پرەزيدەنتتىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنا وراي قازاق سپورت جانە تۋريزم اكادەمياسىندا جۋرناليستەرمەن كەزدەسكەن اكادەميا پرەزيدەنتى, پروفەسسور قايرات زاكيريانوۆ ءوزىنىڭ وي-پىكىرلەرىمەن ءبولىستى.
«قر پرەزيدەنتىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» ماقالاسىنىڭ جازىلۋى تاريحي قاجەتتىلىكتەن تۋعان ءارى ءدال ۋاقىتىندا جاريالاندى. بۇلاي دەۋىمىزگە نەگىز دە جوق ەمەس, ياعني ەلىمىز تاۋەلسىزدىكتى ەندى العان جىلدارى ۇلى دالانى مەكەن ەتكەن ەجەلگى ادامدار تالاي ۇلى تەحنولوگيالىق جاڭالىقتاردى ويلاپ تاۋىپ, مادەني جەتىستىكتەردى باتىس پەن شىعىسقا, كۇنگەي مەن تەرىسكەيگە تاراتقانى تۋرالى ايتۋ ەرتەرەك بولاتىن. بۇعان قوسا پرەزيدەنتىمىز ايتقانداي «ەۋروپاتسەنتريستىك كوزقاراس ساقتار مەن عۇندار جانە باسقا دا بۇگىنگى تۇركى حالىقتارىنىڭ ارعى بابالارى سانالاتىن ەتنوستىق توپتار ءبىزدىڭ ۇلتىمىزدىڭ تاريحي ەتنوگەنەزىنىڭ اجىراماس بولشەگى بولعانى تۋرالى بۇلتارتپاس فاكتىلەردى كورۋگە مۇمكىندىك بەرگەن جوق». بۇل ماقالا ارقىلى قازاقستان الەم جۇرتشىلىعىنا ءوزىنىڭ ۇلى دالا حالقى ەكەنىن پاش ەتتى.
ءبىز ءوزىمىزدىڭ الەمدىك وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسىمىزدى تاريحي تۇرعىدان زەردەلەگەندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كورسەتكەندەي, ء«بىز باسقا حالىقتاردىڭ ءرولىن تومەندەتىپ, ءوزىمىزدىڭ ۇلىلىعىمىزدى كورسەتەيىن دەپ وتىرعانىمىز جوق», ء«بىز ناقتى عىلىمي دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, جاھاندىق تاريحتاعى ءوز ءرولىمىزدى بايىپپەن ءارى دۇرىس پايىمداۋ» ماقساتىن كوزدەپ وتىرمىز.
ۇلى دالانى مەكەن ەتكەن قازىرگى قازاقتاردىڭ اتا-بابالارىنىڭ جاھاندىق وركەنيەتكە قوسقان ۇلەسى تۋرالى ەلىمىزدەگى تاريحي جادىگەرلەر كونەدەن سىر شەرتىپ جاتىر.
ەلىمىزدىڭ سولتۇستىك وڭىرىندەگى ەنەوليت داۋىرىنە تيەسىلى «بوتاي» قونىسىندا گارۆارد, كەمبريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى جۇرگىزگەن قازبا جۇمىستارى جىلقىنىڭ تۇڭعىش رەت قازىرگى قازاقستان اۋماعىندا قولعا ۇيرەتىلگەنىن دالەلدەدى. امەريكالىق عالىم دجون دايموند «جىلقىنى قولعا ۇيرەتە بىلگەن حالىقتار, بۇل ونەردى يگەرمەگەن باسقا حالىقتاردىڭ الدىندا ءوز داۋىرىندە ادام ايتقىسىز جاۋىنگەرلىك ۇستەمدىككە يە بولدى»» دەپ جازسا, ال عالىم لەۆ گۋميلەۆ «الەمدىك تاريح كوشپەندىلەردىڭ ستراتەگيالىق اتتى جاساقتارىنىڭ ءدۇبىرىنىڭ اۋەنىمەن قۇرىلىپ جاتتى» دەپ وي تۇيەدى.
شىنىندا دا, قولىنا تەمىر قىلىش ۇستاعان اتتىلى كوشپەندى الەمنىڭ قوجاسى اتاندى, پرەزيدەنتشە ايتساق «بەس قارۋىن اسىنعان سالت اتتى سارباز ايبارلى كوشپەندىلەر يمپەريالارى تاريح ساحناسىنا شىققان ءداۋىردىڭ سيمۆولىنا اينالدى», دەپ اتاپ ءوتتى. قايرات زاكيريانوۆ.
ەلباسى ماقالاسىنىڭ ءار تاراۋىنا جەكەلەي توقتالعان اكادەميا پرەزيدەنتى ەلىمىزدىڭ مەتاللۋرگيا پايدا بولعان العاشقى ورتالىقتاردىڭ ءبىرى ەكەنى دە راس, بۇل تۋرالى قازبا جۇمىستارى بارىسىندا تابىلعان مەتالل قورىتاتىن پەشتەر مەن قولدان جاسالعان اشەكەي بۇيىمدارى, ەجەلگى ءداۋىردىڭ تۇرمىستىق زاتتارى مەن قارۋ-جاراقتارى كۋا بولاتىندىعىنا توقتالىپ, بۇل تاريحي فەنومەن تۋرالى XIX عاسىرداعى امەريكالىق عالىم گەنري مورگان «جابايى ادامدار مەتالداردى تاۋىپ, ولاردى قۇيۋدى, بەلگىلى ءبىر پىشىنگە كەلتىرۋدى ۇيرەندى» دەي كەلىپ, تەمىردى ءوندىرۋدىڭ بىرىنشىلىگىن ەۆروپا ەۋرازيالىق دالانىڭ كوشپەندىلەرى دەپ اتاعان جابايىلارعا تيەسىلى دەپ تۇجىرىم جاساعاندىعىن اتاپ ءوتتى.
«قازاقستان تاريحى دا جەكە جۇرناقتارىمەن ەمەس, تۇتاستاي قالپىندا قازىرگى زاماناۋي عىلىم تۇرعىسىنان قاراعاندا تۇسىنىكتى بولۋعا ءتيىس» - دەپ پرەزيدەنت ماقالاسىندا كورسەتكەندەي, ءبىز دە ۇلى دالا وركەنيەتىن قالىپتاستىرعان اتا-بابالارىمىزدىڭ تاريحىن كەڭ اۋقىمدا زەردەلەگەندە عانا ءوزىمىزدىڭ جاھاندىق وركەنيەتتەگى ورنىمىزدى تاني الاتىن بولامىز. ەڭ باستىسى, بويىمىزداعى گەنەتيكالىق كودىمىزدى جاڭعىرتىپ, ءار قازاق ءوزىنىڭ ۇلى دالانىڭ يەسى ەكەنىن جادىندا ۇستاعانى ءجون.
سوندا عانا پرەزيدەنت ايتقان «وتكەنىن ماقتان تۇتىپ, بۇگىنىن ناقتى باعالاي ءبىلۋ جانە بولاشاققا وڭ كوزقاراس تانىتۋ - ەلىمىزدىڭ تابىستى بولۋىنىڭ كەپىلى» بولماق, دەدى ءوزى سوزىندە اكادەميا باسشىسى.
ەلۆيرا سەرىكقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى