كومەك پەن ەڭبەك جاڭا قونىستى قۇتتى ەتەدى

قاڭتارباەۆتار قينالعان جوق

– قوستانايعا قونىس اۋدار­عانىمىزعا ەش وكىنبەيمىز, قۇتتى قونىسىمىز بولار دەپ وتىرمىز, – دەدى كامشات قاڭتارباەۆا. اعاشتى, جايىلىمى دا بار, گازبەن قامتاماسىز ەتىل­گەن اۋدان ەرلان مەن كام­شاتقا ۇنايدى دا, ولار ەش وي­لانباستان جاڭا­وزەن­دەگى ءۇيى مەن كولىگىن ساتىپ, سي­لانتەۆ­تەن ەسكى بولسا دا 3 ميلليون تەڭگەگە شاعىن 4 بولمە­لى ءۇي ساتىپ الدى. بەس با­لا­سىنىڭ الدى جۇمىس ىستەيدى, كەيىنگىلەرى مەكتەپتە وقىپ جاتىر, كامشاتتىڭ ءوزى كىشكەنتايىمەن ۇيدە وتىر. جاڭا­وزەندە ءتورت ت ۇلىكتىڭ جاع­دا­يىن جاقسى بىلەتىن ەرلان مۇندا دا مال ءوسىرۋدى ماقسات تۇت­قان بولاتىن. قازىر نەسيەگە مال الىپ, شارۋاسىن ىڭعايلاستىرا باستادى. 

– تۋعان جەرىمىز عوي, جاڭا­وزەن­­دى جاماندامايمىز. ول جاقتا دا ءبىز ەڭبەكتەن قاشقان جان ەمەس­پىز. مال ۇستادىق, بىراق مۇندا­عى­داي ءشوپ قايدا؟ ال كوشىپ كەلگەن جەرىمىزدە مالدىڭ جەم-ءشوبى مول ەكەن, سوعان قۋاندىق. مەملەكەت جاقسى ىسكە مۇمكىندىك جاسادى. ءارى قاراي اۋىز اشا بەرۋگە بولمايدى. اللاعا شۇكىر, بىرەۋدەن كەيىن, بىرەۋدەن ىلگەرى تۇرىپ جاتىرمىز, – دەيدى كامشات.

قوستانايعا قونىس اۋدارعان قاڭ­تار­باەۆتار كەلگەلى ەش­نار­سە­دەن قينالماپتى. ەكىنشىدەن, ءۇي­ىن, كولىگىن ساتىپ, قاراجاتپەن كەلۋى دە وي-شۇقىرى كوپ, ءالى تا­نىس ەمەس ورتادا تۇرمىسىن تو­مەن­­دەت­پەگەن. التىنسارين اۋدا­­­­نىنداعى جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ماماندارىنىڭ قونىس اۋ­دارىپ كەل­گەن­دەردى قارسى الىپ, قانداي ماسە­لە بولسا دا جا­نى­­­نان تا­بى­لىپ, بىلىكتى كەڭەس بەرۋى دە قاڭتار­باەۆتاردىڭ جولىندا قىدىر كەز­دەس­كەنمەن بىردەي بولىپتى. جەر­گى­لىكتى جەر­دە­گى ءىس قاعازدارىن جۇرگىزۋدە, ادامداردىڭ ارا­لاسۋىندا ءالى ورىس ءتىلىنىڭ تارا­زى­سى باسىم. ال قاڭتارباەۆتار تازا قازاق ءتىلدى ورتادان كەلدى. بۇل ورايدا دا ادامداردىڭ ولار­دى باۋىرىنداي جىلى تارتۋى جاعدايدى جەڭىلدەتىپ, ورتاعا تەز ءسىڭىسىپ كەتۋىنە ىقپالى بول­دى. قازىر قاڭتارباەۆتار جەكە بيزنەسىن دامىتۋدى عانا وي­لايدى, قالعان قيىندىقتار ولار ءۇشىن ماقساتقا جەتۋدەگى جول­دىڭ كەدىر-بۇدىرى عانا بولىپ قالدى.

بار ماسەلە باسپاناعا تىرەلەدى

ناۋرىزىم اۋدانى – قوستاناي وب­لى­سىن­داعى شالعاي اۋدان­دار­دىڭ ءبىرى, اۋدان ورتالىعى قارا­مەڭ­دى قوستانايدان 200 شاقىرىم, ال قايعى سياقتى شالعاي اۋىل­دارى 400 شاقىرىم بولادى. بىراق قۇتتى قونىس ەتكىسى كەلگەن جانعا جەردىڭ شالعايلىعى جوق ەكەن. ناۋرىزىم اۋدانىنا قازىر اتىراۋ, الماتى, قى­زىلوردا, تۇركىستان وب­­لىس­تارىنان 8 وتباسى كوشىپ كەلىپ, تىرلىگىن باس­تاپ كەتتى.

– كەلىپ جاتقان اعايىننىڭ ەش­قايسىسى دا جۇمىسسىز قالعان جوق. ءبىرى اسپاز, ءبىرى مۇعالىم, دا­رىگەر, بالا­باقشا تاربيە­شى­سى بولىپ ور­­نا­لاستى, ءتىپتى مەم­لە­كەت­تىك قىزمەتكە كىرگەنى دە بار. ءبىر ازامات ءوزىنىڭ جەكە بيزنەسىن باستا­دى, – دەيدى اۋدان­دىق جۇ­مىس­پەن قامتۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى گۇلجانات تاجىبەكوۆا.

سول بيزنەسىن باستاعان ابزال بەگىمبەتوۆتىڭ الماتى وبلىسىنان كوشىپ كەلگەنىنە 5 ايدىڭ ءجۇزى بولىپتى. ءتورت بالاسى بار. ءوزى اعاشتان ءتۇيىن تۇيەتىن شەبەر ەكەن. 

– ء«وز ءۇيىم – ولەڭ توسەگىم» دەگەن ەمەس پە قازەكەم؟ ءبىز جاق­تا حا­لىق تىعىز عوي. ءومىر بويى ءتورت بالامەن ءۇي جالداپ كەلدىك. كوشىپ-قونۋعا سول جاقتا-اق ۇي­رە­نىپ كەتكەنبىز. توزىعى جەتكەن ۇيلەر اۋىلدىڭ وزىندە 7 ميلليون تەڭگە تۇرادى. ال مەن بۇل جاقتان ءدال سودان كەم ەمەس ءۇيدى 600 مىڭ تەڭگەگە الدىم. بۇل جەردە ءوز بيزنەسىمدى اشۋعا تالپىنىپ جاتىرمىن. مەن – اعاش شەبەرىمىن, بۇل ونەرسىز ءومىر سۇرە ال­ماي­تىنداي كورەمىن ءوزىمدى. جاساعان بۇيىمدارىم بۇل جەردە دە ءوتىپ جاتىر. ناۋرىزىم دا قا­زاق­­­تىڭ كەرەمەت جەرى عوي, وگەي­­سيتىندەي ەشتەڭە جوق. ەڭبەك ەتسەڭ, قازاقتىڭ قاي جەرىنىڭ دە بوتەندىگى جوق. ال ەڭبەك ەت­پەي­تىن­دەر كوشپەسە دە بولادى, – دەيدى ابزال.

الايدا, قوستاناي وڭىرىنە قونىس اۋدارعانداردىڭ بارلىعى بىر­دەي باسپاناسىن ابزال سە­كىل­دى الىپ جاتقان جوق. وبلىس ور­تا­لىعىنا ىرگەلەس قوستاناي, التىن­سارين سەكىلدى اۋدانداردا قا­مىس­تان سالىنعان, توزىعى جەتىپ تۇرعان شاعىن ۇيلەردىڭ ءوزى 1,5 ميلليون تەڭگەدەن 4 ميل­ليون تەڭگەگە دەيىن بارادى. ودان دا قىمباتتارى بار. وڭتۇستىكتەن قونىس اۋدارۋشىلاردا دا, ورالمانداردا دا ونداي اقشا تابىلا بەرمەيدى. ال مەملەكەتتىڭ بەرگەن قارجىسى باسپاناعا جەتپەيدى. بيىل جىل بويى كەلگەندەردەن 105 وت­باسى ءۇي ساتىپ العان, 66 وتباسى ءالى جال­داپ تۇرىپ جاتىر. اۋىلداردا قاراعايدان سالىنعان ەڭسەلى ۇيلەر جوقتىڭ قاسى. بار­لى­عى­نىڭ دا سالىنعانىنا 40-50 جىل بولعان, توزىعى جەتىپ تۇر. قوس­تا­نايعا تۇپكىلىكتى ورنالاسامىن دەپ كەلگەن اعايىننىڭ كوڭى­لىن الاڭ ەتەتىن دە وسى باسپانا ما­سەلەسى.

«بىلمەيتىن جەردىڭ وي-شۇقىرى كوپ»

ءيا, وسى ءبىر اۋىز سوزدەن قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ ءبىرتالاي وزەكتى ماسەلەسى قىلتيادى. قوستاناي وڭى­رى­نە قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ ورنالاس­­قانشا وتكەرەتىن قي­ىن­­­­­­­دىق­­­تارى جەتەرلىك. ونى ناۋرى­زىم اۋداندىق جۇمىسپەن قام­­تۋ ءبو­لىمى­نىڭ باسشىسى گۇل­جا­نات تاجىبەكوۆا دا ايتادى. 

– كوشىپ كەلگەن ادامداردىڭ تۇرمىس جاعدايى ءارتۇرلى. كەيبىر كىسىلەردىڭ جول قاراجاتى وزىندە, ەشكىمگە سالماعىن سالماۋعا تىرىسادى. بىراق قونىس اۋدار­عان­دار­دىڭ كوپشىلىگى كوك تيىنسىز كەلەدى. سونداي ءبىر وتباسىنا اۋىل بولىپ, كيىم-كەشەگىن, كەرەك-جارا­عىن جيناپ بەردى. قوستاناي جەرى وڭتۇستىككە, باتىس وبلىستارىنا قارا­عاندا سالقىن, ونىڭ ۇس­تى­نە قا­­قا­عان قىس تا كەلدى. سون­­­دىق­­تان ول­ارعا جىلى كيىم, ىدىس-اياق كەرەك. ءبىز كەلگەندەرگە قولدان كەل­گەننىڭ بارلىعىن جا­ساي­مىز, جەرگى­لىكتى اعايىن قو­ناق­جايلىلىعىن دا كورسەتەدى, – دەيدى گۇلجانات تولەۋقىزى. 

مۇنىڭ بارلىعى ۇساق-تۇيەك كورىنگەنىمەن, قونىس اۋ­دا­رۋ­شى­لارعا وڭايعا تۇسپەيدى. بۇل قونىس اۋدارۋشىلار كەلىپ جاتقان اۋداندارداعى كورىنىس, قونىس تەپكەن اعايىندار ءۇشىن دە ورتاق قيىن­دىق بولىپ وتىر. وبلىس ور­تا­لىعىنا جا­قىن التىنسارين اۋدانىنا دا وڭتۇستىك جانە باتىس وبلىستاردان 10 وتباسى كەلگەن.

– اۋدانعا ناعىز قاجەت دا­رى­گەر­­لەر, مالشىلار كەلىپ جاتىر. بارلىعى دا جۇمىسقا ورنالاس­تى. ولار ۇيرەنىسىپ كەتكەنشە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارى قولدان كەلگەننىڭ بارلىعىن جاسايدى, كەڭەس بەرەدى. الايدا, ولار ابدەن ورنالاسقانعا دەيىن قولايسىزدىقتار بولعانىن مەن دە ايتار ەدىم. اۋىلدا قالا­دا­عىداي قوناقۇي جوق. اۋىل­دا­عىلار اعايىنگەرشىلىكپەن ۇيى­نە شاقىرادى, قوندىرادى. بىراق بۇل بار ماسەلەنى شەشپەيدى عوي. قار­سى الۋ ءىسى­نىڭ بەل­گى­لەن­گەن, قار­جى قاراس­تىرىلعان جۇيە­سى بولعانى دۇ­رىس بولار ەدى, – دەيدى التىنسارين اۋداندىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى قويشىعارا وسپان.

وسى كەزگە دەيىن وبلىسقا قو­نىس اۋ­دارعانداردان ءۇش وت­با­سى عانا كە­رى قايتىپتى. ول­­ار­­­­دىڭ ەكە­­ۋى وت­­­­با­­­سىن­­داعى قاي­­عىلى جاع­­­­داي­­عا باي­­­لا­­نىستى امال­­سىز كە­تۋگە ءماج­بۇر بول­عان. ءبىر ادام مەم­لەكەتتىڭ بەر­گەن كومە­گىن از­سى­نىپ, «جىلى ورنىن سۋىتپاۋدى» ويلاپتى. قونىس اۋدارۋ­شىلاردىڭ ۇس­ىن­­عان جۇمىسقا بار­ماي, ءبىر­سى­پىرا­سى­نىڭ ءوز ءىسىن اشۋعا تالپىنۋى قۋانتادى. الاي­دا, ول بىردەن بىتە قالمايدى, جەر تەلىمىن, نەسيە الۋ, جەرگىلىكتى جەردى تانىپ, ءبىلۋى ۋاقىتتى قاجەت ەتەدى.

وبلىسقا الىس-جاقىن شەتەل­­­دەر­­­دەن كە­لەتىن قانداس با­ۋىر­لار­­دى ورنالاستىرۋ دا وسى نا­تي­­جەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپ­­پاي كاسىپكەرلىكتى دا­مى­تۋدىڭ 2017-2021 جىلدارعا ار­نال­عان باعدارلاماسى بويىنشا جۇر­گى­زىلەدى. جىل باسىنان باستاپ قوستانايدى اتامەكەن دەپ كەلگەن 514 ادام ورالمان مار­تە­بە­سىن العان. نەگىزىنەن اعايىن­دار وزبەكستاننان كەلىپ جاتىر. ولاردىڭ ىشىندە 125 ادام, ياعني 38 وتباسى كۆوتامەن كەلگەن. جۇمىس جاسىنداعى 54 ادامنىڭ 29-ى جۇمىسقا ورنالاستىرىلعان, ءبىر ادام ءوزىنىڭ ءىسىن اشقان. 

– اتامەكەنگە كەلگەن اعايىن­دار­عا جەرگىلىكتى جەردى تانىستىرىپ, كەڭەس, كومەك بەرۋ جاعىنان ەش كىنارات جوق. بالالارى مەك­تەپ­­­تەردە وقىپ جاتىر. ولاردا ءبىر عانا وزەكتى ماسەلە بار. بۇل – باسپانا. قايدان كەلسە دە ولارعا باسپانا جاعىنان كومەك بولسا, ولاردىڭ جەرسىنۋى, ەرتەڭگى كۇنىنە سەنىمى دە مىعىم بولار ەدى, – دەيدى وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە مەملەكەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى كوشى-قون ءبولىمىنىڭ باسشىسى ءداميلا اقپانبەتوۆا. 

وسى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپسا, قوستاناي تالاي جانعا قۇتتى قونىس بولارى حاق. 

ءنازيرا جارىمبەت,

«ەگەمەن قازاقستان»

قوستاناي