ارمان سەيىتمامىت: كينو الەمىنە «ەل ارنانى» بارىنشا ەتەنە جاقىنداستىرۋ كەرەك

- «ەل ارنا» تەلەارناسى تالاي كەزەڭدى وتكەردى. اتاۋى دا, باعىتى دا كوپ وزگەردى. ءتىپتى 2014 جىلى ارنا جۇمىسىن توقتاتىپ, 2017 جىلى ەفيرگە قايتا ورالعانىن دا كورەرمەن جاقسى بىلەدى. تەلەارنانىڭ بۇگىنگى تىنىس-تىرشىلىگى قالاي, قانداي جاڭالىقتارمەن بولىسەسىز؟

- «ەل ارنا» اتى قالعانىمەن بۇل مۇلدەم بولەك ارنا. بۇنىڭ الدىنداعى بولعان «ەل ارنامەن» ەشقانداي اراقاتىناسى جوق. ارينە «حابار» اگەنتتىگىنىڭ ىشىندە قالادى. بىراق قازىرگى تەلەارنا بۇل كوركەم فيلمدەر كورسەتەتىن تەلەارنا. وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, تەلەارنا 2017 جىلى قايتا اشىلدى. ءبىز ول كەزدە تەك قانا قازاقستاندىق فيلمدەردى ۇسىنىپ كەلدىك. ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش كينوارناسىنىڭ ەفيرىندە كلاسسيكالىق جاۋھار تۋىندىلار, بۇگىنگى كۇننىڭ ۇزدىك كارتينالارى, تەلەحيكايالار مەن دەرەكتى جوبالار كورسەتىلدى.  كەيىنىرەك ولاردىڭ قاتارىنا انيماتسيالىق تەلەونىمدەردى دە قوستىق. جاڭا ماۋسىمدا تەلەارنادا كوپتەگەن وزگەرىستەر بولدى. جاڭا ەفيرلىك كەستە قۇردىق. كۇندىزگى 12:00-18:00 ارالىعىندا وتاندىق تەلەحيكايالار كورسەتىلەدى. ارى قاراي كەشكى ۋاقىتتا ءار 2 ساعات سايىن  كوركەم فيلمدەر كورەرمەن نازارىنا ۇسىنىلادى.

- وسى ماۋسىمنان باستاپ «ەل ارنا» تەلەارناسى تۇركى الەمىنىڭ كلاسسيكالىق فيلمدەرىن قازاق تىلىندە كورسەتۋدى قولعا الدى دەپ ەستىپ جاتىرمىز. وسى جونىندە ايتىپ وتسەڭىز.

- ءيا, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن تۇركى تىلدەس ەلدەردىڭ التىن قورىندا ساقتالعان تولىق مەتراجدى فيلمدەردى كورسەتە باستادىق. قازىر تاجىك اعايىنداردىڭ فيلمدەرى ەفيردە ءجۇرىپ جاتىر. كەلەسى كەزەكتە ءازىربايجان, قىرعىز, وزبەك, تۇرىك فيلمدەرى بار. تۇركى تىلدەس ەلدەرمەن مۇنداي ارىپتەستىك بايلانىس جالعاسىن تابادى دەپ ويلايمىز.

- بۇگىندە ارنانىڭ 80 پروتسەنتى وتاندىق تولىق مەتراجدى فيلمدەرگە تيەسىلى. قالعان بولىگىن كينەماتوگرافياعا ارنالعان باعدارلامالار قۇرايدى. ءبىر عانا باعىتتا جۇمىس ىستەۋدىڭ قيىندىقتارى بار ما؟

- ارينە قيىندىقتارىن ايتاتىن بولساق, وكىنىشكە وراي, وتاندىق فيلمدەر سانى از. وتكەن جىلى ەلىمىزدە 30-دان استام كينو ءتۇسىرىلدى. ال بيىلعى ەسەپ بويىنشا 50-دەن استام فيلم تۇسىرىلگەن ەكەن. ال ەفيردى تولتىرۋ ءۇشىن ءبىز تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءبىزدىڭ ءونىمىمىزدىڭ سانى كوپ بولۋى ءتيىس. فيلمدەر سانى كوپ بولعان سايىن, قايتالانۋ از بولادى. قازىر وكىنىشكە وراي, فيلمدەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن ەفيردە بىرنەشە رەت قايتالانۋلار ورىن الىپ وتىر. سول سەبەپتى قۇپياسى مول كينەماتوگرافيا الەمىنە ساياحات جاسايتىن باعدارلامالار كورەرمەنگە جول تارتتى. «اشىق كورسەتىلىم», «كينو كافە» اتتى ارنايى تەلەباعدارلامالارىمىز سونىڭ ءبىر دالەلى. «اشىق كورسەتىلىم» توك-شوۋىندا وتاندىق كينويندۋستريانىڭ تانىمال تۇلعالارى كادردان تىس قالعان دۇنيەلەر مەن بەلگىلى فيلمدەردىڭ بەيمالىم دەرەكتەرىن ءسوز ەتەدى. سونداي-اق بۇل باعدارلامادا كەيىپكەرلەر مەن اۆتورلاردىڭ تاعدىرى, ءفيلمنىڭ دۇنيەگە كەلۋ تاريحى سىندى ماعلۇماتتار دا اشىق الاڭدا ايتىلادى. ال «كينو كافە» باعدارلاماسىنان كينەماتوگرافيا كوريفەيلەرى, تانىمال اكتەرلار مەن جاس رەجيسسەرلەردىڭ اسەرلى سىر-سۇحباتىن كورۋگە بولادى. سونىمەن قاتار ءبىز حالىقارالىق كينوفەستيۆالدەردەن تىكەلەي كورسەتىلىمدەر,  قىزىقتى سيۋجەتتەر مەن كۇندەلىكتەر ۇسىنامىز.

- قانداي دا ءبىر فيلم ءتۇسىرۋ جوسپارلارىڭىزدا بار ما؟

- ول جوسپار ەمەس, ول ازىرگە ارمان. ارينە ويدا بار. ەگەر بىزگە قارجى ءبولىنىپ جاتسا, وندا ءبىز «ەل ارنا» رەتىندە ءوزىمىز مۇمكىن قىسقا مەتراجدى فيلم تۇسىرەرمىز. قالاي بولعاندا دا بيىل جاڭا جىل قارساڭىندا ۇجىم بولىپ ءوز كۇشىمىزبەن قىسقا مەتراجدى فيلم ءتۇسىرۋدى ۇيعاردىق. سول سياقتى باسقا دا دۇنيەلەر جاساۋعا بولادى بىراق ءبىر قيىنى سول, ونىڭ بارلىعىن جاساۋعا ازىرگە مۇمكىندىك جوق. قارجىلاندىرۋ جاعى كىشكەنە وڭىنان شەشىلەتىن بولسا, تاعى دا ءبىراز ىستەيتىن جۇمىستار بار.

- تەلەارنا ۇجىمىندا قازىر قانشا قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى؟

- «ەل ارنادا» مەنى قوسقاندا 18 ادام قازىر. ارنامىزدا ۇجىم شاعىن, ادام كوپ ەمەس. بىراق بارلىعى دا بىلىكتى ماماندار, ءوزىنىڭ جۇمىسىن جاقسى بىلەتىن ازاماتتار. اسىرەسە جۇمىسقا دەگەن قىزىعۋشىلىعى بار جاستاردى قاتارىمىزعا قوسىپ جاتىرمىز. ارامىزدا لەنينگرادتىڭ رەجيسسۋراسىن وقىپ كەلگەن ازاماتتار دا بار. بولاشاق جاستاردىڭ قولىندا بولعاندىقتان, ولارعا دەگەن سەنىمىمىز مول.

- قازىر كەز كەلگەن ۇيىم قوعاممەن بايلانىس جاساۋدىڭ ءتۇرلى ادىستەرىن قولدانادى. بۇل رەتتە اسىرەسە الەۋمەتتىك جەلىنىڭ قاۋقارى مىقتى. «ەل ارنا» مۇنداي جۇمىستارعا قانشالىقتى كوڭىل بولەدى؟

- «ەل ارنا»  حالىقتىڭ سۇيىكتى ارناسىنا اينالۋى قاجەت. ەلىمىزدەگى كوركەم فيلم كورسەتەتىن جالعىز تەلەارنا بولعاندىقتان, وعان بارىنشا قولداۋ كورسەتۋىمىز كەرەك. قازاقفيلم تۇسىرگەن نەبىر تاماشا تۋىندىلاردىڭ كوبىن قازىر كورەرمەن بىلمەيدى. ءبىزدىڭ ماقسات – كورەرمەن مەن قازاق كينوسى اراسىنداعى بايلانىستى جالعاۋ. سوندىقتان دا تەلەارنانىڭ جۇمىسىن ءوز دەڭگەيىندە جۇرگىزۋ ءۇشىن ءبىز الەۋمەتتىك جەلىنىڭ دە كومەگىنە جۇگىنەمىز. بۇل بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي دۇنيە. ودان ءبىز قالىپ قالماۋىمىز كەرەك. شامامىز جەتكەنشە الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ارنانىڭ اڭداتپالارىن جارنامالاپ جاتامىز. الەۋمەتتىك جەلى ءبىر جاعىنان اۋديتوريامەن كەرى بايلانىس ورناتۋدىڭ تاپتىرماس قۇرالى. كورەرمەن جەلىدە ءوز ويلارىن ەركىن بىلدىرەدى. ءبىز ارينە ولاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ەسكەرەمىز. ەگەر ولار سۇراعان فيلم بىزدە بولماسا, قازاقفيلمنەن الىپ, كورسەتىپ جاتامىز.

- ءار جىلدارى باعىتى وزگەرىپ وتىرسا دا, تەلەارنا ءوز اۋديتورياسىن جوعالتپادى. مالىمەتتەرگە سايكەس ارنانىڭ العاشقى كەزەڭدەگى كورەرمەن اۋديتورياسى 10 ملنعا جۋىق بولعان. ال بۇگىن شە؟ كورەرمەننىڭ كوپ بولىگىن كىمدەر قۇرايدى؟

- قازىر جاستار تەلەديدار قارامايدى. ولار وزدەرىنە قاجەت دۇنيەنى ينتەرنەتتەن قارايتىنى بەلگىلى. مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ اۋديتوريا ورتا جاستاعى 30-دان اسقان ازاماتتار مەن ۇلكەن قاريا كىسىلەر. ءبىز 2017 جىلى قايتا اشىلعاندا تەك قانا «OTAU TV» جەرسەرىكتىك جەلىسىندە عانا بولىپ كەلدىك. سول كەزدە كىشكەنە كورەرمەن سانى ازداۋ بولدى. جاقىندا بارلىق كابەلدى وپەراتورلارعا قوسىلدىق. قازىر العاشقى باتىرمالاردىڭ ءبىرىمىز. سونىڭ ارقاسىندا ارينە كورەرمەندەردىڭ سانى ءبىراز ءوستى.

- ارمان بالتاباي ۇلى, بۇعان دەيىن «24 KZ» تەلەارناسىنىڭ باسشىسى بولعان ەدىڭىز. اقپاراتتىق ارنادان كەيىنگى قازىرگى تەلەارنامەن جۇمىس جاساۋ لەگى قالاي بولىپ جاتىر؟

- ەكەۋى دە ءبىر باعىتتا جۇمىس ىستەيتىن تەلەارنا بولعاندىقتان, مەن ءۇشىن ەكەۋى دە بىردەي. «حابار 24» تەلەارناسىندا 24 ساعات بويى تەلەفونىم جانىمدا بولاتىن. ءار 5 مين سايىن بىرەۋ جۇمىسقا قاتىستى شۇعىل حابارلاسۋشى ەدى. الەمنىڭ 18 مەملەكەتىندە جانە ەلىمىزدىڭ ءار وبلىسىندا مەنشىكتى تىلشىلەرىمىز جۇمىس ىستەيدى. سولاردىڭ بارلىعىنان ۇزدىكسىز كۇندەلىكتى اقپاراتتار كەلەدى. استاناداعى نەگىزگى ورتالىقتىڭ وزىندە دە قانشاما قىزمەتكەرىمىز بار. سونىڭ بارىنە باس-كوز بولىپ, ءاردايىم باقىلاپ وتىراتىنمىن. سەنبى, جەكسەنبى دەمالىس, مەيرام دەگەن تۇسىنىك جوق بولاتىن ول كەزدە. بىراق ارينە ول جۇمىس اۋىر بولعانىمەن وتە قىزىقتى. ونىڭ ۇستىنە مەن 20 جىلدان اسا جاڭالىقتار سالاسىندا ءجۇردىم. اقپاراتتىق تەلەارنانىڭ قاربالاس قىزىعىنا ابدەن ۇيرەنىپ قالعام.

سوندىقتان دا ول جۇمىس ماعان اسا قيىن بولماعان شىعار. بىراق «ەل ارناعا» كەلگەندەگى العاشقى ءبىرىنشى اي مەن ءۇشىن كىشكەنە قيىنداۋ بولدى. دەسە دە, كينو الەمى مەن ءۇشىن نەگىزى بوتەن الەم ەمەس. ويتكەنى مەنىڭ اتا-انام اكتەرلار. كىشكەنتايىمنان ونەر ادامدارىنىڭ اراسىندا جۇرگەندىكتەن بۇل دۇنيە ماعان اسا تاڭسىق ەمەس. بىراق قالاي بولعاندا دا كينو الەمى العاشىندا قيىندىق تۋعىزدى. 20 جىل جاڭالىقتاردا جۇرگەننەن سوڭ, ءبىراز ىزدەنۋىم كەرەك بولدى. ەلىمىزدەگى تۇڭعىش كوركەم فيلمدەر ۇسىناتىن تەلەارناعا جەتەكشىلىك ەتۋ ءۇشىن جاڭا جوسپارلار قۇردىم. كينو الەمىنە مۇمكىندىگىنشە «ەل ارنانى» ەتەنە جاقىنداستىرۋ كەرەك. كەيىنىرەك رەجيسسەرلەر كەلىپ مەنىڭ تۋىندىمدى تەلەارنادان كورسەتشى دەپ ۇسىناتىنداي جاعدايعا جەتسەك دەيمىز.

- جاڭالىقتار جۇرگىزۋشىسى, شەف-رەداكتور قىزمەتتەرىن اتقاردىڭىز. تەلەارنا جۇمىسىنىڭ ىشكى تىنىس-تىرشىلىگىن جاقسى بىلەسىز. مۇنداي قىزمەتتىك جولدار بۇگىندە سىزگە ءار قىزمەتكەرمەن قالاي سويلەسۋ كەرەك نەمەسە ۇجىمدى قالاي باسقارۋ كەرەك دەگەن سەكىلدى ماسەلە تۋعىزبايتىن شىعار؟

- بۇرىن قاتارداعى جاۋىنگەر بولعان كەزدە كەيبىر باسشىلاردىڭ شەشىمدەرىن ادىلەتسىز دەپ ويلايتىنمىن. ءوزىم باسشى بولعالى بۇل قىزمەتتىڭ جۇگى قانشالىقتى اۋىر, جاۋاپتى ەكەنىن تۇسىنەم. مەنىڭ ويىمشا, باسشى ءبىرىنشى كەزەكتە ادىلەتتى بولۋى كەرەك. قىزمەتكەرمەن سويلەسپەي, ماسەلەنىڭ انىق-قانىعىنا جەتپەي جاتىپ شەشىم قابىلداۋ دۇرىس ەمەس دەپ ويلايم. ەكىنشىدەن ءتارتىپ بولۋى كەرەك. كەز كەلگەن ۇجىم ءتارتىپتى تالاپ ەتەدى. ءوزىم دە ءبىر كەزدەرى قاتارداعى جۋرناليست بولدىم. سوندىقتان ۇجىمداعى ءار قىزمەتكەرگە ەرەكشە ءمان بەرەم. تەلەارناعا جاستار كوپ كەلەدى. ەڭ اۋەلى مەن ولارعا دۇرىس باعىت-باعدار بەرۋگە تىرىسام.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

اڭگىمەلەسكەن مارجان تىلەۋبەك,

«ەگەمەن قازاقستان»

سۋرەتتەردى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات