باتىس قازاقستان وبلىسى تەرەكتى اۋدانىنىڭ دولين اۋىلىندا قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى نىساندارى تىزىمىنە كىرگەن تاقساي حانشايىمىنا – سارمات كەزەڭىنە جاتاتىن التىن ادامعا كەسەنە ورناتىلدى. كەسەنەنى تەرەكتى اۋدانىنىڭ ءبىر توپ كاسىپكەرى ءوز قارجىسىنا تۇرعىزعان.
ءدال وسى جەردەگى وبالار كەشەنىنەن باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريح جانە ارحەولوگيا ورتالىعىنىڭ ارحەولوگيالىق توبى 2012 جىلدىڭ كۇزىندە ءبىزدىڭ داۋىرىمىزگە دەيىنگى V-IV عاسىرعا جاتاتىن اقسۇيەك سارمات ايەلىنىڭ قابىرىن تاپقان بولاتىن. كونە قورعاننان ايەلدىڭ ەرەكشە ستيلدەگى التىن باسكيىمى, اشەكەي بۇيىمدارى, جاپىراقتى جاپسىرمالار – بارلىعى 500-گە جۋىق التىن جادىگەر, تاريحي قۇندىلىعى وتە جوعارى سۋرەتتى تاراق, تاعى باسقا كوپتەگەن جادىگەر تابىلعان.
- بىرنەشە جىلدىق زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە بۇل جەردە سارمات زامانىنىڭ كوشپەلى ەليتا وكىلى, رۋحاني تۇلعا, 28 جاسار ابىز ايەل جەرلەنگەنى انىقتالدى. شارتتى تۇردە «تاقساي حانشايىمى» دەپ اتالعان بۇل ايەلدىڭ ءوز قوعامىنداعى ورنى وتە جوعارى بولعان. ونىڭ باس كيىمىندە, باسقا بۇيىمدارىندا, اشەكەيلەرىندە ەرەكشە بەلگىلەر بار. ايەلدىڭ جانىنا ەكى قىزمەتشىنىڭ قوسا جەرلەنۋى دە بۇل قابىردىڭ ەرتە كوشپەلى ءداۋىردىڭ ەڭ سىيلى, قۇرمەتتى تۇلعاسىنا ارنالعانىن كورسەتەدى. جالپى تاقساي كەشەنىنە كىرەتىن بەس وبادان تابىلعان جادىگەرلەر وسى ءوڭىردىڭ, ەلىمىزدىڭ كونە تاريحىنان, مادەنيەتىنەن مول ماعلۇمات بەرەدى. ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ كونە يرانمەن, باتىس ارال وڭىرىمەن, قارا تەڭىز بويىنداعى سكيفتەرمەن قارىم-قاتىناسىن دالەلدەيتىن ارتەفاكتىلەر تابىلدى. وسىنداي ۇلى مادەنيەتتىڭ 2500 جىل بويى تونالماي, قاراقشىنىڭ قولىنا تۇسپەي امان جەتۋى – عاجايىپ وقيعا. بولاشاقتا وسى كەسەنە جانىنان ءوڭىرىمىزدىڭ ەرتە كەزەڭى تاريحىنا ارنالعان مۋزەي اشىلادى دەپ سەنەمىز, - دەيدى ەرەكشە قازىنانى العاش تاۋىپ زەرتتەگەن ارحەولوگيالىق توپتىڭ جەتەكشىسى يانا لۇقپانوۆا.
كەسەنەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا وراي ح.بوكەەۆا اتىنداعى باتىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى ارتيستەرى دايىنداعان اتتى ساحنالىق قويىلىم كونە سارمات زامانىنىڭ ءسان-سالتاناتى مەن كەيبىر عۇرىپتارىن كورسەتتى.
25 عاسىردان كەيىن كيەسىن قايتا تاپقان قاسيەتتى مەكەندە ورناتىلعان كەسەنەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا ارنايى كەلگەن باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى عابيدوللا وسپانقۇلوۆ وڭىردە ەلباسى جاريالاعان التى جوبانىڭ ءبىرى – «قازاقستاننىڭ كيەلى گەوگرافياسى» باعىتىندا اتقارىلعان جۇمىستاردى ايتىپ ءوتتى.
- ەلباسىمىز «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جاريالاعالى بەرى ولكەمىزدە بىرنەشە ماڭىزدى ىستەر اتقارىلدى. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى – بۇكىل الەمگە ءبىزدىڭ ءداستۇرىمىزدى تانىتاتىن, قازاقستاننىڭ قاسيەتتى تاريحىن كورسەتەتىن جيناقى باعدارلاما. بۇل ىسكە ءبىزدىڭ باتىسقازاقستاندىقتار دا لايىقتى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ عالىمدارىمىز التى جىل بۇرىن وسى جەردى مەكەن ەتكەن سارمات مادەنيەتىنىڭ ەرەكشە ەسكەرتكىشىن تاۋىپ, الەمدىك دارەجەدەگى جاڭالىق اشتى. بۇگىن, مىنە, وسى ءوڭىردى مەكەن ەتكەن كونە حالىقتاردىڭ ۇرپاقتارى بايىرعى بابا تاريحىن قاستەرلەپ, تاقساي حانشايىمىنا كەسەنە تۇرعىزىپ وتىر. جاقىندا عانا جانىبەك اۋدانىندا جەرگىلىكتى حالىقتىڭ قولداۋىمەن اقىن-اعارتۋشى عۇمار قاراش بابامىزعا كەسەنە قويىلدى. ول دا ەلىمىزدىڭ جالپىۇلتتىق قاسيەتتى ورىندارى ساناتىنداعى مەكەن ەدى. ورتاعاسىرلىق جايىق قالاشىعى ورنىندا دا بولاشاقتا ەل-جۇرت, تۋريستەر كەلەتىن كەشەندى قۇرىلىستار بولادى. مۇنىڭ ءبارى اق جايىق ءوڭىرىنىڭ, بۇكىل قازاقستاننىڭ مارتەبەسىن بيىككە كوتەرەتىنى ءسوزسىز, - دەدى عابيدوللا وسپانقۇلوۆ.
ورال-اقساي كۇرە جولىنىڭ بويىندا ورناتىلعان تاقساي حانشايىمى كەسەنەسىنىڭ بيىكتىگى 7 مەتر. كەشەن قۇرىلىسىنا تەرەكتى اۋدانىنداعى بەلگىلى كاسىپكەرلەر مەرحات جۇماشەۆ, سەرجان يدياتوۆ, يبراگيم جاقسىمبەتوۆ, قاتاۋوللا اششىعاليەۆ, ۆالەري گولوۋحوۆ, ۆيكتور گالكين, ارمان عابباسوۆ, قايرات سىدىقوۆ, ۇلىقپان مۇحامەدياروۆ, تىلەكقابىل جۇماعاليەۆ, الەكساندر وۆچيننيك, جۇبان شينازبەكوۆ, گۇلناز كوشەنوۆالار ۇلەس قوسقان. شىعىستىق ستيلدە سالىنعان اقشاڭقان كەسەنەنىڭ تۇساۋىن كەسۋ قۇرمەتى ارحەولوگ يانا لۇقپانوۆا مەن تەرەكتى اۋدانىنىڭ ەڭبەك ارداگەرى ءسالىم كۋكاشەۆقا تاپسىرىلدى.
كەسەنە اشىلۋ راسىمىنەن كەيىن جينالعان حالىق ارنايى كيىز ۇيدە باتىس قازاقستان وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ تاقساي كەشەنىنە ارناعان ارنايى ەكسپوزيتسياسىن – بەلگىلى عالىم-رەستاۆراتور قىرىم التىنبەكتىڭ جەتەكشىلىگىمەن قايتا قالپىنا كەلتىرىلگەن تاقساي حانشايىمىنىڭ بەينەسىن تاماشالادى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
باتىس قازاقستان