«SMART CITY: ايماقتىڭ دامۋىنداعى جاڭا مۇمكىندىكتەر» اتتى رەسەي جانە قازاقستان ساراپشىلارى قاتىسقان دوڭگەلەك ۇستەلدە ماسكەۋ, كراسنودار, استانا قالالارىندا ىسكە قوسىلعان «اقىلدى قالا» تۇجىرىمداماسى بويىنشا تسيفرلاندىرۋ جانە «SMART CITY قىزىلوردا» تۇجىرىمداماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى, دەپ حابارلايدى قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.
شارانى ايماقتا جاقىن ارادا قۇرىلعان وبلىستىق تسيفرلىق تەحنولوگيالار باسقارماسى ۇيىمداستىردى.
«مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ اتاپ وتكەندەي, «ەكونوميكادا تسيفرلاندىرۋدى كەڭىنەن قولدانۋ بىرقاتار سالالارىنىڭ جويىلىپ كەتۋىنە جانە تۇبەگەيلى جاڭالارىن قۇرۋعا اكەلەدى. ءبىزدىڭ كوز الدىمىزدا بولىپ وتىرعان وزگەرىستەر - بۇل تاريحي شاقىرتۋلار ءارى ۇلت ءۇشىن مۇمكىندىك». ايتا كەتۋ كەرەك, تسيفرلاندىرۋ - ءبىزدىڭ ءوڭىردىڭ دامۋىندا ستراتەگيالىق باسىمدىققا يە. وسى باعىتتاعى جۇمىستاردى ءتيىمدى ۇيلەستىرۋ ماقساتىندا ءبىز قىزىلوردا وبلىسىنىڭ جەكە مەملەكەتتىك ورگانى – تسيفرلىق تەحنولوگيالار باسقارماسىن قۇردىق»,-دەدى ايماق باسشىسى ق.كوشەرباەۆ.
«تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جانە «اقىلدى قالا» تۇجىرىمداماسى اياسىنداعى جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋ بارىسى جونىندە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ەۆگەني كيم باياندادى.
«تسيفرلىق قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى جانە «Smart city» تۇجىرىمداماسى بويىنشا 2018 جىلى ايماقتا 37 جوبا جۇزەگە اسۋدا. قىزىلوردا وبلىسى «اقىلدى باسقارۋ» باعىتىندا پيلوتتىق ايماق رەتىندە تاڭدالدى. جوعارىدا اتالعان جوبالار 8 باعىت بويىنشا, ونىڭ ىشىندە 5 نەگىزگى جوبا «Smart City» اياسىندا: ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, تۇرعىن ءۇي, كولىك جانە قاۋىپسىزدىك سالالارى بويىنشا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى»,-دەدى ەۆگەني كيم.
سونىمەن قاتار, ونەركاسىپ سالاسىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا «ينتەللەكتۋالدى كەن ورنى» تسيفرلىق تەحنولوگياسىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى. ناتيجەسىندە مۇناي ءوندىرۋدى 1-2%-عا, كۇردەلى جوندەۋ مەرزىمىن 700 كۇنگە دەيىن ارتتىرۋ, وپەراتسيالىق شىعىنداردى 10%-عا دەيىن تومەندەتۋ جانە باسقارۋ شەشىمدەرىنىڭ تيىمدىلىگىن 20%-عا دەيىن ارتتىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ۋران ءوندىرۋ ونەركاسىبىندە: «بايكەن-U» جشس كاسىپورنى «قازاتومونەركاسىپ-سايران» جشس-ءنىڭ تازارتۋ تسەحىندا دايىن بۇيىمداردى جيناۋ بلوگىنىڭ روبوتتىق كەشەنىن ەنگىزۋ تاجىريبەسى بويىنشا زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋدە. روبوتتىق كەشەندى ەنگىزۋ قولمەن جۇمىس ىستەۋدەن بوساتىپ, ءونىمدى تاسىمالداۋ-وراۋعا قاتىستى بارلىق الگوريتمدى اۆتوماتتاندىرۋعا جانە ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ال, ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ايماقتاعى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىن مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك ارقىلى كومپيۋتەرمەن قامتۋ بويىنشا شارالار قابىلداندى. جىلدىڭ اياعىنا دەيىن بارلىعى 293 مەكتەپ جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت جانە Wi-Fi جەلىسىمەن جابدىقتالادى. سونداي-اق, ايماقتاعى 293 ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى «كۇندەلىك» ەلەكتروندى جۋرنال جۇيەسىنە قوسىلعان.
دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا وڭىردەگى 80 پايىز مەديتسينالىق مەكەمەلەردە كەجولاقتى ينتەرنەت جەلىسى ورناتىلعان. مەديتسينا مەكەمەلەرىن «قاعازسىز اينالىمعا» كوشىرۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى. تۇرعىندارعا كورسەتىلەتىن مەديتسينالىق قىزمەتتى جاقسارتۋ ماقساتىندا «وبلىستىق مەديتسينالىق ورتالىقتا ينتەگراتسيالانعان وپەراتسيالىق جۇيەنى ورناتۋ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. بۇل جوبا وتاعا دايىندىق ۋاقىتىن 20%-عا دەيىن قىسقارتىپ, ءولىم قاۋپىن ازايتادى, سونداي-اق, جىلىنا 3000-عا دەيىن وپەراتسيا وتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قاۋىپسىزدىك سەكتورىن تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە 5 جوبا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. قازىرگى تاڭدا ءىىد جەدەل باسقارۋ ورتالىعىندا 272 بەينەباقىلاۋ كامەراسى جانە 8 جول قوزعالىسى ەرەجەسى بۇزىلۋىن تىركەيتىن جۇيە جۇمىس ىستەيدى. 2022 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قىزىلوردا قالاسىندا 3200 بەينە كامەرانى ورناتۋ جانە 31 جول قوزعالىسى ەرەجەلەرى بۇزىلۋىن تىركەيتىن جۇيەنى ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. سونداي-اق, قىزىلوردا وبلىسى 112 (112-گە ۇقساس) بىرىڭعاي ديسپەتچەرلىك قىزمەتىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن پيلوتتىق ايماق رەتىندە تاڭدالدى.
اۋىل شارۋاشىلىعىندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى ساۋداسىن جۇيەلەۋ ماقساتىندا «اگروبيرجا» جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. وسى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى تاۋار وندىرۋشىلەرىنىڭ كەمىندە 30%-ىن ەلەكتروندى ساۋدا-ساتتىق جۇيەسىنە تارتۋعا, ازىق-ت ۇلىك باعاسىن كەم دەگەندە 10% تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. الداعى ۋاقىتتا «اۆتوماتتاندىرىلعان جىلىجاي قۇرىلىسى» جوباسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانۋدا. اۋىلشارۋاشىلىعىندا 2018 جىلى جوسپارلانعان ءونىم 600 توننا بولسا, ودان كەيىنگى جىلدارى 900 توننانى قۇرايتىن بولادى. سونىمەن قاتار, ۆەتەريناردىڭ جۇمىس جۇكتەمەسىن 25% -عا تومەندەتۋ جانە ەڭبەك شىعىندارىن 40% تومەندەتۋ ءۇشىن «Mobi-Vet» جوباسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. شيەلى اۋدانىنىڭ «اقمايا» شارۋا قوجالىعىنىڭ جۇمىسىن, ونىڭ شەگىرتكەلەرمەن كۇرەستە دروندى پايدالانۋ تاجىريبەسىن ارنايى اتاپ وتكەن ءجون.
كاسىپكەرلىك سالاسىندا 2017 جىلدىڭ 30 قاڭتارىندا «كاسىپكەرلەر ورتالىعى» قۇرىلعان بولاتىن. قازىرگى تاڭدا اتالمىش ورتالىق ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا كاسىپكەرلەرگە 40-تان استام قىزمەت ءتۇرىن كورسەتەدى. ورتالىقتاعى بارلىق قىزمەتتەر اقىسىز ۇسىنىلادى. سونداي-اق, جەر ۋچاسكەسىن جالعا بەرۋ-ساتۋ قۇقىعىن تاپسىرۋ ءۇشىن ساۋدا-ساتتىق پروتسەسىن اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا «جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ ونلاين-اۋكتسيونى» جۇيەسى قۇرىلدى.
جيىن بارىسىندا قر پرەزيدەنتى جانىنداعى مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورى دميتري كيسەلەۆ تسيفرلاندىرۋ جوبالارىن ازىرلەۋ جانە ەنگىزۋ تاجىريبەسىمەن بولىسسە, «اەروگەوماتيكا» كومپانياسىنىڭ باس ديرەكتورى سەرگەي ميششەنكو تسيفرلىق تەحنولوگيالار كومەگىمەن كراسنودار بيۋدجەتىن جىلىنا جارتى ميلليارد رۋبلگە دەيىن قالاي ۇلعايتقانىن ايتتى.
ماسكەۋ اقپاراتتىق تەحنولوگيالار دەپارتامەنتىنىڭ «اقپاراتتىق قالا» مم باسشىسىنىڭ ورىنباسارى الەكسەي ششەگولتسوۆ «اقىلدى قالا – ءوسۋ مەن دامۋ ستراتەگياسى» اتتى بايانداماسىندا رف استاناسىنداعى «اقىلدى قالا» جوباسىنىڭ دامۋ كەزەڭدەرىمەن تانىستىردى. ايتا كەتەيىك, جاقىندا بۇۇ رەيتينگىسىندە ماسكەۋ ەلەكتروندىق ۇكىمەت بويىنشا ءبىرىنشى ورىنعا يە بولدى.
«2011 جىلى قول جەتىمدى قىزمەتتەر مەن مۇمكىندىكتەردى بىرىڭعاي دەرەكقورعا جيناي باستاعاندا قيىنداۋ بولدى. بۇعان دەيىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اقپاراتتاندىرۋ سالاسىنداعى بىرىڭعاي ساياساتى بولماعاندىقتان, كوپتەگەن مالىمەتتەر قايتالانۋى ورىن الدى. ء«بىزدىڭ قالا» جانە «اشىق دەرەكتەر» پورتالدارىن قۇرۋ ازاماتتارعا ءارتۇرلى سالاداعى ماسەلەلەرى بويىنشا شاعىمدارىن قالدىرۋعا جانە اقپارات الۋعا مۇمكىندىك بەردى. بىراق ۋاقىت وتە كەلە باعدارلاما تۇرعىنداردىڭ بارلىق قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرا المايتىنى انىقتالدى. وسىلايشا دەرەكتەردى جوعارى دەڭگەيدەگى شارالاردان باستاپ ناقتى وقيعالارعا دەيىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن «اقىلدى قالا» ستراتەگياسى ازىرلەندى. بارلىق سالالىق باعىتتار بەلگىلى ءبىر قۇرىلىممەن ناقتى بلوكقا تولتىرىلدى. وتكەنگە كوز جىبەرىپ, ىستەلگەن جۇمىستارىمىزدى باعالايمىز جانە ءالى دە اتقارىلار جۇمىستاردىڭ كوپ ەكەنىن تۇسىنەمىز», - دەدى الەكسەي ششەگولتسوۆ.
ساراپشىلاردىڭ بايانداماسىنان سوڭ تاقىرىپ بويىنشا سۇراق-جاۋاپ اياسىندا تالقىلاۋلار بولدى.