندا) تەمىرجول كولىگىمەن 46,8 ملن توننا كومىر تاسىمالداندى, − دەدى ج.قا­سىمبەك. ال سوڭعى 4 اپتادا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىندە كوم­مۋ­نالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىك پەن حالىققا ساتىلاتىن كومىردىڭ باعاسى ورتا ەسەپپەن 15-20%-عا تومەندەگەن.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر باقىتجان سا­عىنتاەۆ جالپى بيىلعى جىلىتۋ ماۋسىمى تەحنولوگيالىق اقاۋسىز, قالىپتى ءوتىپ جاتقانىن ايتتى. دەگەنمەن, بۇل ماسەلە بار­لىق اكىمدەردىڭ ءجىتى باقىلاۋىندا بولۋى كەرەكتىگىن دە ەسكەرتتى.

باعانىڭ تومەندەگەنىن حالىق سەزىنۋى ءتيىس

ۇكىمەت ساعاتىندا تالقىلاۋعا تۇسكەن ەكىنشى ماسەلە − تاريفتەر مەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعالارىن تومەن­دەتۋ جونىندەگى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا قاتىستى. ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ق.بوزىمباەۆ كەلتىرگەن اقپاراتقا سايكەس, قازاقستاندا العاش رەت ەلەكتر قۋاتىنىڭ ور­تا­لىقتاندىرىلعان ساۋدا-ساتتىعى وتكىزىلىپ, وندا قۋات باعاسى شەكتى دەڭگەيدەن 9%-عا تومەندەگەن. ونىڭ ىشىندە «استانا-ەنەرگيا» ءتاريفى 19,1%-عا, شىمكەنت قالاسىنىڭ جەو ءتاريفى 0,4%-عا, وسكەمەن سەس ءتاريفى 33,8%-عا, ءشۇلبى سەس ءتاريفى 23,1%-عا, ەكىباستۇزداعى ماەس-1-ءدىڭ ءتا­­ريفى 20,9%-عا تومەندەپ وتىر.

ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى ج.قاسىمبەكتىڭ ايتۋىنشا حالىققا جونەلتىلەتىن كومىردىڭ شامامەن 70%-ى شۇباركول مەن قاراجىرا كەن ورىندارى ەسە­بى­نەن قامتاماسىز ەتىلەدى. وسى­عان بايلانىستى, مينيسترلىك تارا­پىنان تاۋ-كەن ءوندىرۋشى جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كاسىپ­ورىن­دارىنىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىم­داستىعىمەن بىرىگىپ مەموراندۋم جوباسى ازىرلەنىپ, اكىمدىكتەر مەن ترەيدەرلەر اراسىندا شامامەن 90 مەموراندۋمعا قول قويىلدى.

− بيىلعى قاراشادان باستاپ قول قويىلعان مەموراندۋمداردى ىسكە اسىرۋ اياسىندا جىلىتۋ ماۋ­سىمىنىڭ اياعىنا دەيىن شۇ­بار­كول كومىرى ورتا ەسەپپەن 15-20%-عا, قاراجىرا كومىرى 5-10%-عا ارزاندادى, – دەپ حابارلادى مينيستر.

بۇگىندە اقمولا وبلىسىندا شۇباركول كومىرىنىڭ باعاسى 2400 تەڭگەگە نەمەسە 17%-عا تومەندەدى, ال قاراجىرا كومىرىنىڭ باعاسى 800 تەڭگەگە نەمەسە 5%-عا ارزانداعان. ال اقتوبە وبلىسىندا شۇباركول كومىرىنىڭ باعاسى 2500 تەڭگەگە نەمەسە 16%-عا تومەندەدى, ال قاراجىرا كومىرىنىڭ باعاسى 1000 تەڭگەگە نەمەسە 6%-عا تۇسكەن. الماتى وبلىسىندا شۇباركول كومىرىنىڭ باعاسى 3100 تەڭگەگە نەمەسە 21%-عا, ال قاراجىرا كومىرىنىڭ باعاسى 1000 تەڭگەگە نەمەسە 5-6%-عا ارزانداسا, جامبىل وبلىسىندا شۇباركول كومىرىنىڭ باعاسى 2500 تەڭگەگە نەمەسە 17%-عا تومەندەپ وتىر. بۇل تىزىمدە قاراعاندى وبلىسى (1700 تەڭگەگە نەمەسە 16%-عا), قوستاناي وبلىسى (2950 تەڭگەگە نەمەسە 20%-عا), قىزىلوردا وبلىسى (2050 تەڭگەگە نەمەسە 14%-عا), سقو (شۇباركول كومىرى 2250 تەڭگەگە نەمەسە 16%-عا, قاراجىرا كومىرى 800 تەڭگەگە نەمەسە 5%-عا), تۇركىستان وبلىسىندا (3000 تەڭگەگە نەمەسە 14%-عا), استانا قالاسىندا (3000 تەڭگەگە نەمەسە 16%-عا), الماتى قالاسىندا («شۇباركولدىڭ» تەمىر­جول تۇيىعىنداعى كومىر باعاسى 1800 تەڭگەگە نەمەسە 13%-عا, ال قا­راجىرا كومىرى 800 تەڭگەگە نەمەسە 6%-عا), شىمكەنت قالاسىندا (شۇ­باركول كومىرىنىڭ باعاسى 2550 تەڭ­گەگە نەمەسە 18%-عا) ارزاندادى. 

تاريفتەر مەن الەۋمەتتىك ما­ڭىزى بار تاۋارلاردىڭ باعالارىن تومەندەتۋ بويىنشا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى بايانداعان ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ الەۋمەتتىك ماڭى­زى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلا­رى باعالارىنىڭ وزگەرۋى وتكەن اپ­تا­مەن سالىستىرعاندا ەش وزگەرىس­سىز ەكەنىن ايتتى. تەك الەمدىك ۇردىس­تەردىڭ اسەرىنەن قانت نارىعىنداعى باعانىڭ ءوسۋى ءبىزدىڭ ەلگە دە اسەر ەتسە, قىرىققابات قۇنى ءوندىرىستىڭ نەمەسە ساقتاۋ ورىندارىنىڭ بولماۋى سالدارىنان قىمباتقا ءتۇسىپ وتىر.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاۋ بارىسىندا ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ بارلىق قازاقستاندىقتار مەملەكەت باسشىسى تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋ قورىتىندىسىن سەزىنۋى كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءوڭىر اكىمدەرىنە ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, كەلەسى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن پيك قىزمەتتەرىنىڭ تاريفتەرىن تومەندەتۋ بويىنشا جانە اكىمدىكتىڭ قاراۋىنداعى باسقا كوممۋنالدىق قىزمەتتەر بويىنشا ءتيىستى شەشىمدەر قابىلداۋ تاپسىرىلدى. جاڭا جىلدان باس­تاپ بارلىق قىزمەتتەردىڭ جەتكىزۋشىلەرى بەكىتىلگەن تومەن­دە­تىلگەن تاريفتەردى ۇستانۋى كە­رەك­تىگى, سونداي-اق ولاردىڭ قۇرى­لۋى حالىققا بارىنشا ايقىن ءارى تۇ­سىنىكتى بولۋى كەرەكتىگى ەسكە­رتىلدى.

بۇدان وزگە, ب.ساعىنتاەۆ با­زار­لارداعى كوكونىس باعاسىنىڭ نە­گىزسىز شارىقتاپ جاتقانىن سىن­عا الىپ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيس­تر­ل­ىگىنە ماسەلەنى شەشۋدى تاپسىردى.

سۋارمالى جەرلەردىڭ جوسپارى بەكىتىلدى

2028 جىلعا دەيىن سۋارمالى جەرلەردى دامىتۋ جوسپارىن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ تانىستىردى. باعدارلامانىڭ نەگىزگى ماقساتى – 3,5 ملن گا سۋارمالى جەردى سۋارۋ سۋىمەن قامتاماسىز ەتۋ. بۇگىنگى تاڭدا سۋارمالى جەرلەردىڭ اۋدانى 1,4 ملن گا قۇرايدى. جوسپاردى ىسكە اسىرۋ اينالىمنان شىققان, الايدا قاجەتتى 600 مىڭ گا سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرىپ, جاڭا 1,5 ملن گا سۋارمالى جەرلەردى ىسكە قوسۋدى كوزدەيدى. بۇل تۇستا جالپى ءونىم 3,7 ترلن تەڭگەنى قۇراماق.

− 2028 جىلعا قاراي قالپىنا كەلتىرىلەتىن جانە جاڭادان پاي­دالانۋعا ەنگىزىلەتىن سۋارمالى جەرلەردە باعدارلامانى ىسكە اسى­رۋدان كۇتىلەتىن ناتيجەلەر – 3 727 ملرد تەڭگەگە دەيىن سۋارمالى جەرلەردىڭ جالپى ءتۇسىمىنىڭ ءوسىمىن 1 جۇمىسكەرگە شاققاندا 5,8 ملن تەڭگەگە دەيىن ءونىمدى ءوندىرۋ ءوسىمى, – دەدى ا.ەۆنيەۆ.

قازاقستانداعى ازيا دامۋ بانكىنىڭ تۇراقتى وكىلدىگىنىڭ دي­رەكتورى د.كاپانەللي جۋىر­دا اۋىل شارۋاشىلىعى مينيس­تر­­لىگىمەن 2019-2021 جىلدار ارالىعىندا اگروسەكتورعا 2 ملرد دوللارعا دەيىن ينۆەستيتسيا سا­لۋ جونىندەگى ءوزارا ءىس-قيمىل تۋرالى ءىرى مەموراندۋم بويىنشا جۇمىس اياقتالاتىنىن حابارلادى. بۇل مەموراندۋمنىڭ نەگىزى سۋلاندىرۋ قۇرىلىمدارىن جاڭعىرتۋدى قولداۋعا باعىتتالعان. ماسەلەنى قاراۋ بارىسىندا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ءو.شوكەەۆ سۋارمالى جەرلەردى دامىتۋ باعدارلاماسى اسا ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سەبەبى بۇگىنگى تاڭدا سۋارمالى جەرلەر ەگىستىك القابىنىڭ 7%-ىن قۇرايدى. بۇعان قاراماستان, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ جالپى ءونىمىنىڭ 40%-ى وسى سۋارمالى جەرلەردە شىعارىلادى.

ءوز كەزەگىندە پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ جوسپار جو­باسى بارلىق مۇددەلى مينيستر­لىك­تەرمەن, وڭىرلەرمەن كەلىسىل­گەنىن اتاپ ءوتتى. اۋىل شارۋا­شى­لىعى مينيسترلىگىنە مۇددەلى مەم­لە­كەتتىك ورگاندارمەن جانە وڭىر­لەردىڭ اكىمدەرىمەن بىرلەسىپ, جوس­پار شارالارىن ساپالى ءارى ۋا­ق­تىلى ىسكە اسىرۋ تاپسىرىلدى.

ەركەجان ايتقازى,

«ەگەمەن قازاقستان»