عاسىرلار ءتىل قاتتى
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بۇل رۋحاني-زياتكەرلىك جولداۋى تەك قازاقستاندىقتاردىڭ جۇرەكتەرىن تەبىرەنتىپ قانا قويماي, ەلىمىزدەن تىسقارى جەرلەردە دە قىزۋ قولداۋ تاپتى. مۇنىڭ سىرتىندا ەۋرازيا وركەنيەتى تاريحىنىڭ ءتۇرلى سەبەپتەرمەن ادىلەتسىزدىك سالدارىنان ۇمىت قالعان بەتتەرى جونىندەگى عاسىرلاردان كەلە جاتقان كۇيىنىشتىڭ زارى بايقالىپ تۇرادى. ونسىز جەر-انانىڭ انتروپومادەني تاريحىنىڭ كارتيناسى تولىق بولا قويمايدى, ءتىپتى كەي تۇستا بۇرمالانىپ, شاتاستىرىلعان بولىپ شىعار ەدى.
وسى ولقىلىقتى حح عاسىردا قازاق زيالىلارى قالاي سەزىنگەنىن ايعاقتايتىن ءۇش دايەكسوزدى كەلتىرە كەتەيىن.
1919 جىلى الاشتىڭ وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى ءسوز زەرگەرلەرىنىڭ ءبىرى سماعۇل سادۋاقاسوۆ «ترۋدوۆايا سيبير» جۋرنالىندا جاريالانعان «نۋجدا اۋلا. وچەركي كازاحسكوي جيزني» دەگەن ماقالاسىندا بىلاي دەپ جازدى: «مىنە, دالا – قازاقتىڭ وتانى, مۇندا ونىڭ كوپ عاسىرلىق, ەشكىم زەرتتەي قويماعان تاريحى جاسالعان, بۇل جەردە كوپشىلىك پايدالانعان مول مۇرا جيناقتالعان, بىراق ونى دا ەشكىم زەرتتەمەگەن... مىنە, جىلماقاي كوپەستەر مەن سۇعاناق ساۋداگەرلەر جانە جالپى, قازاققا ءتاۋىر نارسە جاساۋعا نيەتتەنە قويماعان «وقىمىستىلار» ءۇشىن «التىن استاۋ» بولىپ كەلە جاتقان اۋىل وسى».
حح عاسىردىڭ ورتاسىندا ءانۋار ءالىمجانوۆ ءوز پوۆەستەرىندەگى كەيىپكەرلەرىنىڭ اۋزىنا ءسوز سالۋ ارقىلى مىناداي وي-تولعامعا بەرىلدى: ء«بىزدىڭ دالامىزدى ەجەلدەن قونىستانىپ كەلە جاتقان حالىقتار قۇرىلىس سالۋدىڭ جوعارى مادەنيەتىنە قول جەتكىزگەن ەدى. ولار كەرەمەت كانالدار قازىپ, قالالار, قامالدار, سارايلار تۇرعىزدى. ءبىزدىڭ جەرىمىزدە ۇلى قالالار بولدى... قازاق دالاسى دا كونە, بىراق ول ءالى وقىلماعان كىتاپ ىسپەتتى. نەگە وسى كەزگە دەيىن وتىراردى قازۋعا ەشكىمنىڭ باتىلى بارمادى؟.. ءوشىپ قالعان زەردەمىزدەگى ول تۋرالى تۇسىنىكتى وياتساق, نە بولار ەدى؟.. وتىرار – تۋعان دالامىزدىڭ كوپعاسىرلىق قۇپياسى».
سول جىلدارى ءساتىمجان سانباەۆ تا «كوگدا جاجدۋت ميفا» دەپ اتالاتىن كىتابىندا جاس عالىمنىڭ بەينەسىن سومدادى. «مەنىڭ ارمانىم: ساقتالىپ قالعان كوركەم ەسكەرتكىشتەر ارقىلى بابالارىمىزدىڭ قالاي ءومىر سۇرگەنىنە كوز جەتكىزۋگە تالپىنۋ. جۇرتتىڭ ءبارى شاپقىنشىلىق پەن سوعىستار تۋرالى جازىلىپ جانە ايتىلىپ جاتقانىن عانا بىلەدى, ال مەن دالالىقتار ءومىرىنىڭ رۋحاني جاعىنا ۇڭىلگىم كەلەدى. مەملەكەتتەر سوعىستاردىڭ ناتيجەسىندە قۇرىلعان شىعار, بىراق ءومىردىڭ بيىك تۇعىرى, ءسىرا, ونەر بولسا كەرەك», دەپ وي تولعايدى بۇل كەيىپكەر.
سول كەزەڭدە بۇل ساۋال جاۋاپسىز قالعان ەدى. «دۇنيەنىڭ جارالۋى» تۋرالى مەنشىكتى تەوريالاردىڭ ىڭعايىنا قاراي جۇرتتى تاريحي زەردەسىنەن جاپپاي ايىرۋدى كوزدەگەن توتاليتاريزم جاعدايىندا مۇنىڭ ءوزى تاڭعالارلىق نارسە ەمەس-ءتى.
اتاپ وتپەۋگە بولمايتىن تاعى ءبىر ماڭىزدى دالەل بار. قازاق دالاسى ۇلى تۇركى الەمىنىڭ اتاجۇرتى دەگەن ءسوز تۇراقتى تەڭەۋ نەمەسە كەزەكتى ءبىر قولپاش ەمەس. بۇل ءسوز تىركەسىندە وركەندەپ كەلە جاتقان تاۋەلسىز قازاقستانعا الىس-جاقىن تۋىس حالىقتاردىڭ, سونداي-اق تۋىستاس ەمەس, بىراق شىعىس پەن باتىستىڭ قۇرمەتپەن قارايتىن ءارى تىلەكتەس ەلدەرىنىڭ ۇلكەن ءۇمىتى كورىنىس تاپقان. نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭا مادەني-يدەولوگيالىق پايىمداۋلارى وسى ۇمىتتەردىڭ اقتالۋىنا ىقپال ەتەتىنىنە ەشقانداي كۇمان جوق.
قازاقتىڭ ۇلتتىق فيلوسوفياسىندا بەلسەندى ازاماتتىق ۇستانىم, ادامعا بەرىلگەن دارىندى جاراتۋشىنىڭ ۇيعارىمى دەپ ءتۇسىنۋ, ءومىر بويعى شىعارماشىلىق ىزدەنىس, وزىڭمەن دە, عالاممەن دە ۇيلەسىمدىلىككە قول جەتكىزۋ يمپەراتيۆتەرى ءاردايىم كۇشتى بولدى.
بۇل قاعيدالار دانىشپان ابايدىڭ ولەڭىندە قىسقا دا نۇسقا وسيەت رەتىندە ورنەگىن تاپقان:
«اسەمپاز بولما ارنەگە,
ونەرپاز بولساڭ ارقالان.
سەن دە ءبىر كىرپىش دۇنيەگە,
كەتىگىن تاپ تا, بار قالان!»
نۇرسۇلتان نازارباەۆ – وسى رۋحاني وسيەتتى ورىنداعان جانە ونى جالعاستىرىپ كەلە جاتقان جاسامپاز تۇلعا.
تاريحتى تانىپ-بىلۋگە شاقىرۋ
حالىقتىڭ وتكەن ءومىرى دەگەنىمىز – ءاربىر جاڭا ۇرپاق ءۇڭىلىپ, ودان رۋحاني كۇش پەن عاسىرلاردىڭ اقىل-ويىن قالقىپ الىپ وتىراتىن اينابۇلاق.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ جونىندەگى تۇجىرىمداماسى تەك الەۋمەتتىك باعدارىمەن عانا ەمەس, الەۋمەتتانۋ تۇرعىسىنان مۇقيات ويلاستىرىلعاندىعىمەن دە قۇندى.
ماقالا ماتىنىنەن ۇلى دالانىڭ الەمدىك مادەنيەتتەگى ورنى مەن ءرولىن كونتەنتتىك, سالىستىرمالى-تاريحي جانە فاكتورلىق تۇرعىدان تالداۋ تاسىلدەرى قولدانىلعانىن بايقاۋعا بولادى. مۇنىڭ ءوزى ونىڭ نەگىزگى بەلگىلەرىن ءبولىپ قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەنىڭ كۇردەلى جانە ولشەمى كوپ ۇعىمداردى قارابايىرلاندىرۋعا اۋەستىگىم جوق. دەگەنمەن, الدىن الا, شارتتى تۇردە جانە جۇمىس تارتىبىنە سايكەس, « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرىن» بىرقاتار وزگە اسپەكتىلەر مەن تەرميندەر ارقىلى قاراستىرۋعا تىرىسىپ كورەيىن.
سونىمەن, بابالار مۇراسى بىزگە نەسىمەن قىمبات؟ ولاردىڭ وزدەرىنە جانە الەمگە قاتىستى كوزقاراستارىنا بايلانىستى قاي تۇرعىدان ەلىكتەۋگە ءتيىسپىز؟
بۇل – دالالىقتاردىڭ ويلاۋ جۇيەسىنىڭ ەكونوميزمى («اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى»), ەتاتيزمى («التىن ادام»), تەحنولوگيزمى (« ۇلى دالا مەتاللۋرگياسى»), ەستەتيزمى («اڭ ءستيلى»), ويكۋمەنيزمى («تۇركى الەمىنىڭ بەسىگى»), ەرگونوميزمى (« ۇلى جىبەك جولى»), ەكولوگيزمى («قازاقستان – الما مەن قىزعالداقتىڭ وتانى»).
ۇلى دالانىڭ جاھاندىق-تاريحي كوورديناتتار جۇيەسىندەگى ورنى مەن ءرولى تۋرالى تاعى ءبىر وي ايتسام, ەشكىم قاتال كىنا ارتا قويماس. ادامزات تاريحى ءبىزدى اقيقات گەوگرافيانى تاڭدامايدى جانە عالامشاردىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندە سولاي بولىپ قالا بەرەدى دەپ ۇيرەتەدى. وسى تۇرعىدان العاندا, بابالارىمىزدىڭ تاريحي وي-تانىمى وتكەن زامانداعى وزگە دامىعان وركەنيەتتەردىڭ دۇنيەتانىمىمەن ۇيلەسىمدى بولىپ كەلەدى.
انتيكالىق ادەبيەتتەگى الەمدى تانۋ ءتاسىلىن ەسكە تۇسىرەيىك. ونداعى قۇدايلار – سول ادامداردىڭ وزدەرى, بىراق ولاردىڭ ابسوليۋتتەنگەن بەينەسى. سول ۇيرەنشىكتى الەم, بىراق سونىڭ قانداي دا ءبىر ءابسوليۋتتى عارىش تۇرىندەگى كورىنىسى. ءبىزدىڭ بابالارىمىز دا شامامەن وسىلايشا وي تولعاپ, ءوز ميفولوگياسى ارقىلى سانالى جانە ساناسىز تابيعاتتىڭ ءتيىستى سالالارىن بايىتتى. ۇلى دالا حالىقتارى دۇنيەتانىمنىڭ وسىنداي قاعيداتى ارقىلى قورشاعان ورتامەن تولىق ۇيلەسىمدە ءومىر ءسۇرىپ, وزدەرىن تابيعاتتىڭ بولىنبەس بولشەگى رەتىندە سەزىندى.
ورتاعاسىرلىق شىعىس ويشىلدارىنىڭ كوزقاراسى دا شامامەن وسىنداي ەدى. بۇلار انتيكالىق داستۇرلەردىڭ «تىكەلەي مۇراگەرلەرى» عانا بولىپ قالعان جوق. ولاردىڭ ىلىمدەرى ۋاقىتتان وزىپ, كەيىنگى عاسىرلاردا جاڭا زاماننىڭ اسا كورنەكتى ويشىلدارىنىڭ كوزقاراستارىمەن ۇيلەسىم تاپتى. ماسەلەن, ءبىز ءابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ فيلوسوفيالىق تانىم-تۇسىنىكتەرى مەن نەمىستىڭ كلاسسيكالىق فيلوسوفياسىنىڭ قاعيدالارى اراسىنداعى تاڭعالارلىق مازمۇندىق ۇيلەسىمدىلىكتى اڭعارامىز.
مۇنداي وركەنيەتتىلىك ۇندەستىگى ۇلى دالا قىرلارىنىڭ تۋىنداۋى, قالىپتاسۋى جانە جەتىلۋى عالامدىق تاريحي ۇدەرىستەردەن تىس بولماعانىن بارىنشا ايقىن دالەلدەيدى. ولار ءوز زامانىنىڭ الەمدىك ترەندتەرىنىڭ قالىڭ ورتاسىندا ومىرگە كەلگەن.
پرەزيدەنت ماقالاسىنىڭ شىنايىلىعى ونىڭ «اكادەميالىق» ەمپيرەيالارعا سۇيەنبەي-اق ءوز وي-تولعامدارىن عىلىمي دالەلدەنگەن, دەمەك بارىنشا تەكسەرۋگە بولاتىن دەرەكتەرگە, وقيعالارعا, زاڭدىلىقتارعا نەگىزدەيتىنىنەن دە كورىنەدى. وسى ناقتى, قاراپايىم, ماڭگىلىك جانە «زاتتاردان» قۇرالعان الەمدى تەك كىتاپتار مەن فيلمدەر ارقىلى زەردەلەپ قانا قويماي, ونى كوزبەن كورىپ, قۇلاقپەن ەستۋگە, قولمەن ۇستاپ بايقاۋعا, ءتىپتى ءيىسى مەن ءدامىن سەزىنۋگە دە بولادى.
...مەنىڭ زامانداستارىم – وتكەن عاسىردىڭ ورتا شەنىندە دۇنيەگە كەلىپ, ءوسىپ-جەتىلگەندەر. بالا كۇنىمىزدە اتتى ەرتتەپ ءمىنىپ, ءبىر كەزدە جۇك ارتقان كەرۋەندەر سابىلعان, كەيىن اۆتوموبيلدەر مەن پويىزدار جۇيتكىگەن كۇرە جول بويىمەن جورتقان شاعىمىز ەسكە تۇسەدى. ايەلدەردىڭ بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا جينالىپ الىپ, كيىز بەن ماتاعا ۇلتتىق ويۋ-ورنەكتەردى سالىپ, ولاردىڭ ءمان-ماعىناسىن قىزدارىنا ءتۇسىندىرىپ جاتاتىن ساتتەرى ءدال قازىرگىدەي كوز الدىمدا. بالالار جاعى قورعاسىنعا اۋەس بولاتىن, ونى وتقا بالقىتىپ, اسقان ەپتىلىكپەن ساقانىڭ ويىعىنا قۇياتىن ەدى. جابايى قىزعالداقتار گۇلدەيتىن قىسقا ءساتتى تاماشالاۋ قانداي عاجاپ ەدى. سول ءۇشىن بالالار توپ-توبىمەن ۆەلوسيپەدتەرىنە ءمىنىپ, ۇيلەرىنەن الدەنەشە شاقىرىمعا ۇزاپ كەتەتىن. جول جەڭىل ەمەس-ءتى. الايدا ەڭ جاقىن ادامىڭا سىيلايتىن بىرنەشە شوق گۇلدى جيناپ الۋ ءۇشىن اقساقالداردىڭ ۇرەيلى تىيىم ءسوزىن («كوكتى جۇلما, كوكتەي سولاسىڭ») بۇزۋعا دەگەن نيەتىڭنەن باس تارتۋ ودان دا قيىن ەدى.
ءوزىمنىڭ بالالىق شاعىما جاساعان وسى ءبىر از عانا شەگىنىسكە مەن ءبىر-اق ماقساتپەن: ەلباسىمىزدىڭ مادەني باستاماسى جان-جۇرەگىمىزدى تەبىرەنتكەنىن ءارى كوپتەگەن وڭ اسەر مەن سەزىمگە بولەگەنىن جەتكىزۋ ءۇشىن بارىپ وتىرمىن.
مەن بۇدان ەتنوستىق, تىلدىك, مادەني, ءدىني, ناسىلدىك شىعۋ تەگىنە قاراماستان, بارلىق ادامدى بىرلەسكەن شىعارماشىلىق ىزدەنىسكە شاقىراتىن قۋاتتى شوعىرلاندىرۋشى كۇش-جىگەردى كورگەندەي بولامىن.
پرەزيدەنت تاڭداعان مورالدىق-ەتيكالىق ۇندەستىك تە ءوزارا سىندارلى ءىس-ارەكەتكە جەتەلەيدى. ماقالادا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ ءوزى جازعانىنداي, وزگە حالىقتاردى تومەندەتۋ ارقىلى وزىنىكىن دارىپتەۋدىڭ تيتتەي دە نىشانى جوق. كەرىسىنشە, ول ۇلى دالاعا امبەباپ گۋمانيتارلىق كوزقاراسپەن قاراۋعا شاقىرادى. سوعان سايكەس, ءبىلىمنىڭ شىنايىلىعى ونىڭ قايدان جانە كىمنەن الىنعانىنا بايلانىستى ەمەس. ءبىلىم ورتاق مەنشىك سانالادى جانە ونى جەكە ادامعا نەمەسە ءبىر توپقا تەلۋگە بولمايدى. اقيقاتقا دەگەن ۇمتىلىس باسقا دالەلدەردىڭ بارىنەن بيىك تۇرۋى جانە بارلىق عىلىمي جەتىستىكتەر كوپشىلىكتىڭ سىني تالقىسىندا باعالانۋى كەرەك. عىلىمنىڭ جاسامپازدىق سيپاتى بولۋعا ءتيىس.
ازاماتتاردىڭ ءوز تاريحىنا لايىقتى بولۋىنا, ونى جاقسى ءبىلىپ, شەشۋشى كەزەڭدەرىن وزگەلەرگە دە ساۋاتتى جەتكىزە الۋىنا, اتا-بابالارىنىڭ ەرلىك ءداستۇرىن جالعاستىرىپ, دامۋدىڭ ءاربىر جاڭا كەزەڭىندە ولاردىڭ ۇزدىك جەتىستىكتەرىنە ەلىكتەۋلەرىنە ىقپال ەتۋ – ءاربىر اتا-انانىڭ, ءاربىر مۇعالىمنىڭ جانە ءاربىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستى مىندەتتەرى وسىلار ەمەس پە؟
ادامدارعا تۇسىنىكتى تىلدە
كەز كەلگەن تەوريا ادىستەمەگە نەگىزدەلىپ, ءىس جۇزىندە قولدانىلسا عانا ومىرشەڭ بولماق.
ماقالانىڭ كىرىسپەسى مەن «ۇلت تاريحىنداعى كەڭىستىك پەن ۋاقىت» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى بولىمىندە ەلباسى ءوز باعدارلاماسىنىڭ وزەكتى پروبلەمالارىن تۇجىرىمداپ, نەگىزگى باعىتتارىن ايقىنداپ, «نە ىستەۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرسە, «تاريحي سانانى جاڭعىرتۋ» اتتى ەكىنشى بولىمدە «مۇنى قالاي ىستەۋ كەرەك؟» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرەدى.
مەن جوعارىدا ەلباسىنىڭ بۇل ەڭبەگىنىڭ ايتارلىقتاي الەۋمەتتىك باعىت-باعدار ۇستانعانىن اتاپ ءوتتىم. ەگەر «ارحيۆ-2025», « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى», «تۇركى الەمىنىڭ گەنەزيسى», « ۇلى دالانىڭ ەجەلگى ونەر جانە تەحنولوگيالار مۋزەيى», «دالا فولكلورى مەن مۋزىكاسىنىڭ مىڭ جىلى», «تاريحتىڭ كينو ونەرى مەن تەلەۆيزياداعى كورىنىسى» جوبالارى – اۆانگاردتىق مادەني-گۋمانيتارلىق, ياعني ءتۇرلى الەۋ- مەتتىك سالالار مەن باعىتتاردى: ءبىلىمنىڭ الەۋمەتتانۋىن, عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋدى; ونەردى; مادەنيەتتى; بوس ۋاقىتتى; جاسقا بايلانىستى توپتاردى; بۇقارالىق كوممۋنيكاتسيانى; قوعامدىق پىكىردى جانە تاعى باسقالاردى ەگجەي-تەگجەيلى عىلىمي-زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە نەگىزدەلگەن مەدياكلاستەردى قۇرۋعا ناقتى تاپسىرىس دەسەم, قاتەلەسە قويماسپىن.
وسىدان نەبارى 30 جىلداي بۇرىن تاريح ساباعىندا وقۋشى نەمەسە ستۋدەنت وقۋلىق بويىنشا ەمەس, ء«بىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى ميلليونداعان جىل» نەمەسە ء«ۇش ءجۇز سپارتاندىق» سياقتى كوركەم فيلمدەر بويىنشا جاۋاپ بەرىپ تۇرسا, كۇلكىگە قالار ەدى.
قازىر جاعداي تۇبەگەيلى وزگەردى جانە ونىمەن ساناسپاۋعا بولمايدى. ءبىر كەزدەرى بۇقارالىق مادەنيەتكە شەكەسىنەن قاراپ كەلگەن اكادەميالىق جانە ۋنيۆەرسيتەتتىك عىلىم ەندى كوزقاراسىن وزگەرتىپ, ونى كۇماندى جولبيكەدەن سەنىمدى وداقتاسقا اينالدىرۋعا ۇمتىلۋدا. بۇقارالىق مادەنيەتتىڭ ءوزى بارعان سايىن جاڭا اۋماقتاردى جەدەل قارقىنمەن جاۋلاپ, ەڭ جابىق ءارى كونسەرۆاتيۆتىك سالالارعا ەنۋدە.
حح عاسىر گۋمانيتاريلەرىنىڭ عىلىمنىڭ, ونەر مەن تەحنولوگيالاردىڭ الداعى سينتەزى تۋرالى سول كەزدەگى ب ۇلىڭعىر بولجالدى ويلارى باياعىدا شىندىققا اينالدى. سول بولاشاق قازىردىڭ وزىندە كەلىپ جەتتى.
وسى جالپىالەمدىك ۇردىستەردىڭ اعىمىنا ىلەسىپ جۇرە بەرمەي, ونى مەڭگەرە ءبىلىپ, وزىڭە پايداسىن تيگىزىپ, العا باسقان ءجون. اتا-بابانىڭ كوپ عاسىرلىق مۇراسىن تسيفرلى وركەنيەت جاعدايىندا تۇسىنىكتى ءارى سۇرانىسقا ساي ەتىپ, وزەكتەندىرۋ تۋرالى ەلباسى باستاماسى, مىنە, وسىعان ۇندەيتىنىن كورەمىز.
جاڭارعان, تىڭ ءارى تاپتاۋرىندىلىققا تۇسالماعان ءتىل, ۇلى دالانىڭ جانرلىق-ستيلدىك, ءتىپتى, تەكتىك-تۇرلىك دياپازونداعى گۋمانيتارلىق ديسكۋرسىنىڭ كەڭەيۋى جونىندەگى ويلار – نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جاڭاشىل ەرلىگىنىڭ تاعى ءبىر جارقىن قىرى. بۇگىندە ءبىز وسى ۇدەرىستىڭ باستالعانىن عانا بايقاپ وتىرمىز, ال ەگەر ول جۇزەگە اسسا, سونىڭ ناتيجەسىندە قازاقستان حالقى جاھاندىق مادەنيەت دامۋىندا كوپتەگەن جاڭا سالالار ويلاپ تاباتىنىنا جانە ساپالى جاڭا وركەنيەت باسپالداعىنا كوتەرىلەتىنىنە ەشقانداي كۇمان جوق.
ءاربىر اۋقىمدى جانە ورتاق ماڭىزى بار ءىستىڭ ءوزىنىڭ باستى قوزعاۋشى كۇشى بولادى. ەلباسىنىڭ وسى باستاماسىن ىسكە اسىرۋ بارىسىندا «جۇمىسقا جەگىلەتىن نەگىزگى جىلقى», «ويلاۋ ورتالىعى» جانە «اقپارات بانكى» ءرولى شىن مانىندە تۇركى تىلدەرىندە سويلەيتىن حالىقتاردىڭ تىلدەرىن, تاريحىن, ادەبيەتىن, فولكلورىن, مادەنيەتىن زەرتتەيتىن گۋمانيتارلىق پاندەر كەشەنى – تۇركولوگياعا بەرىلۋگە ءتيىس دەپ ويلايمىن.
عىلىمنىڭ وسى سالاسىنىڭ جاي-كۇيى تۋرالى اڭگىمە بولعاندا, سوڭعى ونجىلدىقتا جوعارى بىلىكتى كادرلاردىڭ تاپشىلىعىنا, ءتۇرلى ەلدەر تۇركولوگتارى كۇش-جىگەرىنىڭ بىتىراڭقىلىعىنا, ولاردىڭ ءىرى جانە بەدەلدى تالقىلاۋ الاڭدارىنىڭ جوقتىعىنا جانە تاعى باسقا جايتتارعا بايلانىستى تۇركولوگيا داعدارىس كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتىر دەگەن زار-مۇڭدى ءجيى ەستۋگە تۋرا كەلەدى.
وسى جانە باسقا دا كوپتەگەن سۇراققا «تۇركى وركەنيەتى: ءتۇپ-تامىرىنان قازىرگى زامانعا دەيىن» اتتى جوبادا جاۋاپ بەرىلگەن. سوندىقتان كاسىبي ورلەۋگە, تۇركولوگيا عىلىمىنىڭ بىرىگۋىنە جانە ونىڭ بۇرىنعى بەدەلى قالپىنا كەلەدى دەپ كوپ ءۇمىت كۇتۋگە مۇمكىندىك تۋعانىنا وراي تۇركولوگتاردى قۇتتىقتاۋعا بولادى.
كوپتەگەن عاسىر بۇرىن تۇركى الەمى جانە جالپى كوشپەندىلەر وركەنيەتى ادامزاتتى جاڭعىرتقان زور سەرپىلىس اكەلدى. بۇگىندە بۇكىل الەمگە حالقىمىزدىڭ مادەني وركەنيەتىنىڭ مول مۇراسىن پاش ەتىپ, اتا-بابالارىمىزدىڭ تاريحي جاسامپازدىعىن لايىقتى جالعاستىراتىن كەز كەلدى. ەلباسىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىنىڭ باستى يدەياسى وسىندا دەپ بىلەمىن جانە بۇل تۋىندى بارشامىزعا ارنالعان.
ماحمۇت قاسىمبەكوۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى كەڭسەسىنىڭ باستىعى