كەشە پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا 2018 جىلعى توعىز ايداعى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋ قورىتىندىلارى قارالدى.
جالپى, 2018 جىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ارالىعىندا قازاقستان ەكونوميكاسى ءوسىمنىڭ وڭ قارقىنىن ساقتادى. «ەسەپتى كەزەڭدە ءىجو ءوسىمى 4,1%-عا دەيىن ارتتى. بۇل وسى جىلدىڭ سەگىز ايىنداعى كورسەتكىشتەن 0,3 پايىزدىق تارماققا جوعارى. بازالىق سالالاردىڭ ىشىندە ساۋدا مەن قۇرىلىس سالاسىنداعى سەرپىننىڭ قالپىنا كەلۋى ءوسىمنىڭ ۇدەۋىنە نەگىزگى ۇلەس قوستى. سونداي-اق ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ جەڭىلدەۋى جانە ينۆەستيتسيالىق سۇرانىستىڭ ارتۋى ەكونوميكالىق بەلسەندىلىكتىڭ يمپۋلسى بولىپ وتىر», دەدى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ت.سۇلەيمەنوۆ.
كاسىپورىنداردىڭ ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىگىنىڭ جوعارى كورسەتكىشى ساقتالۋدا. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار 21,6%-عا ءوستى. توعىز ايدا ونەركاسىپ ءوندىرىسىنىڭ ءوسىمى 4,8%-دى قۇراپ, وتكەن ايدىڭ دەڭگەيىنەن 0,1 پايىزدىق تارماققا اسىپ ءتۇستى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ءوسىم 5,1%-دى قۇرادى, بۇل ماقساتتى كورسەتكىشكە سايكەس كەلەدى. بۇعان قول جەتكىزۋ ءتۇستى مەتالدار ءوندىرىسىنىڭ 4,5%-عا, مۇناي وڭدەۋ ونىمدەرى ءوندىرىسىنىڭ 7,5%-عا, حيميا ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ 8,2%-عا, قاعاز جانە قاعازدان جاسالعان ونىمدەر ءوندىرىسىنىڭ 9,2%-عا, جيھاز ءوندىرىسىنىڭ 5,1%-عا, سونداي-اق ماشينا جاساۋداعى ءونىم شىعارۋدىڭ 14,5%-عا ارتۋىنان تۋىندادى. تاۋ-كەن ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە ءوسىم قارقىنى 4,9%-دى قۇرادى. بۇل تۇستا كومىر, ليگنيت جانە مۇناي ءوندىرۋ كولەمىنىڭ وسكەنى بايقالادى.
بۇدان وزگە قىزمەتتەر كورسەتۋدە 3,9%-عا قالىپتى ءوسۋ بايقالادى. نەگىزگى ۇلەستى قوسقان ساۋدا سالاسى. ال سىرتقى ساۋدا اينالىمى تۇراقتى ءوسىم قارقىنىن ساقتاپ, سەگىز ايدا ءوسىم 21,6%-دى قۇرادى. ەكسپورت 28,2%-عا, يمپورت 10,8%-عا ارتتى.
ەڭبەك نارىعىندا جىل باسىنان بەرى 414,5 مىڭ ادام جۇمىسپەن قامتىلعان (1 قازانداعى جاعداي بويىنشا). ەڭبەكاقى قالىپتى قارقىنمەن وسۋدە. وسى جىلدىڭ قاڭتار-قىركۇيەك ايلارىندا ورتاشا ايلىق ەڭبەكاقى 158,2 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ, ناقتى مانىندە 1,9%-عا ءوستى. ەڭبەكاقىنىڭ ءوسۋى مەن ينفلياتسيالىق پروتسەستەردىڭ باسەڭدەۋى جاعدايىندا ناقتى اقشالىق كىرىستەر قاڭتار-تامىز ارالىعىندا 3,5%-عا ارتتى.
ۇلتتىق بانك توراعاسى د.اقىشەۆ جىل باسىنان بەرى ينفلياتسيا دەڭگەيى 3,3% بولعانىن حابارلادى. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا تومەن كورسەتكىش. د.اقىشەۆتىڭ بولجامى بويىنشا, بيىل ينفلياتسيا 5-7% دالىزىندە ساقتالادى. سونداي-اق د.اقىشەۆ ۇلتتىق بانكتىڭ بازالىق مولشەرلەمەنى 9%-دان 9,25%-عا دەيىن ارتتىرۋ تۋرالى شەشىمىن حابارلادى. قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەردىڭ ءوسىمى 4,1% نەمەسە 380 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەر 2,5%-عا نەمەسە 210 ملرد تەڭگەگە تومەندەدى. ناتيجەسىندە دەپوزيتتەردى دوللارلاندىرۋ 46%-عا دەيىن ازايدى.
قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ بيىلعى توعىز ايدا مەملەكەتتىك بيۋدجەت كىرىستەرىنىڭ (ترانسفەرتتەرسىز) ءوسىمى بىلتىرعى سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە ارتقانىن جەتكىزدى. شىعىستار بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 0,2 پايىزدىق تارماققا ارتىق بولعان. «رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ كىرىسىنە 4066 ملرد تەڭگە ءتۇستى. بۇل جوسپارلانعان كورسەتكىشتەن 131 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 103,3%-عا ارتىق. ءوسۋ قارقىنى وتكەن جىلدىڭ 1 قازانىمەن سالىستىرعاندا 119,5% نەمەسە 662 ملرد تەڭگەنى كورسەتتى. ونىڭ ىشىندە شيكىزاتتىق ەمەس كىرىستەر 501,4 ملرد تەڭگەگە ارتتى», دەدى ءا.سمايىلوۆ. رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 7,092 ترلن تەڭگەنى نەمەسە 99,2%-دى قۇرادى. 1 قىركۇيەكپەن سالىستىرعاندا يگەرۋ كولەمى جاقساردى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر شىعىستارى 3,496 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. اتقارىلماعانى – 32 ملرد تەڭگە. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسەگە كەم.
ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ ورىندالۋ قورىتىندىلارىن قاراۋ ناتيجەسى بويىنشا ۇكىمەت باسشىسى باقىتجان ساعىنتاەۆ ءىجو ءوسىمى توعىز ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 4,1%-دى قۇراعانىن اتاپ ءوتتى.
سونداي-اق ب.ساعىنتاەۆ كۇن تارتىبىندە ەكىنشى بولىپ قارالعان «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىن» ىسكە اسىرۋ جونىندە دە بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءاربىر باستاماسى قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان. حالىقتىڭ تۇرمىس ساپاسى مەن دەڭگەيىن ارتتىرۋ – جالپىۇلتتىق باسىمدىق. ءبىرىنشى باستاما بويىنشا پرەمەر-مينيستر «7-20-25» باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋدىڭ جانە ونى جۇزەگە اسىرۋداعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇمىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. ۇكىمەت مۇشەلەرىنىڭ نازارىن جۇمىستى جانداندىرۋ قاجەتتىگىنە اۋداردى. «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا تۇرعىن ءۇي سالۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىك بار, قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلگەن. كەيبىر وڭىرلەردە بۇل باستاما جوعارى دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلىپ جاتىر, الايدا جۇمىستاردىڭ تومەن قارقىنمەن جۇرگىزىلىپ جاتقانى دا بايقالىپ وتىر. بۇل قۇرىلىس قارقىنىنىڭ سۇرانىسقا بايلانىستى ەكەندىگىمەن تۇسىندىرىلەدى. وسىعان بايلانىستى وبلىس اكىمدىكتەرىنە قۇرىلىس كومپانيالارىمەن جانە بانكتەرمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ تاپسىرىلدى.
ەكىنشى باستاما بويىنشا بارلىق دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلگەنى اتاپ ءوتىلدى. تومەن جالاقى الاتىن جۇمىسكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىسىن ارتتىرۋ ءۇشىن سالىق جۇكتەمەسىن تومەندەتۋ بويىنشا قولدانىستاعى زاڭناماعا قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇل جۇمىستار 2019 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستالادى. ءۇشىنشى باستامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا ب.ساعىنتاەۆ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە وبلىس اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ, ستۋدەنت جاستاردى جاتاقحانالارمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن جانداندىرۋدى تاپسىردى. بۇل ورايدا قارجى مينيسترلىگى جاتاقحانالار قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋدى بىرتىندەپ ارتتىرۋى ءتيىس.
ءتورتىنشى باستامانى ىسكە اسىرۋ بويىنشا پرەمەر-مينيستر ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە وبلىس اكىمدىكتەرىمەن جانە «اتامەكەن» ۇكپ-مەن بىرلەسىپ ءبىر اي ىشىندە كاسىپكەرلەردىڭ شاعىن نەسيە الۋلارى ءۇشىن تۋىنداپ وتىرعان بارلىق ماسەلەلەردى شەشۋدى تاپسىردى. ەل حالقى گازدىڭ جۇرگىزىلۋىن كۇتىپ وتىر. وسىعان وراي بەسىنشى باستامانى ىسكە اسىرۋ اياسىندا «سارىارقا» گاز قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە باستالىپ, ۋاقتىلى اياقتالۋى كەرەك. «پرەزيدەنتتىڭ بەس الەۋمەتتىك باستاماسىنىڭ» جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىنا ءار اپتا سايىن مونيتورينگ جۇرگىزىلەتىن بولادى.
وتىرىستا قارالعان ءۇشىنشى ماسەلە – جەكەشەلەندىرۋدى جۇرگىزۋ بارىسى تۋرالى قارجى ءمينيسترى ءاليحان سمايىلوۆ پەن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ باياندادى.
قازىرگى ۋاقىتتا جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارىنىڭ 887 نىسانىنىڭ 524-ءى ساۋدا-ساتتىققا شىعارىلىپ, ولاردىڭ 444-ءى ساتىلدى. 287 نىسان قايتا ۇيىمداستىرىلۋ جانە تاراتىلۋ ساتىسىندا. 12 نىساندى جەكەشەلەندىرۋ تىزبەسىنەن الىپ تاستاۋ تۋرالى ەكونوميكانى جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ شەشىمى قابىلداندى.
ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ جالپى نىسانداردىڭ ساتىلىمى كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتتى. دەگەنمەن, ورتالىق مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار مەن حولدينگىلەر كەيبىر نىسانداردى جەكەشەلەندىرۋ مەرزىمدەرىنە نازار اۋدارىپ, ونىڭ ساتىلىمعا شىعارىلۋىن جەدەلدەتۋى كەرەك. پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا سايكەس, جەكەشەلەندىرۋ مەملەكەت ءۇشىن بارىنشا ءتيىمدى بولۋى ءتيىس.
سۇڭعات ءالىپباي,
«ەگەمەن قازاقستان»