ءتورت ت ۇلىكتىڭ تورەسى, جايلاۋدىڭ كوركى عانا ەمەس, ەل ىرىسى, بوساعاڭنان بالتالاسا كەتپەس بەرەكەڭ ەكەندىگىنە داۋ جوق قوي. جولساپاردا جۇرگەندە الدىنا مىڭ جىلقى بىتكەن شارۋا قوجالىعى تۋرالى ەستىپ, ەلەڭ ەتكەنىمىز دە راس. بارىپ كوردىك.
ىلكى زاماندا كوكشەتاۋ مەن قاراوتكەلدىڭ كەڭ-بايتاق دالاسىندا مىڭدى ايداعان بايلار از بولماعان. ەسكىنىڭ ەستى اڭگىمەسى بۇگىنگە دەيىن ۇزىلمەي, اڭىزبەن ايشىقتالا اسپەتتەلىپ جەتكەن. كەشەگى كەڭەس زامانىندا باي بىتكەن «بالشىق» بولدى. شىق بەرمەس ساراڭ, اشتان ءولىپ بارا جاتساڭ اۋزىڭا سۋ تاتىرمايتىن كىساپىر. ال شىن مانىندە بايدىڭ بايلىعى ءوز اۋلەتىنىڭ عانا ەمەس, اۋىل-ايماقتىڭ ساباسى سارقىلماس قازىناسى ەكەندىگى بۇگىن عانا ايتىلىپ جاتىر.
اۋەلى جىلقىلى جىگىتتەردىڭ جۇرتىن كورمەك بولعانبىز. جوكەي كولىنەن اتشاپتىرىم ارىرەك, كىلەڭ ادىرلى ولكەنىڭ القىمى ەركەكشوپ پەن يزەنگە, اقسەلەۋ مەن بەتەگەگە تۇنىپ تۇر ەكەن. تاۋلى-تاستى, قۇمداق جەر. قۇلاعىنان تارتساڭ دا قىلتيىپ ەگىن شىقپايتىن جەردىڭ ساۋىرىن كەڭەس زامانىندا سولاقاي ساياساتتىڭ سوقاسىنىڭ ءتىسى ايماڭداي ەتكەن. قازىر ەل تاۋەلسىزدىك العالى مالعا جايلى بۇل ءوڭىر ءتول شارۋاشىلىعىن تولايىم وركەندەتۋگە ءبىرجولا بەت بۇرىپ جاتىر.
ۇيەزدەگەن مىڭ قارالى جىلقىنىڭ جانىنا تاياپ قالدىق. داستارقانعا شاشىلعان باۋىرساقتاي ەركىن جايىلىپ, بىتىراي باۋىرلاعان ەمەس, شوق جۇلدىزداي ەكشەلگەن كەزدە جيىرما ۇيىرگە تاياۋ جىلقىنىڭ ءوزى ءبىر-اق ۋىس بولادى ەكەن. قۇرىقسالىم جەرگە جەتكەندە جاۋىرىنا ەتجەڭدى كىسى ەركىن جاتقانداي جايالى, ساۋىرلى, شوقتىعى انادايدان كوز تارتىپ تۇرعان قۇلا ايعىر جەردەن باسىن ج ۇلىپ الىپ وقىرانىپ, جەر تارپىدى. وزگە جىلقى دا بالىقتاي سەمىز, قوڭدى كورىنەدى. بيىل كۇن سالقىن, جىلقىنىڭ ەركىن وتتاپ, الاڭسىز جايىلۋىنا قولايلى بولىپ تۇر.
– ءبىز ءوز كاسىبىمىزدى باستاعان 2012 جىلى الدىمىزدا جيىرما-وتىز بيەمىز بولعان, – دەيدى «قوسداۋلەت» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى جامبىل جاقىپوۆ. «قازىر شىنىن ايتۋ كەرەك, مالساق قاۋىمعا مەملەكەت ۇلكەن قامقورلىق تۋعىزىپ وتىر. ءبىز دە «قۇلان» باعدارلاماسى ارقىلى نەسيە الىپ, ءجۇز بيە ساتىپ العانبىز. سودان وسىردىك. نەگىزى ءوز ءتولى ەسەبىنەن كوبەيتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. جىلقى تۇقىمىن اسىلداندىرۋ دا جادىمىزدان ءبىر شىققان ەمەس. ءتول مالىمىزدىڭ تۇرقى كىشىرەيىپ, تۇقىمى ءتانتى ەتپەگەن سوڭ مۇعالجار تۇقىمدى 15 ايعىر ساتىپ اكەلدىك. قازىر سول ايعىرلاردان تۋعان جاباعىلار ۇيىردە ءجۇر», دەپ ءوز تاجىريبەسىمەن ءبولىستى.
سىڭىرە بۋدانداستىرىلعان جاباعىلارعا نازارىمىز تۇسكەن. جاباعى بولسا دا جەرگىلىكتى جىلقىنىڭ تاي-قۇنانىنداي. وسى ارادا مال تۇقىمىنىڭ, ونىڭ ىشىندە جىلقى جارىقتىقتىڭ باعى نەلىكتەن بايلانعانى تۋرالى ءبىر اۋىز ءسوز ايتا كەتەلىك. سوڭعى جىلدارى مال سۇمەسىمەن كۇن كورىپ كەلە جاتقان اۋىل ادامدارى ايعىر جاڭالامايتىن بولدى. شىنتۋايتىندا, ءبىر-ەكى بيەنىڭ بەتىنە قاراپ وتىرعان ادامعا ارقىراتىپ ايعىر ۇستاعان ءتيىمسىز. ودان گورى جەتەككە جەگىلەتىن, جىل سايىن ق ۇلىندايتىن بيە دۇرىس. ال ايعىردى بوساعاسىنا بيە بىتكەن اۋىل ادامدارى ورتالارىنان قاراجات شىعارىپ, شەتتەن تۇقىمى جاقسىسىن ساتىپ اكەلىپ ۇيىرگە سالسا, ۇيدەي پايدا بولار ەدى. اتتەڭ, انشەيىندە داستارقان باسىندا كۇپىنىپ كوپ وتىراتىن قازەكەڭنىڭ وسى ءبىر ورتاق ىسكە كەلگەندە كەجەگەسى كەرى تارتىپ تۇرادى. ناتيجەسىندە جىلقى مالىنىڭ قۇنانى تايداي, تايى جاباعىداي بولىپ ۇساقتالىپ كەتتى. ال «قوسداۋلەت» شارۋا قوجالىعى وسى ءبىر جايدى قاپىسىز اڭعارعان ەكەن. الداعى ۋاقىتتا تاعى دا تۇقىم جاقسارتۋ ءۇشىن ايعىر جاڭالاۋعا اڭسارلارى اۋىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى اسىل تۇقىمدى جىلقى شارۋاشىلىقتارىمەن حابارلاسىپ, كەلىسسوز جۇرگىزە باستاپتى.
شارۋاشىلىقتىڭ 49 جىلعا جالعا العان بەس مىڭ گەكتار جەرى دە بار. جايىلىمى دا, شابىندىعى دا سوندا. قىراۋلى قىستا جاباعىنىڭ ءبارىن كىشكەنتاي اۋىلىنداعى مال قوراسىنا قامايدى. ال ءىرى جىلقى تەبىندەپ شىقپاق. ءسوز اراسىندا شارۋاشىلىق باسشىسى مۇعالجار تۇقىمدى جىلقى ارقا قىسىنىڭ بوران-شاشىنىنا, سارى شۇناق ايازىنا شىدامدى, تەبىنگە مىقتى ەكەندىگىن ايتىپ قالدى. اسىلىندا, وندىرىلگەن ەتتىڭ وزىندىك قۇنىن تارازى باسىنا تارتقاندا, قىسى-جازى باقتاشىنى بەينەتكە باتىرماي, تەبىندەپ شىعاتىن, بىلايشا ايتقاندا, ءوز اياعىمەن كۇن كورەتىن جىلقىدان ءتيىمدى ت ۇلىك جوق-اۋ, ءسىرا.
– مال ءوسىرۋ ءۇشىن, ەڭ الدىمەن قوراڭ سايلى, مال ازىعى مول بولۋ كەرەك, – دەيدى شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى, – قازىر ءبىز كۇنى-ءتۇنى شابىندىقتىڭ ۇستىندە ءجۇرمىز. تەحنيكامىز جەتكىلىكتى, ءتورت بىردەي «متز-80», اۋقىمى توعىز مەتردى قامتيتىن شالعىمىز بار.
شابىندىقتا ءشوپ بۋاتىن گەرمانيانىڭ «كلاسس» تەحنيكاسى مەن تاسىمالداۋعا قاجەتتى «كاماز» دا تىنىم تاپپاي جورتىپ ءجۇر. مەملەكەت قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا مال باسىن كوبەيتۋدى, كوبەيتىپ قانا قويماي, اسىلداندىرۋدى مۇرات تۇتقان شارۋا قوجالىعى العاشقى نەسيەلەرىنەن قۇلان-تازا قۇتىلعان. ءتيىمدى ەكەنىنە تولايىم كوزى جەتكەن سوڭ تاعى دا نەسيە الىپ, ءجۇز ق ۇلىندى بيە ساتىپ الۋدى جوسپارلاپ وتىر. جالعىز شەشىمىن تاپپاي تۇرعان ماسەلە – ەلەكتر قۋاتىنىڭ جوقتىعى. سول سەبەپتى بيە بايلاپ, قىمىز باپتاي الماي وتىر. جايلاۋ تورىندە ەلەكتر قۋاتى بولماۋى سەبەپتى ساۋمالدى ساقتايتىن مۇزداتقىشى دا جوق. مىڭ جىلقى ايداعان مىقتىلاردىڭ ماسەلەسىن اۋدان ورتالىعىنا سوققانىمىزدا, اۋدان اكىمى ەرمەك نۇعىمانوۆقا قۇلاققاعىس قىلعانبىز.
– ەسكەرەمىز. ءبارى دە بولادى, – دەدى ول, اۋدانعا جاڭا كەلىپ جاتقاندىعىن ايتىپ.
جىلقى باققان جىگىتتەردىڭ بيەسى ساۋىندى, جەلىسى ق ۇلىندى بولىپ, ايى وڭىنان تۋاتىنىنا ءبىز دە سەندىك.
بايقال ءبايادىل,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقمولا وبلىسى,
ءبىرجان سال اۋدانى