«قازاقستاندا جاسالعان» دەگەن بەلگىسى بار تاۋارلار دۇكەن سورەلەرىندە سامساپ تۇرسا دا, شەكارا اسىپ سىرتتان كەلگەن دۇنيەلەرگە ءالى كۇنگە قۇمارمىز. شەتەلدىك ونىمدەر ساپالىراق, جاقسىراق كورىنەتىن سەكىلدى. قاراپايىم تۇرمىستا دا سولاي. جەر قويناۋىن پايدالانۋشى كومپانيالار دا وندىرىستە جەرگىلىكتى تاۋارلاردى قولدانۋعا نيەتتى ەمەس.
جەرگىلىكتى قامتۋ ۇلەسىنىڭ قازىرگى جاعدايى قانداي؟ «اتىراۋدا جاسالعان» اتتى كاسىپكەرلەر فورۋمىندا وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سەرىك شاپكەنوۆ وسى ساۋالدى ورتاعا سالعان ەدى. «مىسالى, ايماققا كەلگەن ينۆەستور بەلگىلى ءبىر جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن اكىمدىكپەن كەلىسىمشارتقا وتىرادى. وندىرىستە قولدانىلاتىن ماتەريالدار قانداي بولۋى كەرەكتىگى جونىندە ارنايى تالاپتارى بولادى. كەي جاعدايدا جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ تاۋارلارى جوعارى ساپا ستاندارتىنا ساي كەلمەگەندىكتەن, شەتەلدىك ونىمدەردى الدىرادى. سوندىقتان ەڭ الدىمەن ءونىم ساپاسى ەۋروپالىق دەڭگەيدەن تومەن تۇسپەۋى كەرەك. سوندا ينۆەستورلار دا بىزگە سەنىم بىلدىرەر ەدى», دەيدى سەرىك شاپكەنوۆ.
وبلىستىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ديرەكتورى ابدوللا ىدىرىسوۆتىڭ ايتۋىنشا, ايماقتا 44 مىڭنان استام بيزنەس سۋبەكتىسى بار. بيزنەستى دامىتۋ ءۇشىن قاجەت جاعدايدىڭ ءبارى جاسالىپ وتىر. كاسىپكەرلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرى زاڭ اياسىندا قورعالادى, كاسىبي داعدىلارىن جەتىلدىرۋ, نەسيەلەندىرۋ, بيزنەسىنە قولداۋ كورسەتۋ باعىتىندا كومەك كورسەتىلەدى. كوپتەگەن جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەر ءىرى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ ساتىپ الۋلارىنا قاتىسقىلارى كەلەدى, بىراق شەشىمى تابىلماي تۇرعان ماسەلەلەر قولبايلاۋ بولۋدا. بۇل قانداي كەدەرگى؟ مىسالى, قازىر اتىراۋدا تەڭىز, قاشاعان سەكىلدى الەمدەگى ءىرى كەنىشتەر يگەرىلىپ جاتىر. مەملەكەتپەن كەلىسىمشارت جاساسقان مۇناي-گاز وپەراتورلارى ساتىپ الۋدى «Nadloc» ەلەكتروندى الاڭىندا وتكىزەدى. پالاتا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, «تشو», «NCOC», «KPO» كومپانيالارىندا بۇل پروتسەسس جابىق تۇردە ۇيىمداستىرىلادى, ياعني كاسىپكەرلەر ناقتى اقپاراتقا قول جەتكىزە المايدى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى «الاش» بىرىڭعاي مالىمەتتەر بازاسىن جاساقتاعان, بىراق بۇل جەردە دە جوسپارلانعان جانە ءوتىپ جاتقان ساتىپ الۋلار تۋرالى اقپارات جوق. الداعى بەس جىلدا «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسىنىڭ «كەلەشەك كەڭەيۋ» جوباسى جۇزەگە اسادى, ونىڭ بيۋدجەتى 37 ملرد اقش دوللارىن قۇرايدى. جوبا اياسىندا «تشو» ارىپتەستىككە شاقىرعان قۇرىلىس كومپانيالارى اراسىندا بىردە-ءبىر وتاندىق مەكەمە كورىنبەيدى, ەسەسىنە جەتى بىردەي شەتەلدىك كاسىپورىن ءجۇر. ەندى ەڭ بولماسا قوسالقى مەردىگەر رەتىندە بۇل جاقتاعى جۇرتقا دا ءبىر قاراپ قويسا جاقسى.
ەلباسى حالىققا جولداۋىندا: ء«بىزدىڭ ساۋدا ساياساتىمىزدا سەلقوستىق بولماۋعا ءتيىس. وعان ءبىزدىڭ تاۋارلارىمىزدى وڭىرلىك جانە الەمدىك نارىقتا ىلگەرىلەتەتىن بەلسەندى سيپات دارىتۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردىڭ اۋقىمدى نومەنكلاتۋراسىن يگەرىپ, «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋ ءۇشىن كاسىپورىندارىمىزعا كومەكتەسۋ قاجەت. بۇل ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى جۇزەگە اسىرۋ تۇرعىسىنان عانا ەمەس, سونداي-اق ىشكى نارىقتى وتاندىق تاۋارلارمەن تولتىرۋ ءۇشىن دە ماڭىزدى» دەپ اتاپ كورسەتتى. «اتىراۋدا جاسالعان» كاسىپكەرلەر فورۋمىنا 300-گە جۋىق تاۋار ءوندىرۋشى قاتىستى. ساپاسى جوعارى, تالاپقا ساي تاۋارلاردىڭ بارىنا تاعى دا كوز جەتكىزدىك. بۇل ءوز كەزەگىندە «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسىن» دامىتۋعا مۇددەلى ادامدار قاتارى از ەمەس ەكەنىن ايعاقتايدى. قايتكەن كۇندە دە, ءوز ءونىمىمىزدى ءوزىمىز وگەيسىتپەي, كەرىسىنشە, قولداۋ كورسەتسەك, قازاقستاندىق قامتۋ دەڭگەيى دە ءبىراز العا ىلگەرىلەر ەدى.
باقىتگۇل باباش,
«ەگەمەن قازاقستان»
اتىراۋ